.png)
Nga gjaku i fronit osman, te kupolat blu që dominojnë horizontin e Stambollit, historia e Xhamisë së Sulltan Ahmedit është rrëfimi i një sulltani adoleshent që kërkoi pavdekësinë përmes arkitekturës dhe përfundoi duke krijuar një nga monumentet më ikonike të botës islame.
Qielli mbi Stamboll ndryshon çdo ditë. Në verë, Bosfori shkëlqen nën dritën e diellit, ndërsa dimri e mbështjell qytetin me mjegull dhe erëra të ftohta. Por ekziston një vend ku bluja nuk zbehet kurrë.
Brenda Xhamisë së Sulltan Ahmedit, të njohur në mbarë botën si Xhamia Blu, mijëra pllaka qeramike me ngjyrë safiri krijojnë iluzionin e një qielli të përhershëm. Për besimtarët është një simbol i parajsës, për arkitektët një kryevepër e shekullit XVII, ndërsa për historianët, dëshmia se një nga skandalet më të mëdha të oborrit osman u shndërrua në një monument të pavdekshëm.
Pak turistë e dinë se pas kupolave elegante dhe minareve që ngrihen drejt qiellit fshihet një histori pushteti, gjaku dhe ambicieje.
Një fron i ndërtuar mbi tragjedi
Kur Ahmedi I mori fronin osman në vitin 1603 ishte vetëm 13 vjeç. Ai trashëgoi një perandori të madhe, por edhe një traditë mizore: vëllavrasjen mbretërore.
Babai i tij, Mehmedi III, kishte urdhëruar ekzekutimin e 19 vëllezërve për të eliminuar çdo rival të mundshëm. Vetëm pak muaj para se Ahmedi të bëhej sulltan, edhe gjysmëvëllai i tij kishte pësuar të njëjtin fat.
I riu duhej të provonte se ishte një sundimtar i denjë. Por ndryshe nga paraardhësit, ai nuk kishte fitore të mëdha ushtarake që ta përjetësonin emrin e tij. Zgjodhi një rrugë tjetër: arkitekturën.
Në moshën 19-vjeçare urdhëroi ndërtimin e xhamisë më madhështore që kishte parë ndonjëherë Perandoria Osmane.
Rivaliteti me Shën Sofinë
Vendndodhja nuk ishte rastësi.
Vetëm pak qindra metra larg ngrihej Shën Sofia, simboli i madh i Perandorisë Bizantine, e kthyer në xhami pas pushtimit të Kostandinopojës në vitin 1453.
Arkitekti Sedefka Mehmed Aga ndërtoi një monument që bashkonte traditën osmane me trashëgiminë bizantine. Kupola qendrore, gjysmëkupolat dhe hapësirat monumentale krijuan një dialog të heshtur me Shën Sofinë, sikur dy epoka të ndryshme të historisë po shikonin njëra-tjetrën përballë.
Por nuk ishte kupola ajo që ndezi polemikat.
Skandali i gjashtë minareve
Në atë kohë, asnjë xhami perandorake nuk kishte më shumë se katër minare.
Ahmedi kërkoi gjashtë.
Vendimi shkaktoi zemërim në botën islame, sepse vetëm Xhamia e Madhe e Mekës kishte po aq minare. Kritikat u përhapën shpejt: sulltani akuzohej se po e vinte veten në të njëjtin nivel me vendin më të shenjtë të Islamit.
Për të shmangur krizën fetare, sipas një legjende të përhapur, sulltani financoi ndërtimin e një minareje të shtatë në Mekë, duke rikthyer dallimin mes dy faltoreve.
Qoftë e vërtetë apo jo, historia e gjashtë minareve mbetet një nga episodet më të famshme të arkitekturës osmane.
Xhamia Blu nuk ishte vetëm vend lutjeje.
Ajo u projektua si një kompleks i tërë shoqëror. Brenda tij funksiononin një medrese për studentët e teologjisë, një spital, një hapësirë për të varfrit, një bujtinë për udhëtarët dhe Pazari Arasta, të ardhurat e të cilit shërbenin për mirëmbajtjen e kompleksit.
Në zemër të Stambollit, kompleksi u kthye në një qendër ekonomike, fetare dhe kulturore që ndikoi zhvillimin e qytetit për shekuj.
Qielli blu brenda mureve
Brendësia e xhamisë është ajo që i dha emrin me të cilin njihet sot.
Mbi 20 mijë pllaka të prodhuara në Iznik mbulojnë muret me motive lulesh në nuanca blu, të gjelbra dhe të bardha. Drita depërton nga qindra dritare me xham shumëngjyrësh, duke krijuar një atmosferë që duket sikur sfidon kohën.
Edhe llambadarët mbajnë një detaj të pazakontë: vezë struci. Sipas besimit të kohës, aroma e tyre largonte merimangat dhe mbronte dekorimet e brendshme nga rrjetat.
Ahmedi I nuk jetoi gjatë.
Ai vdiq në moshën 27-vjeçare, vetëm pak vite pasi pa të përfunduar veprën e tij më të madhe.
Megjithatë, ai la pas edhe një trashëgimi tjetër. Ndryshe nga paraardhësit, refuzoi të vriste vëllain e tij më të vogël, duke i dhënë fund traditës së vëllavrasjes që kishte njollosur historinë osmane për dekada.
Ironikisht, sistemi që e zëvendësoi- izolimi i princave në pallat- prodhoi sundimtarë gjithnjë e më të papërgatitur, një zhvillim që shumë historianë e lidhin me fillimin e rënies së Perandorisë Osmane.
Katër shekuj më vonë, Perandoria Osmane nuk ekziston më, por Xhamia Blu vazhdon të dominojë horizontin e Stambollit.
Pas restaurimit më të madh në historinë e saj, të përfunduar në vitin 2023, monumenti u rihap për besimtarët dhe vizitorët nga e gjithë bota.
Historia e saj dëshmon se ndonjëherë ambicia politike, rivaliteti fetar dhe skandalet e pushtetit mund të lënë pas jo vetëm konflikte, por edhe vepra që i mbijetojnë shekujve. Xhamia e Sulltan Ahmedit mbetet një prej tyre: një monument ku arkitektura, besimi dhe historia vazhdojnë të takohen nën një qiell që nuk resht kurrë së qeni blu.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje