.png)
Nga Gazeta Si – A e mban mend dikush Laszlo Toth-in? Pothuajse askush. Megjithatë, saktësisht pesëdhjetë vjet më parë, ky australian me origjinë hungareze hyri në Bazilikën e Shën Pjetrit në Vatikan i armatosur me një çekiç dhe bërtiti: “Unë jam Jezu Krishti”, përpara se të godiste Pietà-n e Mikelanxhelos. Dhe a do të ishte dikush në gjendje të thoshte se kush është Pietro Cannata? Edhe për të, jo të gjithë ata që lexojnë do të mund të përgjigjen, megjithëse ky personazh ka përfunduar disa herë në gazeta për deformim të veprave të artit.
Akti i tij më i famshëm, pra, është i kohëve të fundit: në vitin 1991 ai goditi Davidin e Mikelanxhelos në Galerinë e Akademisë. Ka me dhjetëra shembuj dhe, për rrjedhojë, duket se vandalizmi ndaj artit nuk i bën njerëzit të famshëm. Ndaj pyesim veten: çfarë dobie mund të kenë sulmet e shumta dhe tashmë të shpeshta të kryera nga grupet e ambientalistëve muajt e fundit në muze të ndryshëm anembanë botës? Dhe pse vjen në favor të mjedisit dhuna ndaj pikturave dhe skulpturave?
Grupet më aktive në këto aksione deri më tani kanë qenë Just Stop Oil dhe Extinction Rebellion. Për të paktën shtatë muaj imazhet kanë mbërritur në shtëpitë e gjithë botës, përmes televizioneve, gazetave dhe rrjeteve sociale: torta e hedhur ndaj Mona Lizws nga Leonardo, mbretëresha e Luvrit, duke thirrur “Të shpëtojmë planetin”; të rinjtë që “ngjiten” te Primavera e Botticelli-t në Uffizi të Firences; supa me domate me të cilën aktivistët e Just Stop Oil ndotën vitrinën qw mbron ‘Lulediellin’ e Van Gogh-ut në Galerinë Kombëtare në Londër. Dhe ne mund të vazhdojmë, sepse kjo lloj proteste është bërë e përhapur, pothuajse çdo javë, nëse kemi parasysh që shumë muzeume as që raportojnë më lajmet për të dekurajuar frymën e imitimit. Sepse ka shqetësim kudo.
Në fillim ishin vënë në shënjestër pikturat me referenca për natyrën, por tani kjo referencë është anashkaluar dhe protesta është përhapur prej disa kohësh në fusha të tjera kulturore: në Torre del Lago (Viareggio) tre ambientalistë u lidhën me zinxhirë gjatë pauzës së operës Madama Butterfly, në Teatrin Puccini. Asnjë nga këta aktivistë nuk është bërë i famshëm dhe as muajt e fundit nuk jemi bërë të gjithë më të ndjeshëm ndaj çështjeve mjedisore, siç argumentoi Cara Buckley në një artikull që u shfaq në New York Times.
Eksponentët e Just Stop Oil argumentojnë se hapësira e vëmendjes është rritur dhe se diçka duhej bërë urgjentisht, por ajo që kemi parë deri më tani ka qenë ironia e komentuesve (“Nuk e dija që ndryshimi i klimës ishte faji i impresionistëve”, shkroi Scott Shapiro, profesor i drejtësisë në Yale) dhe dënimin unanim të të gjithë botës kulturore, përfshirë ministrin e ri italian të kulturës, Gennaro Sangiuliano.
A do të funksionojë kjo formë proteste?
Pra, disa nga pyetjet më urgjente tani mund të jenë: a do të funksionojë përfundimisht kjo protestë apo do të mbetet në një margjinalitet të dënuar, nëse jo të tallur? Deri tani jemi kufizuar në dëmtimin e xhamave mbrojtës, por në të ardhmen a do të ngrihet shiriti dhe a do të cenohen vërtet veprat e artit? Dhe pse pikërisht arti? Pse të mos synoni simbole më të njohura dhe transversale, të tilla si selitë e mediave sociale, magazinat e zinxhirëve të mëdhenj të shitjes me pakicë?
Kësaj pyetjeje të fundit drejtori i Uffizi-t, Eike Schmidt i jep një përgjigje të prerë: “Sepse arti është identifikuar gjithmonë me një formë autoriteti si shteti, qeveria. Nuk është thjesht një simbol, por është diçka më shumë dhe më vjen të them se është pjesë e jetës sonë”.
Një pohim domethënës edhe sepse ky vit shënon njëqindvjetorin e vdekjes së Antonio Canova, artist-diplomat i cili, duke rikthyer në shtëpi qindra vepra arti të vjedhura gjatë fushatave të Napoleonit, në fakt themeloi një koncept të ri të artit si “e mira e përbashkët”, diçka e çmuar dhe identifikuese që u përket të gjithëve dhe jo vetëm të arsimuarve, të pasurve dhe atyre që ndihen të aftë ta komentojnë.
Pararendësit dhe teknikat
Schmidt kujton se tashmë në vitet 1500 disa aktivistë të rinj dëmtuan shatërvanin e Neptunit në Firence, vepër e Bartolomeo Ammannati. Sigurisht që në atë kohë u ekzekutuan përgjegjësit dhe fatmirësisht sot ambientalistët që protestojnë në maksimum akuzohen për prishje të shërbimit publik në muze. Të paktën derisa të dëmtojnë rëndë disa prej veprave, kur, kujton regjisori, do të duhet të përgjigjen për akuza shumë më të rënda. Dhe lind një pyetje tjetër: në vitet nëntëdhjetë, ambientalistët që i përkisnin Greenpeace kryen veprime shumë më të rrezikshme, ndonjëherë duke vënë në rrezik jetën e tyre. Deri tani kemi parë veprime simbolike, edhe pse ende të rrezikshme për trashëgiminë tonë kulturore (xhami mbrojtës nuk është aq i ri dhe mund të thyhet). Schmidt arsyeton: “Unë besoj se këto grupe kanë studiuar shumë mirë teknikat e marketingut viral, atë që ushqehet në mediat sociale dhe mjetet më tradicionale të komunikimit. Është një teknikë shumë efektive, kjo është e sigurt. Por nuk mund të mohojmë që ajo që vihet në praktikë është dhunë e vërtetë”.
“Dikush mund të thotë: deri më tani asnjë punë nuk është dëmtuar rëndë, është e vërtetë, por mendoni kur një burrë kërcënon një grua duke i thënë ‘do të të vras’. Nuk e vrau, mirë, por kjo është gjithsesi dhunë verbale dhe gjithsesi mund të jetë prelud i dhunës vrastare, ndaj duhet të ndalet menjëherë, pa hezitim”.
Mel Carrington, zëdhënës i Just Stop Oil, tha: “Ne i kemi provuar të gjitha. Të ulesh në rrugë, të sulmosh infrastrukturën që lidhet me naftën. Asgjë, zero media. Tani po marrim rezonancë”. Synimet e aktivistëve janë që t’i bëjnë njerëzit të kuptojnë se çfarë do të thotë të humbasësh një gjë të çmuar si Mona Liza. Duke shtuar menjëherë më pas se jeta e njeriut është edhe më e çmuar dhe se, në çdo rast, nëse pas disa dekadash do të kemi vdekur të gjithë, arti nuk do të ketë më kuptim. Prandaj një këmbëngulje e fortë për vlerën e së ardhmes dhe si rrjedhim sulm ndaj së shkuarës. Ndoshta kjo shpjegon faktin që arti bashkëkohor nuk është shpesh në shënjestër.
E kaluara dhe e ardhmja
Por Francesca Cappelletti, një historiane arti, vëren: “Mendoj se pa një njohuri të vërtetë të asaj që po ndodh me mjedisin, nuk është e mundur të arrihet vetëdija e plotë. Dhe në këtë kuptim, arti mund të bëjë shumë. Unë jam duke menduar për dikë si Giuseppe Penone, i cili e ka lidhur jetën e tij në mbrojtjen e natyrës përmes veprave të tij. Në përgjithësi, besoj se një ekspozitë e punuar mirë që krahason imazhe dhe koncepte që lidhen me klimën dhe mjedisin është më e dobishme sesa një protestë e dhunshme. Sigurisht, ata tërhoqën vëmendjen, por a mjafton kjo? Nëpërmjet dinamikave që aktualisht mbeten të padukshme për publikun e gjerë, të gjithë muzetë e botës po ndërmarrin veprime.
Carlo Hruby, president i fondacionit që mban emrin e tij dhe i cili prej vitesh ka bërë një punë të madhe për të përhapur kulturën e sigurisë dhe rritjen e trashëgimisë kulturore, thekson: “Të mbrosh një vepër do të thotë të kujdesemi për veten dhe kjo është kalimi mendor që padyshim nuk është bërë ende. Kësaj i kemi kushtuar kohët e fundit një konferencë dhe një botim dhe e kuptoj që ndonjëherë njohja e sigurisë është ende sipërfaqësore. Nuk mjafton një pajisje e shtrenjtë, duhet kuptuar se arti duhet mbrojtur në disa mënyra: duke i vënë kujdestarët e muzeut në gjendje të punojnë mirë, duke edukuar fëmijët dhe duke rafinuar disa teknika që mund të parandalojnë kontrolle masive dhe ndoshta të papërshtatshme për muzetë”.
Më 23 tetor, dy aktivistë të Gjeneratës së Fundit hedhin pure patatesh ndaj veprës së Monet
Tashmë sepse askush nuk dëshiron t’i shndërrojë galeritë në poste të blinduara: për Hruby, për shembull, hapi i parë mund të jetë kontrolli i matur i qëndrimit të vizitorëve. “Përgjithësisht”, thotë ai, “ata që duken të shpërqendruar, pothuajse të synuar të kalojnë kohën duke endur në vend se të vëzhgojnë veprat, janë një prelud i diçkaje”.
Për më tepër, shumë muze kanë tashmë sisteme sigurie të ngjashme me ato të aeroporteve, ku identifikohen jo vetëm objekte të rrezikshme, por edhe lëngje. Por askush për momentin nuk duket i gatshëm të bëjë më shumë: vendet e artit po rikuperohen pas mbylljeve për shkak të pandemisë dhe tani është e rëndësishme të jenë të aksesueshme, të hapura. Ndaj duhet kultivuar ideja se arti është një e mirë e përbashkët. /Il Corriere della Sera/
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
