.png)
Kodrat e gjelbra të egra zbresin drejt një lagune blu që shkëlqen. Pelikanët gjuajnë peshq. Në largësi, një tufë flamingosh rozë fluturon lehtë. Në largësi, dallohet një tufë flamingosh rozë që lëvizin lehtë mbi horizont. Për dy dekada, kjo pjesë e bregdetit shqiptar ka qenë një rezervat natyror i çmuar për shpendët shtegtarë, një nga hapësirat e fundit të egra në Adriatik.
Më pas ajo tërhoqi vëmendjen e zhvilluesve: Jared Kushner dhe Ivanka Trump, të cilët e panë për herë të parë pesë vjet më parë, ndërsa lundronin aty pranë me jahtin e një miku.
Tani, një rrugë e re përshkon këtë peizazh të paprekur. Kodrinat janë gërmuar e shkatërruar, me bimësi të shkulur dhe degë të thyera të shpërndara gjithandej. Të paktën një sipërfaqe e madhe kënete është tharë dhe rrafshuar, e përshkuar nga gjurmët e kamionëve.
Shqiptarët druhen se flamingot mund të largohen dhe të mos kthehen më kurrë.
Ndërtimi i kompleksit të planifikuar luksoz të banimit nisi në muajin maj, duke shkaktuar protesta të mëdha në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë, në atë që tashmë njihet si “Revolucioni i Flamingove”. Shkëndija që i nxiti protestat ishte një video ku shihej një banor vendas duke u tërhequr me dhunë nga rojet private të sigurisë jashtë zonës së saporrethuar me gardh.
Që atëherë, protestuesit janë mbledhur çdo mbrëmje për gati një muaj, duke brohoritur se toka e Shqipërisë nuk është në shitje. Ata kërkojnë gjithashtu dorëheqjen e kryeministrit të vendit, Edi Rama.
Kryeministri, i njohur për stilin e tij të drejtpërdrejtë dhe që synon ta anëtarësojë Shqipërinë në Bashkimin Evropian, mbështeti një ndryshim të papritur ligjor në vitin 2024, i cili lejon ndërtimin për qëllime turizmi edhe në rezervatet natyrore, me kusht që projekti të ishte i kategorisë 5 yje ose më lart.
Vetëm rreth dy javë pas këtij ndryshimi, Jared Kushner publikoi në internet pamje ilustruese (mock-up) të projektit në bregdetin e Zvërnecit, ku shfaqeshin ndërtime në të gjithë gadishullin e mbrojtur.
Një dokument prej 97 faqesh, i titulluar “Vision Master Plan” (Plani Vizionar), i hartuar në nëntor 2025, parashikon ndërtimin e hoteleve, vilave dhe qindra apartamenteve; zonave tregtare, një fushe golfi, një parku ujor, fushave të tenisit dhe një kazinoje; mbi 700 mijë metra katrorë sipërfaqe të ndërtuar dhe 70 mijë metra katrorë hapësira nëntokësore të destinuara për logjistikë.
Një pjesë e lagunës unike, shtëpi e mijëra flamingove dhe e cilësuar nga një agjenci shtetërore shqiptare si “monument natyror”, është përcaktuar në dokument për një marinë dhe klub jahtesh.
Plani, i hartuar nga firma arkitekturore Laboratory for Visionary Architecture, u publikua në internet muajin e kaluar nga një gazetar, i cili nuk iu përgjigj kërkesës për koment.
Një zëdhënës i firmës tha: “Dokumenti që po qarkullon ishte në fakt një studim paraprak i zhvilluar nga zyra jonë, si një nga disa studime të kryera për Gadishullin e Sazanit. Siç tregohet edhe në vetë dokumentin.”
Qeveria e Ramës ka thënë se një masterplan ishte shqyrtuar dhe refuzuar, dhe se një plan i ri ishte në përgatitje e sipër dhe do t’i nënshtrohej një vlerësimi të thelluar të ndikimit në mjedis.
Zhvilluesit e projektit, një investim prej rreth 2 miliardë eurosh nga Kushner dhe bashkëshortja e tij, së bashku me Kastrati Group në Shqipëri dhe Assets Group me bazë në Katar, e drejtuar nga dy vëllezër miliarderë me origjinë siriane, thanë se “nuk duhet të nxirren përfundime nga tenderë individualë konsulentësh apo materiale paraprake planifikimi.”
Ata këmbëngulin se projekti do ta respektojë mjedisin. Por banorët vendas dhe aktivistët thonë se kjo është e pamundur.
“Ata flasin për mbrojtjen e mjedisit… por po ndërtojnë një qytet,” tha Joni Vorpsi, nga OJQ-ja Protection and Preservation of Natural Environment in Albania.
“Kjo është pjesa më e egër e Adriatikut. Këtu shumohen breshkat e detit. Ky është një nga vendet më magjike që kemi… Dhe tashmë është shkaktuar shumë dëm,” tha Vorpsi për FT gjatë një vizite në zonë.
Pas shpërthimit të protestave në Tiranë, punimet duket se janë ndalur. Javën e kaluar, në kantier nuk u panë kamionë, materiale ndërtimi apo punëtorë, ndërsa gardhi i ri ishte hequr.
Parlamenti Evropian, i cili ka rol në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, në mesin e qershorit bëri thirrje për vendosjen e një moratoriumi mbi të gjitha ndërtimet dhe lejet e reja në zonat e mbrojtura të vendit, si edhe kërkoi shfuqizimin e ndryshimit ligjor për projektet “5 yje”.
Për Marjana Koçekun, një deputete 25-vjeçare në Tiranë, protestat tregojnë një ndryshim në mënyrën se si të rinjtë shqiptarë e shohin vendin e tyre.
Shqipëria përjetoi emigrim masiv pas përfundimit të regjimit komunist në vitin 1991, por ky largim ka filluar të ngadalësohet. Sipas Koçekut, shumë anëtarë të diasporës u kthyen gjithashtu në Tiranë për të marrë pjesë në protesta.
“Prindërit tanë na rritën me idenë se lumturia gjendet përtej kufijve,” tha Koçeku. “Por protestat po tregojnë se shqiptarët po e shohin tokën e tyre si një vend ku mund të jetojnë, dhe jo si një vend nga i cili duhet të largohen.”
Vetë jeta e Koçekut pasqyron këtë ndryshim. E rritur në një fshat të izoluar malor në veri të Shqipërisë, ku mund të shkohej vetëm me varkë, ajo u largua për në Itali për të studiuar. Por më pas u kthye në Shqipëri për të zhvilluar një projekt turizmi të qëndrueshëm në shtëpinë e familjes së saj, para se të hynte në politikë.
Muajin e kaluar, ajo u largua nga partia në pushtet e Ramës për shkak të projektit në bregdetin e Zvërnecit, duke u bërë e vetmja deputete e pavarur në parlamentin shqiptar. Që atëherë, ajo ka marrë kërcënime.
Përveç projektit në bregdet, investitorët kanë parashikuar gjithashtu një shumë të ngjashme për zhvillimin e një kompleksi tjetër në Sazan, ishullin e vetëm të Shqipërisë, pikërisht përballë bregdetit dhe lagunës së mbrojtur.
Në një podcast të kohëve të fundit, Ivanka Trump e përshkroi atë si “një ishull të bukur dhe privat në mes të Mesdheut… Ishim në jahtin e një miku dhe u ndalëm për të bërë not… kështu e zbuluam.”
Megjithëse projekti për zhvillimin e ishullit ka shkaktuar më pak shqetësim te ambientalistët, njerëzit që e njohin mirë zonën thonë se çdo plan për ta zhvilluar atë është jorealist.
Ishulli është një copëz e vogël toke pa banorë të përhershëm. Për shkak të pozicionit të tij strategjik, ai është përdorur për një kohë të gjatë si bazë ushtarake dhe sot është i mbushur me godina të braktisura ushtarake, bunkerë dhe tunele. Një tjetër rrezik përbëjnë minat detare të pashpërthyera.
“Kur fryn era në ishull, shpejtësia e saj mund të arrijë lehtësisht 60, 90, madje edhe mbi 100 kilometra në orë. Mezi mund të qëndrojmë në këmbë. Nuk ke ku të strehohesh,” tha Artur Mecollari, ish-komandant i Marinës Shqiptare, i lindur në një familje ushtarake dhe i rritur fillimisht në Sazan, e më pas në bregdetin përballë.
Ai mori pjesë në kërkimin për municione të mbetura në një pjesë të ishullit në vitin 2008 dhe tha se rreziku ende ekziston.
“Sa për ujin e pijshëm, ne shpuam deri në 3 500 metra dhe nuk gjetëm asgjë,” tha ai. “Vërtet nuk besoj se Kushner do të vijë… Mendoj se ai nuk e ka idenë se çfarë përfaqëson ky ishull. Sazani nuk mund të zhvillohet. Ky është vlerësimi im.”
Një zëdhënës i Sazan Real Estate Development LLC, subjekti ligjor që po zhvillon projektin në Shqipëri, tha se synimi i tyre është të krijojnë “një destinacion të klasit botëror”, i mbështetur në “projektim të kujdesshëm, mbrojtje të mjedisit dhe mundësi ekonomike afatgjata.”
Asher Abehsera, kryetar i kompanisë, i tha Financial Times (FT) se projekti “është konceptuar për të sjellë vlera afatgjata mjedisore, shoqërore dhe ekonomike për Shqipërinë, duke respektuar dhe ruajtur trashëgiminë e jashtëzakonshme natyrore të vendit.” Ai shtoi se aktualisht po kryhet një vlerësim i ndikimit në mjedis.
Në një intervistë të fundit për FT, kryeministri Edi Rama deklaroi se projekti në bregdetin e Zvërnecit do t’i sillte përfitime rezervatit natyror, duke pastruar lagunën e ndotur, duke restauruar kanalet e dëmtuara të ujit dhe duke e bërë zonën “20–25 për qind më të gjelbër.”
“Nëse mendoni se mbroni natyrën thjesht duke mos e prekur fare, bëni një gabim shumë të madh,” tha kryeministri. “Nuk po mendoni për rigjenerimin.”
Vorpsi, përfaqësues i organizatës mjedisore, nuk u pajtua me këtë qëndrim. Ai iu referua një raporti të vitit 2024 të një kompanie konsulence me seli në Vjenë, e specializuar në lumenj dhe ligatina, sipas të cilit zona e Vjosës është “e jashtëzakonshme” për integritetin e saj hidromorfologjik.
Zhvillimi i planifikuar nuk kundërshtohet vetëm nga aktivistët. Edhe vetë toka ka qenë objekt i proceseve gjyqësore për më shumë se një dekadë.
Në një kodër të vogël me pamje nga laguna e flamingove, banorët e fshatit Zvërnec kultivojnë fiq dhe ullinj dhe kujdesen për kopshtet e tyre të gjelbëruara.
Ata këmbëngulin se toka ku pritet të ndërtohet kompleksi luksoz u përket atyre dhe se iu është dhënë familjeve të tyre në fund të regjimit komunist në Shqipëri.
“Në vitin 1991, na u dha toka që u kishte përkitur prindërve tanë,” tha Kostaq Konomi, kryeplaku i fshatit, duke treguar dokumente që, sipas tij, i jepnin familjes së tij, si edhe shumë familjeve të tjera, një parcelë të vogël toke.
Por më shumë se dhjetë vjet më vonë, banorët thanë se zbuluan se zyra e kadastrës kishte lëshuar në heshtje dokumente pronësie konkurruese për të njëjtën tokë në favor të një biznesmeni të quajtur Artur Shehu.
Prokuroria shqiptare ka lëshuar së fundmi një urdhër arresti ndaj Shehut dhe biznesmenëve të tjerë, të dyshuar për përfshirje në trafik ndërkombëtar droge dhe pastrim parash përmes investimeve në pasuri të paluajtshme në Shqipëri.
Banorët dyshojnë gjithashtu se ka pasur korrupsion kur pronësia e tokës ndryshoi. Një protestues në Tiranë i përshkroi çështjet e pronësisë së tokës si “plaga më e thellë e hapur” e vendit.
Zëdhënësi i Sazan Real Estate Development LLC tha: “Ne vazhdojmë të besojmë se blerjet fillestare të tokës janë kryer në mënyrë të ligjshme dhe në përputhje me procedurat e zbatueshme.”
Kushner dhe partnerët e tij të biznesit u tërhoqën vitin e kaluar nga një projekt hoteli Trump në Serbi, pas reagimit të fortë publik dhe hetimeve të brendshme që zbuluan probleme ligjore.
I pyetur nëse projekti në Shqipëri mund të ketë një fat të ngjashëm, zëdhënësi tha se “e ardhmja e tij do të përcaktohet në fund nga Shqipëria dhe populli shqiptar.”
Një zëdhënës i Kushnerit refuzoi të komentonte, ndërsa një zëdhënës i Ivanka Trump nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Edhe Kastrati Group dhe Assets Group me bazë në Katar nuk u përgjigjën.
Një banore e fshatit tha se nuk e kupton se si toka e familjes së saj, për të cilën ka paguar taksa për shumë vite, mund të shitej nga dikush tjetër te investitorë të huaj për një kompleks ekskluziv.
“Nëse doni zhvillim, pse të mos e bëni… diku ku mund ta shijojnë si të pasurit, ashtu edhe të varfrit?” tha ajo, duke kërkuar të mbetej anonime nga frika e pasojave nga qeveria.
Kur Ivanka Trump vizitoi Zvërnecin me arkitektët e saj në janar, banorët panë një kortezh të madh makinash SUV dhe makinash policie.
“Njerëzit e fuqishëm mund të bëjnë çfarë të duan,” tha Konomi.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje