.png)
Nga Patrick Quirk*– Në shtator 2025, Shqipëria bëri bujë ndërkombëtare kur Kryeministri Edi Rama njoftoi emërimin e një sistemi inteligjence artificiale në një post qeveritar në nivel kabineti.
Ky sistem, i quajtur Diella, u prezantua si “Ministre Shteti për Inteligjencën Artificiale”, e përfaqësuar nga një avatar i veshur me kostum tradicional shqiptar dhe i ndërtuar mbi teknologjitë e Microsoft Azure dhe OpenAI.
Sipas deklarimeve zyrtare, misioni i saj ishte i qartë: lufta kundër korrupsionit në prokurimet publike. Rama deklaroi se “tenderat publikë do të jenë 100% të pastër nga korrupsioni”, ndërsa institucione ndërkombëtare e përshëndetën si një hap modernizimi drejt integrimit europian.
Madje edhe organizata të OKB-së dhe media ndërkombëtare e interpretuan si një eksperiment unik në qeverisjen digjitale.
Por vetëm pak muaj më vonë, në dhjetor 2025, drejtori i përgjithshëm i AKSHI-t (Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit), institucioni që kishte zhvilluar Diella, u arrestua për korrupsion dhe manipulim të procedurave të prokurimeve publike- pikërisht fusha që Diella ishte projektuar të monitoronte.
Nga “AI qeveritare” te realiteti teknik
Fillimisht, projekti Diella u prezantua si një sistem i avancuar inteligjence artificiale për transparencë shtetërore. Por analizat teknike të mëvonshme tregojnë një tablo shumë më komplekse dhe më pak spektakolare sesa narrativa publike.
Ndërfaqja e Diellës rezulton të jetë një aplikacion i thjeshtë web (frontend), i ndërtuar me teknologji moderne si Vue.js dhe Quasar, por pa një backend funksional të qartë.
Në analizat e kodit nuk gjenden lidhje të drejtpërdrejta me modele AI, API të inteligjencës artificiale apo shërbime të OpenAI.
Në praktikë, sistemi duket më shumë si një ndërfaqe vizuale sesa një “ministri digjitale” funksionale.
Një Parlament me të dhëna të hapura
Paralelisht me këtë projekt, u evidentua një tjetër problem serioz: infrastruktura digjitale e Kuvendit të Shqipërisë.
Në analizat e sistemeve të Parlamentit u gjet një API që jepte akses në të dhëna pa autentikim për disa kategori, përfshirë:
- anëtarët e Parlamentit
- strukturat dhe dokumentet zyrtare
- lajmet dhe mbledhjet
- arkiva të ndryshme institucionale
Në disa raste, të dhënat përfshinin informacion të plotë mbi deputetët, dokumente të ngarkuara në sisteme cloud dhe arkiva të mëdha me materiale zyrtare.
Në total, bëhet fjalë për dhjetëra mijëra dokumente të aksesueshme publikisht, pa kërkesa të forta sigurie, gjë që tregon dobësi serioze në menaxhimin e sigurisë digjitale.
Një sistem digjital me boshllëqe strukturore
Analizat e mëtejshme tregojnë se disa sisteme të lidhura me Parlamentin përfshijnë edhe platforma për kërkim dokumentesh dhe arkivim transkriptimesh, por shumë prej tyre janë të papërfunduara ose në gjendje testimi.
Disa funksione të planifikuara për inteligjencë artificiale, si kërkimi semantik apo analizimi automatik i debateve parlamentare, rezultojnë të paaktivizuara ose të papërfunduara.
Kjo krijon një kontrast të fortë mes deklarimeve për “qeverisje me AI” dhe realitetit teknik të sistemeve ekzistuese.
Një histori më e gjerë e problemeve digjitale
Këto gjetje nuk janë raste të izoluara. Shqipëria ka pasur më herët incidente të rëndësishme të sigurisë kibernetike dhe rrjedhje të të dhënave:
- Në vitin 2021 u raportua një rrjedhje masive e të dhënave të qytetarëve
- Po atë vit u publikuan lista pagash dhe të dhëna personale të qindra mijëra personave
- Në vitin 2022, sulme kibernetike të sofistikuara goditën institucionet shtetërore, përfshirë AKSHI-n
Këto ngjarje tregojnë një model të përsëritur dobësish në sigurinë e infrastrukturës digjitale shtetërore.
Midis imazhit politik dhe realitetit teknik
Rasti i Diellës ngre një pyetje thelbësore: sa e gatshme është një administratë publike për të mbështetur sisteme të avancuara të inteligjencës artificiale?
Nga njëra anë, kemi një projekt që u prezantua si revolucion në transparencën shtetërore dhe luftën kundër korrupsionit. Nga ana tjetër, kemi sisteme të fragmentuara, mungesë të qartë integrimi teknik dhe dobësi në sigurinë e të dhënave publike.
Në këtë kontrast, Diella shfaqet më shumë si një simbol politik dhe komunikativ sesa si një sistem plotësisht funksional i inteligjencës artificiale në qeverisje.
Artikulli është përshtatur në gjuhë më të thjeshtë për ta bërë më të kuptueshëm për lexuesit, pasi përmbajtja origjinale ishte shumë teknike dhe e detajuar.
Shënim: *Patrick Quirk është studiues i pavarur i sigurisë, i specializuar për analizë të rrjedhjeve të të dhënave. Ai dokumenton ‘sekretet e hapura’ të internetit përmes kërkimeve në siguri dhe analizës së sistemeve.”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje