Irani dhe kujtesa e shkurtër

Nga Michel Setboun- Në këtë moment, po ndjek lajmet si të gjithë të tjerët dhe po lexoj të gjitha këto histori mbi Iranin. Thjesht, kur shoh të gjithë ato asamble, takime, mbledhje ku ka njerëz që nuk kanë qenë kurrë atje, që nuk dinin asgjë për revolucionin, që madje nuk kishin lindur ende në atë kohë, që kanë jetuar pesëdhjetë vjet në Perëndim… sigurisht që kjo më nervozon pak. Sepse, është dëshpëruese.
Dëgjoj të gjitha llojet e fjalimeve kontradiktore, nostalgjike, një idealizim të caktuar të kohës së Shahut. Atëherë, thjesht për informacion, për të freskuar kujtesën kolektive, po publikoj këto imazhe.

Sepse unë isha atje gjatë revolucionit të vitit 1979. E di mirë që sot është e lehtë të kritikosh këtë nostalgji për Shahun. Modernizimi i shpejtë, projektet e mëdha. Por nuk duhet të harrojmë se ky modernizim prekte vetëm dhjetë përqind të popullsisë, kryesisht qytetarët. Në fshatra, ishte vërtet mjerim. Dhe këtë  modernizëm të imponuar nga lart, njerëzit nuk e donin domosdoshmërisht. Ishte shumë shpejt për ta.

Ne kemi tendencën ta paraqesim Shahun si modernistin par ekselencë, njeriun që donte të fuste Iranin në shekullin XX. Por kur shohim gjithçka që ndodhi, duhet të pyesim veten. Jo vetëm të mjaftohemi me tregimin simplist: moderniteti kundër arkaizmit të fesë. Realiteti ishte shumë më kompleks, dhe shumë më i dhunshëm gjithashtu.

Kam qenë dëshmitar i hapjes së burgut Kasr kur Shahu i Iranit, përballë revoltës  popullore, vendosi të hapë burgjet. Një moment historik, kaotik, i mbushur me shpresë dhe zemërim. Ndër të burgosurit e liruar atë ditë ishte edhe Ayatollah Taleghani, një figurë e respektuar e opozitës fetare, që kishte kaluar vite të tëra pas hekurave. Ai vdiq disa muaj më vonë, në shtator 1979.

Vite më vonë, u ktheva në Iran. Në muzeun e Savak-ut, kjo polici sekrete e Shahut, simbol i shtypjes.
Në mure, imazhe të kohës së të gjithë atyre që ishin në burg. Atje gjenden fytyrat e atyre që i njohëm pas revolucionit: Rafsandjani dhe të tjerët. Më shoqëroi një burrë që kishte kaluar dekada në burg nën Shahun. Ai më rrëfeu historinë e tij, qeli pas qelie.
Sepse sot është e rëndësishme të tregojmë, të mos harrojmë se cili ishte shkaku i kryengritjes së vitit 1979. Është e rëndësishme të kujtojmë pse miliona iranianë dolën në rrugë. Pse të gjitha këto tendenca politike kaq të ndryshme u bashkuan. Savak torturonte. Burgjet si Kasr dhe Evin ishin të mbushura.
Të gjithë kundërshtarët burgoseshin në qeli ose përfundonin të ekzekutuar.
Ky ishte një realitet konkret, i dokumentuar, i përjetuar nga qindra mijëra familje iraniane.

Këto fotografi janë dëshmi. Një provë materiale kundër harresës dhe kundër tundimit për të rindërtuar historinë sipas frustrimeve të së tashmes. E kaluara e idealizuar, nostalgjike e kohës së Shahut, fshin këtë realitet i cili ishte arsye të thella dhe të ligjshme për këtë kryengritje popullore.

Kjo është kujtesa që duhet të ruajmë. Jo si gjykim, por si dëshmi. Faktet ashtu siç ndodhën. Sepse kujtesa e shkurtër është ajo që lejon të harrohet pse historia ndryshoi.

Shenim: Michel Setboun është fotograf francez, i cili ka punuar për revista të njohura ndërkombëtare, si : “Geo”, “Figaro Magazine”, “New York Times”, “Life”, “Paris Match”, “Stern”.  Filloi të punojë si fotograf në vitin 1978 duke mbuluar konflikte ndërkombëtare për agjencinë SIPA, si Revolucionin në Iran, Luftën për Pavarësi në Angola, Afganistan, Luftën Iran-Irak dhe me vone luftën civile në Liban. Ndersa në periudhën kohore 1985-1991, ai mbulon reportazhet per Korenë e Jugut, Shqipërine, Mongolinë dhe Rion për agjencinë RAPHO. Që nga viti 1991 punon si fotograf i pavarur.Ka marë çmimin e parë në World Press për reportazhin e tij për dy milionë refugjatët e dëbuar në Nigeri. Setboun është gjithashtu autor i librave të shumtë.