.png)
Çfarë dëshmie më e mirë mund të ketë për suksesin e një qeverisjeje apo mandati politik sesa fakti që pasardhësit nga parti rivale vazhdojnë të ndjekin të njëjtat politika?
Imitimi është forma më e sinqertë e lavdërimit, dhe kjo është pikërisht ajo që bënë Bill Clinton dhe Tony Blair në lidhje me politikat e Ronald Reagan dhe Margaret Thatcher.
Kur Reagan u bë president në vitin 1981, norma më e lartë e tatimit mbi të ardhurat në SHBA ishte 70%. Kur ai u largua nga detyra në vitin 1989, kjo normë kishte rënë në 28%. Kur Thatcher mori drejtimin e qeverisë britanike në vitin 1979, norma më e lartë e tatimit mbi të ardhurat në Britani ishte 83%. Kur ajo u largua në vitin 1990, ajo kishte zbritur në 40%.
Këto ulje ishin të jashtëzakonshme. Në SHBA, pjesa e të ardhurave që mbetej pas tatimit për fituesit më të mëdhenj u rrit nga 30% në 72%, një rritje prej 140%. Në Britani, rritja ishte edhe më e madhe. Gjatë viteve 1980, u hoqën pengesat që frenonin prosperitetin ekonomik.
Reformat e Reaganit dhe Thatcherit transformuan ekonomitë e vendeve të tyre. Para viteve 1980, dominonin korporatat e mëdha që dinin të përfitonin nga zbritjet fiskale dhe që kompensonin punonjësit përmes përfitimeve të patatueshme dhe llogarive të shpenzimeve. Sipërmarrja ishte e rrallë. Krizat ekonomike, disa prej tyre shumë të thella, ishin të shpeshta, ndërsa rritja ekonomike mbetej e ngadaltë.
Normat e larta tatimore, në intervalin 60-70%, mbizotëruan ndërsa SHBA dhe Britania u zhytën në Depresionin e Madh gjatë viteve 1930. Normat mbi 90% shoqëruan rritjen e dobët të sektorit privat në vitet 1950. Ndërsa normat mbi 70% kontribuuan në periudhën e stagflacionit të viteve 1970, kur ekonomia vuante njëkohësisht nga inflacioni i lartë dhe rritja e ulët.
A është kujtesa kolektive aq e shkurtër sa të ketë harruar inflacionin dhe dëshpërimin që pasuan braktisjen e sistemit monetar të Bretton Woods System në fillim të viteve 1970?
Gjatë dekadës deri në vitin 1982, përfshirë periudhën e njohur si Winter of Discontent, kur qeveria laburiste humbi pushtetin përballë konservatorëve të Thatcherit, çmimet me pakicë në Britani u rritën mesatarisht me 14% në vit, ndërsa rritja reale ekonomike ishte vetëm 1.6% në vit.
“Labour isn’t working” (“Laburistët nuk po funksionojnë”), deklaronte slogani i famshëm i fushatës së Thatcherit, në një kohë kur papunësia kishte arritur në 5.3%. Një situatë e ngjashme, me stagflacion dhe papunësi të lartë, ekzistonte edhe në SHBA.
Në vitet 1980, ndërsa Reagan dhe Thatcher ulën ndjeshëm normat më të larta tatimore, modelet e vjetra të biznesit që kishin funksionuar nën regjimet e taksave të larta u bënë të vjetruara. Sipërmarrja lulëzoi. Punonjësit më të talentuar filluan të kërkonin pagesa direkte në para në vend të përfitimeve në natyrë, grumbulluan kapital dhe lanë kompanitë tradicionale për të krijuar bizneset e tyre.
Nga ana tjetër, korporatat ekzistuese ristrukturuan organizatat e tyre për t’iu përshtatur realitetit të ri me taksa më të ulëta, më pak rregullime dhe politikë monetare më të qëndrueshme. Wall Street dhe City of London tërhoqën një valë të madhe aktiviteti ekonomik, ndërsa startup-et thithnin kapital dhe shumoheshin me shpejtësi.
Papritur u zhdukën problemet e rritjes ekonomike nën 2% dhe inflacionit galopant. Kur Reagan dhe Thatcher ulën taksat (dhe Thatcher privatizoi me vendosmëri ndërmarrjet shtetërore), ekonomia shpërtheu në rritje dhe inflacioni u tkurr ndjeshëm.
Midis viteve 1982 dhe 1988, Britania regjistroi mesatarisht 4% rritje vjetore të PBB-së, ndërsa inflacioni u përgjysmua në 4%. SHBA pati rezultate të ngjashme.
Pretendimi se ulja e taksave për të pasurit do të sillte vetëm një efekt “rrjedhjeje nga lart-poshtë” (trickle-down effect) rezultoi i pabazuar. Një rritje ekonomike prej 4% në vit – diçka pothuajse e paimagjinueshme sot – ishte një valë e fuqishme prosperiteti.
Amerikanët e zakonshëm përfituan ndjeshëm. Midis viteve 1980 dhe 2000 u krijuan rreth 40 milionë vende të reja pune, një rritje prej më shumë se 40%.
Pjesëmarrja masive në tregun e aksioneve solli rritje të jashtëzakonshme të pasurisë familjare. Indeksi Dow Jones Industrial Average u rrit rreth 15 herë midis viteve 1982 dhe 2000.
Të ardhurat mesatare familjare u rritën me 12% gjatë periudhës së Reaganit dhe me 15% gjatë periudhës së Clintonit, duke pësuar një ngadalësim vetëm në fillim të viteve 1990, kur presidenti George H. W. Bush rriti normat më të larta tatimore.
Ndërkohë në Britani, të ardhurat javore të familjes mesatare u rritën me 26% gjatë mandatit të Thatcherit, ndërsa numri i qytetarëve që zotëronin aksione u rrit nga 3 milionë në 11 milionë.
Megjithatë, Reagan dhe Thatcher bënë edhe gabime, veçanërisht në fillimet e tyre. Të dy treguan hezitim për reformimin e sistemit tatimor. Thatcher ishte e rezervuar ndaj uljeve të menjëhershme të taksave, të cilat ajo i quante “Lafferizëm”, duke iu referuar teorisë së Arthur Laffer dhe të ashtuquajturës “Kurba Laffer”, sipas së cilës ulja e taksave mund të kompensohet vetvetiu përmes rritjes ekonomike dhe zgjerimit të bazës tatimore.
Gjatë mandatit të saj të parë, Thatcher uli normën më të lartë tatimore nga 83% në 60%, por rriti TVSH-në, duke rezultuar në një rritje neto të barrës fiskale. Për pasojë, ekonomia pothuajse nuk u rrit gjatë dy viteve e gjysmë të para të qeverisjes së saj.
Nga ana tjetër, Reagan zgjodhi ta shpërndante uljen e parë të taksave në tri faza midis viteve 1981 dhe 1983. Ndërsa vononte zbatimin e reformave, ekonomia amerikane pësoi recesionin e viteve 1981–1982, i konsideruar si më i rëndi që nga Kriza e Madhe.
Vetëm në mesin e viteve 1980, kur të dy udhëheqësit kapërcyen hezitimet dhe ulën ndjeshëm taksat, ekonomitë e tyre nisën të lulëzonin dhe lanë pas stagflacionin e dekadës së mëparshme.
Pavarësisht gabimeve fillestare, revolucioni ekonomik i Reaganit dhe Thatcherit transformoi ekonomitë e SHBA-së dhe Britanisë deri në fund të mijëvjeçarit.
Pasardhësit e tyre politikë nga kampet kundërshtare, Clinton dhe Blair, nuk lejuan rikthimin e normave shumë të larta tatimore. Gjatë viteve 1990, norma më e lartë e tatimit mbeti 40%.
Si rezultat, rritja e fortë ekonomike vazhdoi. Midis viteve 1993 dhe 2000, SHBA regjistroi mesatarisht 3.9% rritje ekonomike në vit, ndërsa Britania 3.3%.
Këto shifra janë shumë larg ritmeve modeste me të cilat ekonomitë e mëdha të botës duhet të kënaqen sot./The Economist
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje