.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Një bankier në Wall Street, një shofer emigrant i Uber-it, një asistente kërkimore në Berkeley.
Tre jetë krejt të ndryshme, tre botë të ndryshme, tre realitete që në pamje të parë nuk kanë asgjë të përbashkët. Dhe megjithatë, të tre ndajnë të njëjtën gjendje të heshtur: ndihen të padukshëm. Në këtë kuptim, bota moderne po përballet me një epidemi që nuk vjen nga viruse apo baktere, por nga diçka më e thellë dhe më e vështirë për t’u kapur: izolimi social dhe vetmia.
Sot, më shumë njerëz se kurrë më parë jetojnë në qytete të mëdha dhe të dendura, të rrethuar nga miliona të tjerë.
Në letër, kjo duket si epoka më e lidhur në histori. Por realiteti është më kontradiktor: në shumë qytete të botës, ndjenja e vetmisë është rritur ndjeshëm. Njerëzit kalojnë çdo ditë mes turmave, por pa krijuar lidhje të vërteta. Në vend që të afrohemi, duket sikur po largohemi emocionalisht nga njëri-tjetri.
Shifrat e bëjnë këtë situatë edhe më shqetësuese. Rreth 1 në 6 persona në botë përjeton vetmi në mënyrë të vazhdueshme, dhe mbi 871.000 vdekje në vit lidhen me pasojat e saj indirekte. Në një botë që është gjithnjë e më e globalizuar, paradoksi është i qartë: jemi më të lidhur teknologjikisht, por më të shkëputur njerëzisht se kurrë më parë.
Kjo ngre një pyetje të rëndësishme: nëse marrëdhëniet njerëzore janë një bazë e zhvillimit ekonomik dhe shoqëror, çfarë ndodh kur ato dobësohen në këtë shkallë?
Kostoja e fshehur e vetmisë
Në ekonominë tradicionale, vetmia rrallë trajtohet si faktor i drejtpërdrejtë. Ajo është e vështirë për t’u matur, e padukshme në bilance dhe statistika të thjeshta. Megjithatë, ndikimi i saj është real dhe i gjerë. Ajo nuk është vetëm një ndjenjë personale, por një faktor që prek shëndetin publik, produktivitetin dhe rritjen ekonomike.
Një nga kostot më të dukshme shfaqet në sistemin shëndetësor. Studime të shumta tregojnë se izolimi social lidhet me rritje të rrezikut për sëmundje serioze si goditja në tru, sëmundjet e zemrës dhe depresioni. Madje, vetmia rrit rrezikun e vdekjes së parakohshme deri në 26%, një nivel ndikimi i krahasueshëm me obezitetin apo duhanpirjen e rëndë. Si rezultat, njerëzit që vuajnë nga vetmia kërkojnë më shumë shërbime mjekësore, që përkthehet në kosto të larta për shtetin dhe taksapaguesit.
Në disa raste, këto kosto arrijnë miliarda dollarë në vit, duke u kthyer në një barrë të heshtur për ekonominë publike.
Por ndikimi nuk ndalet te shëndeti. Në thelb, ekonomia funksionon mbi dy shtylla: prodhimi dhe konsumi.
Dhe prodhimi nuk varet vetëm nga kapitali apo numri i punëtorëve, por edhe nga faktorë të padukshëm si motivimi, energjia dhe mirëqenia psikologjike. Vetmia i dëmton të gjitha këto.
Punonjësit që ndihen të izoluar kanë më shumë mungesa në punë, më pak angazhim dhe performancë më të ulët.
Kjo nuk është thjesht çështje individuale, por një efekt zinxhir që prek gjithë organizatën dhe më pas ekonominë në tërësi. Nëse një pjesë e fuqisë punëtore nuk funksionon në nivelin e saj optimal, atëherë edhe prodhimi kombëtar bie.
Për më tepër, vetmia ndikon edhe në krijimin e lidhjeve sociale që janë thelbësore për rritjen ekonomike.
Marrëdhëniet mes njerëzve krijojnë rrjete besimi, bashkëpunimi dhe shkëmbimi idesh. Kur këto rrjete dobësohen, bie edhe “kapitali social” që mban gjallë inovacionin, bizneset e reja dhe zhvillimin lokal. Në këtë mënyrë, vetmia nuk është vetëm mungesë shoqërie, por edhe pengesë për qarkullimin e ideve dhe mundësive ekonomike.
Studime të ndryshme e mbështesin këtë lidhje. Në disa rajone evropiane është vënë re se zonat me nivele më të larta të vetmisë kanë edhe rritje më të ulët ekonomike.
Në Britani, humbjet nga mungesat në punë dhe produktiviteti i ulët për shkak të vetmisë arrijnë rreth 2 miliardë paund në vit. Në Shtetet e Bashkuara, këto humbje shkojnë deri në rreth 400 miliardë dollarë në vit, një shifër e krahasueshme me ndikimin e një recesioni të madh ekonomik.
Këto të dhëna sugjerojnë se vetmia nuk është një problem i izoluar individual, por një faktor makroekonomik që ndikon në rritjen dhe stabilitetin e shoqërive moderne.
Tregu i vetmisë dhe paradoksi i saj
Megjithatë, si shumë kriza të tjera shoqërore, edhe vetmia ka krijuar një anë tjetër: mundësi ekonomike. Në dekadën e fundit, është shfaqur një treg i tërë i ndërtuar rreth përpjekjes për ta zbutur ose për ta shfrytëzuar vetminë.
Aplikacionet e njohjeve, platformat e komunikimit, chatbotët me inteligjencë artificiale dhe shërbimet e “shoqërisë virtuale” janë rritur ndjeshëm. Në disa vende, ekzistojnë shërbime ku njerëzit mund të paguajnë për shoqëri të përkohshme, për një bisedë apo thjesht për praninë e dikujt tjetër.
Në Japoni, për shembull, janë zhvilluar robotë të dizajnuar posaçërisht për të ofruar shoqëri për të moshuarit që jetojnë vetëm.
Në të njëjtën kohë, edhe sektorë tradicionalë si terapia psikologjike, mirëqenia mendore dhe programet sociale kanë njohur rritje të madhe, duke u përshtatur me nevojën në rritje për lidhje njerëzore.
Kjo krijon një paradoks të fortë: nga njëra anë, vetmia shihet si krizë shoqërore; nga ana tjetër, ajo po kthehet në burim fitimi për industri të reja. Kjo ngre një pyetje thelbësore për shoqërinë moderne: a po ndërtojmë zgjidhje reale për vetminë, apo thjesht po krijojmë mënyra për ta menaxhuar atë si treg?
Rikonceptimi i lidhjes njerëzore
Pavarësisht këtij paradoksi, gjithnjë e më shumë vende po e trajtojnë vetminë si një çështje serioze publike dhe ekonomike.
Në vitin 2018, Mbretëria e Bashkuar krijoi postin e parë në botë të “Ministrit të Vetmisë”, një sinjal i qartë se problemi nuk shihet më si individual, por si shoqëror.
Në shumë vende po investohet në infrastrukturë sociale: qendra komunitare, parqe, hapësira publike që nxisin ndërveprimin, si dhe programe që inkurajojnë pjesëmarrjen sociale. Shkollat po përfshijnë trajnime për aftësi sociale, ndërsa sistemet shëndetësore po fillojnë të identifikojnë izolimin social si faktor rreziku.
Edhe planifikimi urban po ndryshon, duke synuar krijimin e qyteteve më “të jetueshme”, ku njerëzit kanë më shumë mundësi të takohen dhe të ndërveprojnë.
Logjika ekonomike pas këtyre përpjekjeve është e qartë: nëse vetmia krijon humbje të mëdha në produktivitet, shëndet dhe rritje ekonomike, atëherë ulja e saj sjell përfitime të drejtpërdrejta për shoqërinë.
Në disa raste, si në Danimarkë, programet kundër vetmisë kanë treguar se ulin ndjeshëm kostot e kujdesit shëndetësor dhe emergjencave mjekësore./ Berkeley Economic Review
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje