Gazeta Si – Më 30 korrik 2025, një tërmet me magnitudë 8.8 ballë goditi Gadishullin Kamchatka në Lindjen e Largët të Rusisë.
Ishte një nga ngjarjet sizmike më të forta në dekadat e fundit, e regjistruar nga sizmografët në të gjithë botën.
Megjithatë, atë herë ndodhi diçka tjetër: tërmeti u kap disi nga një rrjet që nuk ishte projektuar për qëllime sizmologjike.
Nëntë mijë kilometra larg, sinjale anormale u shfaqën në disa kabllo nënujore me fibra optike të vendosura në Mesdhe, siç kishte ndodhur gjatë njëzet ditëve të mëparshme.
Sipas disa studiuesve, anomalitë i atribuohen proceseve të përgatitjes së tërmetit dhe vetë lëkundjeve. Nëse kjo hipotezë do të konfirmohej nga komuniteti shkencor – i cili aktualisht po verifikohet – do të hapte një kufi të ri në kërkimin sizmologjik.
Kabllot në fjalë janë në pronësi të “Sparkle”, një kompani e grupit TIM që menaxhon dhe monitoron mbi një të tretën e kabllove me fibra optike që kalojnë nëpër Mesdhe.
Rrjeti lidh Afrikën, Lindjen e Mesme dhe Evropën, duke e bërë atë një infrastrukturë thelbësore: sot, kabllot me fibra optike mbajnë shumicën dërrmuese të komunikimeve – internetin, thirrjet telefonike, transaksionet financiare dhe komunikimet e qendrave të të dhënave – jo vetëm në Mesdhe, por në të gjithë botën.
Klientët e “Sparkle”, ata që marrin me qira një pjesë të trafikut të disponueshëm në kabllo, përfshijnë kompani telefonike dhe telekomunikacioni, por edhe kompani teknologjike si Google dhe institucione publike, si Marina Italiane.
Në një kabllo me fibra optike, e cila ka një diametër prej 1.7 centimetrash, të dhënat udhëtojnë nëpërmjet një sinjali drite.
Polarizimi i dritës, ose drejtimi i lëkundjeve të saj, është i ndjeshëm ndaj dridhjeve, ndryshimeve të presionit dhe deformimeve mekanike.
Operatorët e kabllove zakonisht i matin këto ndryshime për të siguruar që të dhënat të mbërrijnë të paprekura.
Në rastin e tërmetit të Kamchatka-s, pesë kabllo të ndryshme nëndetësesh që i përkisnin rrjetit “Sparkle” në vende shumë të largëta në Mesdhe, regjistruan ndryshime të ngjashme në polarizimin e dritës.
Kjo nuk është hera e parë që një kabllo me fibra optike është përdorur si sensor sizmik. Në vitin 2021, kur Google e testoi këtë mundësi në kabllon “Curie”, i cili është afërsisht 10,000 kilometra i gjatë dhe lidh Los Angeles me Valparaíso, Kili, studiuesit zbuluan tërmete dhe valë oqeanike përgjatë kufirit të Paqësorit të Amerikave.
Rezultatet u shfaqën në një artikull në “Science”, një nga revistat shkencore ndërkombëtare më të respektuara dhe të besueshme.
Në atë rast, iniciativa u drejtua nga një kompani private. Sot, një konsorcium kërkimor i financuar nga Bashkimi Evropian, Estatic, po monitoron sinjalet e rrjetit “Sparkle”.
Ai përfshin Universitetin e L’Aquila, të udhëhequr nga Antonio Mecozzi, i cili jep mësim Fizikën e Materies së Kondensuar dhe bashkëpunoi me Google në kabllon “Curie”.
Sipas Mecozzi-t, fibrat optike të kabllove nënujore ofrojnë një avantazh të madh: në një thellësi prej 3,000 metrash, aq thellë sa Mesdheu, nuk ka zhurmë të shkaktuar nga njeriu.
“Jemi në një mjedis jashtëzakonisht të heshtur”, thotë ai. “Dhe kjo na lejon të vëzhgojmë variacione minimale në mjedisin përreth. Nuk po flasim për dhjetëra lëkundje në sekondë, si frekuencat më të ulëta të zërit që dëgjojmë, por një lëkundje çdo një mijë sekonda”.
Disa ekspertë të sizmotektonikës pohojnë se po hapin “mundësi hetimi të papara më parë”. Gjeologu Carlo Doglioni, ish-drejtor i Institutit Kombëtar të Gjeofizikës dhe Vullkanologjisë (INGV) dhe nënkryetar i Accademia dei Lincei, thotë se ndjeshmëria e fibrave optike nënujore lejon “regjistrimin e lëkundjeve me frekuencë shumë të ulët që i shpëtojnë sizmografëve tradicionalë” dhe se kjo do të zgjerojë shumë njohuritë tona për gjeofizikën.
Përveç baticave të lëngshme që të gjithë i njohim, ekzistojnë edhe baticat e ngurta, të shkaktuara nga tërheqja gravitacionale e Hënës dhe Diellit, të cilat shkaktojnë lëvizje jashtëzakonisht të ngadalta të litosferës, shtresës së jashtme të Tokës së ngurtë që është rreth 100 kilometra e thellë.
Litosfera lëviz si horizontalisht, ashtu edhe vertikalisht. “Nën këto forca, ajo lëviz me shpejtësi të ndryshme, duke e thyer guaskën e Tokës në pllaka tektonike”, shton Doglioni.
“Sasi të mëdha energjie grumbullohen në skajet e pllakave, dhe përbërësit vertikalë të baticave mund ta lëshojnë këtë energji, duke gjeneruar tërmete”.
Sa i përket mundësisë së parashikimit të ngjarjeve sizmike, është mirë të jemi të kujdesshëm. “Ne nuk po parashikojmë tërmete”, shpjegon Mecozzi.
“Ne vëzhgojmë sinjale potencialisht pararendëse në fibër, por nuk e dimë origjinën e tyre të saktë, dhe aktualisht nuk kemi një metodologji që na ndihmon të hipotetizojmë se ku, kur dhe me çfarë magnitude do të fillojë tërmeti. Megjithatë, ne vëzhgojmë një korrelacion të qartë midis ngjarjes sizmike korrikun e kaluar dhe të dhënave të polarizimit të dritës nga ditët e mëparshme”.
Por sipas Mecozzi-t dhe Doglioni-t, autorë të një dokumenti që pret shqyrtim nga kolegët, kjo intuitë duhet të vërtetohet me prova të mëtejshme.
Alessandro Amato, drejtor i Qendrës së Monitorimit të Cunamit të UNESCO-s për Mesdheun dhe Atlantikun, është dakord: “Është zbuluar një korrelacion, por nuk mund të flasim për një marrëdhënie shkak-pasojë: nevojitet verifikim i mëtejshëm”.
Për të përmirësuar saktësinë e zbulimeve sizmike, të cilat do t’i shtonin vlerë të madhe biznesit të tyre, operatorët e fibrave optike kohët e fundit kanë eksploruar një alternativë ndaj polarizimit të dritës: futjen e sensorëve specifikë në kabllot e reja me fibra optike të afta për të matur temperaturën, presionin dhe lëvizjet e masave të ujit dhe shtratit të detit.
Këto kabllo quhen “kabllo SMART” (SMART është një akronim për Monitorimin e Shkencës dhe Telekomunikacionin e Besueshëm) dhe u testuan pas tërmetit dhe cunamit të Fukushimës në vitin 2011.
Që atëherë, qeveria japoneze ka zhvilluar një rrjet të pajisur me sensorë sizmikë që gjithashtu shkurtuan kohën e paralajmërimit të cunamit gjatë tërmetit me magnitudë 6.7 të 12 dhjetorit.
Sipas disa studimeve, kabllot SMART mund të zvogëlojnë kohën mesatare për të përcaktuar epiqendrat e tërmeteve në pellgun e Paqësorit me 42 përqind dhe kohën e zbulimit të cunamit me 57 përqind.
Mundësia e përdorimit të kabllove me fibra optike si sensorë sizmikë ka ndezur një konkurrencë që përfshin kompani private dhe agjenci qeveritare, shpesh në bashkëpunim.
Dy projekte të mëdha janë duke u zhvilluar në Evropë, dhe qeveritë luajnë një rol të rëndësishëm në të dyja. I pari është MISTS (Sistemi i Integruar i Shkencës dhe Telekomunikacionit Mesdhetar), me pjesëmarrjen e Alcatel Submarine Networks (ASN), një nga ndërtuesit kryesorë të kabllove nëndetëse në botë dhe aktualisht i kontrolluar nga shteti francez.
Qëllimi është të ndërtohet një rrjet në pellgun e Mesdheut që integron sensorë mjedisorë në vetë kabllot. Projekti Atlantic CAM (Kontinenti Azor Madeira), i promovuar nga qeveria portugeze dhe i dhënë 40 milionë euro nga Bashkimi Evropian, përfshin shtrimin e kabllove SMART midis kontinentit dhe Azoreve për të monitoruar tërmetet dhe cunamet në një nga zonat më aktive të Atlantikut. CAM do të përfundojë në maj 2027.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
