.png)
Gazeta Si – Zyra e Andrei Soldatov-it u kontrollua për herë të parë nga shërbimet e sigurisë së Moskës në nëntor të vitit 2002.
Ai ishte 27 vjeç dhe Vladimir Putini kishte më pak se dy vjet në postin e presidentit. Ajo që e shqetësoi Kremlinin në atë kohë ishte një artikull që Soldatovi po përgatitej të publikonte lidhur me sulmin e përgjakshëm të forcave speciale në Teatrin Dubrovka, të ndërmarrë për të liruar pengjet e mbajtura nga një njësi komandoje çeçene.
Që nga ai moment, për shkak të punës së tij si gazetar investigativ, Soldatovi do të merrej në pyetje të paktën katër herë të tjera në Lefortovo – kompleksin e burgjeve të kontrolluar nga FSB-ja, shërbimi rus i sigurisë.
Soldatovi është një nga ekspertët kryesorë në botë për FSB-në, pasardhësen e KGB-së së epokës sovjetike.
Libri i tij i vitit 2012, “The New Nobility: The Restoration of Russia’s Security State and the Enduring Legacy of the KGB” (PublicAffairs), i shkruar në bashkëpunim me Irina Borogan-in, ishte një best-seller ndërkombëtar dhe një fenomen editorial brenda vetë Rusisë.
Agjencia e tij, “Agentura.ru”, është burimi kryesor i informacionit mbi inteligjencën ruse dhe aparatin shtetëror represiv.
Që nga viti 2022, ndaj Soldatovit ekziston një urdhër-arresti në Rusi për “përhapje të informacioneve të rreme rreth ushtrisë”.
Aktualisht ai jeton në mërgim në Londër, ku është studiues i ftuar në King’s College. Biseda me të u përqendrua te kontrolli gjithnjë e më i fortë që komuniteti i inteligjencës ushtron mbi Kremlinin – dhe pse, për këta “njerëz të forcës”, lufta e vazhdueshme kundër Ukrainës është shndërruar gjithnjë e më shumë në një çështje të politikës së brendshme ruse: në lojë është e ardhmja e diktaturës së Putinit.
Është një regjim që ata synojnë ta ruajnë dhe ta mbrojnë, edhe pse kjo nënkupton kapjen e vetë diktatorit në rrjetën e tyre.
Muajt e fundit, në Rusi janë rihapur qendrat e paraburgimit të shërbimeve sekrete – të cilat ishin mbyllur pas rënies së Bashkimit Sovjetik – krahas kufizimeve të reja për qasjen në internet të vendosura nga po këto agjenci. A është rritur fuqia e FSB-së si pasojë e luftës? Dhe a vlen kjo veçanërisht për të ashtuquajturën “Shërbimi i Dytë” i FSB-së, i cili e ka për detyrë zyrtare “mbrojtjen e rendit kushtetues” dhe “luftën kundër terrorizmit”?
Po, FSB-ja e ka zgjeruar ndikimin e saj që nga viti 2022. Këtë e ka bërë në mënyrë drastike dhe prania e saj është shumë e dukshme sot.
Megjithatë, besoj se Shërbimi i Dytë është vetëm një pjesë e panoramës së përgjithshme. Me gjasë, ai tërheq më shumë vëmendje, sepse ndikimi i tij është më i dukshëm, duke marrë parasysh se sa drejtpërdrejt ndikon te shoqëria ruse.
Edhe Shërbimi i Parë i FSB-së – që merret me kundërzbulimin – po bëhet gjithnjë e më agresiv. Kjo ka çuar në një shtim të rasteve të spiunazhit, duke krijuar një klimë paranoje në të gjithë vendin.
Njerëzit shohin spiunë kudo – jo vetëm nga Ukraina, CIA apo MI6-a britanike, por edhe nga Kina. Situata ka arritur në atë pikë saqë shërbimet e sigurisë tani dekurajojnë në mënyrë aktive çdo kontakt me shtetas të huaj.
Rreth një vit më parë, “The New York Times” zbuloi ekzistencën e një dokumenti të brendshëm të FSB-së, i cili e paraqiste Kinën si “armik” dhe spiunazhin e Pekinit si një kërcënim për Rusinë – pikërisht e kundërta e retorikës zyrtare lidhur me “miqësinë pa kufij” mes Vladimir Putinit dhe Xi Jinpingut. Gjithashtu, muajt e fundit ka dalë në pah se operacionet kineze të spiunazhit kibernetik kanë pasur në shënjestër kompani ruse të mbrojtjes. A u referoheni pikërisht këtyre rasteve?
Disa nga rastet janë publike, siç thoni ju. Të tjera jo, sepse përfshijnë qendra kërkimore dhe universitete. Megjithatë, njerëzit në ato qarqe preferojnë të mos flasin shumë për incidente të mundshme spiunazhi në mjedisin e tyre.
Çfarë ndikimi ka kjo dinamikë në zhvillimin e luftës kundër Ukrainës?
Duhet pasur parasysh se FSB-ja përfshin gjithashtu një ‘Shërbim të Tretë’ – kundërzbulimin ushtarak – i cili në teori mbikëqyr forcat e armatosura. Por, meqenëse lufta është bërë kaq e gjerë dhe komplekse, mandati i kundërzbulimit ushtarak është zgjeruar jashtëzakonisht shumë.
Ai mbikëqyr gjithashtu të gjitha kontratat e dhëna kompanive për prodhimin e mallrave dhe shërbimeve për ushtrinë.
Ndoshta këtu qëndron dallimi më i thellë mes Rusisë së sotme dhe Bashkimit Sovjetik të rreth dyzet viteve më parë. Bashkimi Sovjetik kishte një kompleks ushtarako-industrial dhe ai ishte gjigant.
Ai ekziston ende sot, por ka edhe kompani private që kryejnë punë për forcat e armatosura – për shembull, duke zhvilluar softuerë për dronë.
Dhe tani, kundërzbulimi ushtarak beson se ka të drejtë të spiunojë edhe ato kompani. Edhe këtu, rastet ndonjëherë bëhen publike, por shpesh ato mbeten të fshehta.
Si e interpretoni ligjin që hyri në fuqi në Rusi prillin e kaluar, i cili ia beson sërish menaxhimin e disa burgjeve të caktuara shërbimeve sekrete?
Që nga viti i kaluar, FSB-ja po krijon një sistem paralel dhe të pavarur burgjesh, që nuk ka asnjë lidhje me sistemin e mëparshëm penitenciar. Dhe nuk bëhet fjalë vetëm për burgje, por edhe për logjistikë.
Të burgosurit ukrainas të luftës transferohen nga FSB-ja në burgje që kontrollohen po nga vetë FSB-ja – jo thjesht për t’i ndëshkuar, por për qëllime të inteligjencës.
Mënyra më e mirë për të rekrutuar njerëz nga radhët e armikut – në këtë rast, ukrainasit – është ta bësh këtë në burg.
Është një sistem i zhvilluar nga shërbimet e sigurisë së Stalinit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Mund të ushtrosh presion mbi këta individë dhe mbi të afërmit e tyre në Ukrainë, si dhe ke mundësinë t’i rekrutosh ata. Kështu e sheh FSB-ja rolin e saj në luftë.
Pra, a po përpiqen ata t’i rekrutojnë familjet e të burgosurve të luftës përmes shtrëngimit?
Kjo është arsyeja pse, në rastet e fundit të sabotimit në Evropë, nuk flitet më vetëm për rusë. Autorët janë moldavë, ukrainas, bjellorusë – njerëz të llojeve të ndryshme.
FSB-ja e kupton se rusët mund të identifikohen lehtësisht; kjo është e qartë. Kështu që, është më mirë të rekrutosh nga radhët e ukrainasve.
Roli i FSB-së në luftë po bëhet vendimtar dhe pikërisht kështu agjentët e shërbimeve sekrete e pozicionojnë veten përballë Putinit. Dhe natyrisht, për sa i përket stabilitetit politik, ata janë vërtet të pazëvendësueshëm.
A po bëhet Putini peng i FSB-së për sa i përket qasjes në informacionet e inteligjencës mbi luftën dhe aftësisë për të ruajtur njëfarë niveli kontrolli mbi shoqërinë ruse dhe komunitetin e biznesit?
Nuk është aq e thjeshtë. Personeli i sotëm i FSB-së është i ndryshëm nga ai i njëzet viteve më parë. Njëzet vjet më parë, FSB-ja ishte më e vogël, por njerëzit brenda saj ishin, mesatarisht më proaktivë.
Sot, Putini ka kohë që është në pushtet dhe kemi një brez zyrtarësh, karriera e të cilëve është zhvilluar nën një president të vetëm.
Kjo e kufizon të kuptuarit e tyre për peizazhin politik, sepse ai është mjedisi ku ata u formuan profesionalisht.
Për ta, ideja për të bërë diçka që sfidon Putinin është praktikisht e paimagjinueshme. Ata janë më pak ambiciozë se brezi i mëparshëm – ai që u ngjit në pushtet krahas vetë Putinit – si Nikolai Patrushev (Sekretari i Këshillit të Sigurimit të Kremlinit dhe ish-kreu i FSB-së).
Ai brez i mëparshëm e përjetoi katastrofën e viteve ’90 dhe i kujton shumë mirë vitet ’80 – dekadën e fundit të Bashkimit Sovjetik. Ata e kuptonin shkallën e pushtetit të tyre. Për brezin e ri, situata është ndryshe.
Fillimisht, gjatë epokës sovjetike, Putini ishte një oficer i zakonshëm i KGB-së, ndërsa në vitet ’90 u bë kreu i FSB-së para se të ngjitej në pushtetin politik. Si sillet ai me ish-kolegët e tij?
Para se të fillonte lufta, ai u kujdes t’i jepte disa mësime FSB-së. Ai krijoi një atmosferë represioni selektiv edhe aty.
Me gjasë, gjithçka nisi një ose dy vjet pas pushtimit të Krimesë në vitin 2014, kur pamë valën e parë të arrestimeve të zyrtarëve të lartë.
Që atëherë, personelit të FSB-së u janë hequr të drejta të ndryshme: ata nuk mund të udhëtojnë më jashtë vendit dhe as të mbajnë llogari bankare apo prona të huaja.
Disa oficerë shumë të njohur brenda shërbimit u akuzuan madje për korrupsion – në një mënyrë që poshtëroi të gjithë trupën e agjentëve.
Megjithatë, në fund të fundit, Putini mbështetet gjithnjë e më shumë te shërbimet e inteligjencës për shumë funksione, veçanërisht në lidhje me luftën. A nuk jeni dakord?
Është e vërtetë. Nga njëra anë, Putini po bëhet gjithnjë e më i varur nga FSB-ja, duke pasur parasysh rolet e shumta që po merr përsipër ky shërbim dhe informacionin që ai merr prej tij mbi ecurinë e konfliktit.
Nga ana tjetër, personeli i inteligjencës ka më pak ambicie politike. Ata kanë më pak gjasa se në të kaluarën të ndërhyjnë në arenën politike.
Ndoshta ai llogarit pikërisht në këtë, pasi e kupton psikologjinë e këtij brezi njerëzish të FSB-së. Me gjasë, ai beson se mund t’u heqë çdo lloj autonomie, gjë që i jep atij një ndjesi sigurie. Por, sigurisht, ai nuk mund t’i kontrollojë të gjithë – për arsye të dukshme.
Çfarë doni të thoni?
Për shembull, edhe nëse ai beson se të gjithë përreth tij kanë frikë prej tij dhe nuk do të thurnin kurrë ndonjë komplot – gjë që ka gjasa të jetë e vërtetë – ai nuk mund ta kuptojë i vetëm se çfarë po ndodh në vend.
Ai nuk mund ta dijë se si po evoluon situata në Siberi për shembull, pa një sistem adekuat për rrjedhën e informacionit jashtë FSB-së.
Si mund ta verifikojë dikush saktësinë e raporteve nëse edhe vetë guvernatorët rajonalë të përfshirë kanë frikë nga shërbimi sekret? Në kohën e Bashkimit Sovjetik, strukturat e Partisë mund të ofronin versionin e tyre të ngjarjeve; sot, nuk ekziston një strukturë e tillë institucionale.
Sipas jush, cilat janë shenjat më të dukshme të ndikimit në rritje të FSB-së gjatë vitit të kaluar? E kam fjalën për shenja që mund të jenë pikërisht para syve të të gjithëve, por që ndoshta jo të gjithë i kanë identifikuar si të tilla.
Rasti i Feliks Dzerzhinskit – revolucionarit bolshevik, aleatit të Leninit dhe themeluesit të Çekës, policisë së parë sekrete sovjetike – është një shembull i mundshëm.
Duket se vendimi për ta rikthyer statujën e tij para ndërtesës së Lubjankës – selisë historike të shërbimeve sekrete – është marrë praktikisht.
Ajo ishte hequr në vitin 1958, gjatë procesit të de-stalinizimit. Kohët e fundit, Putini madje ia vuri emrin e tij akademisë së FSB-së. Është një zhvillim relativisht i ri dhe, për të qenë i sinqertë, mjaft skizofrenik; nuk mendoj se e kuptoj plotësisht.
E kuptoj mentalitetin e njerëzve të FSB-së, por jo deri në atë pikë. Si një njeri racional, nuk mund ta konceptoj se si dikush mund të lavdërojë njëkohësisht dikë për krijimin e policisë sekrete, ndërsa harron se po ai njeri ishte një revolucionar.
Nuk e kuptoj se si udhëheqësit e sotëm rusë mund të përpiqen të jenë trashëgimtarë si të perandorisë cariste, ashtu edhe të Çekës – e cila, në atë kohë, ndihmoi në shkatërrimin e asaj perandorie cariste.
Si mund të pajtohen aspirata të tilla? Megjithatë, nëse e shikon thjesht si çështje të mbrojtjes së një regjimi, atëherë ndoshta ka kuptim. Por e gjithë kjo bisedë rreth rehabilitimit të Dzerzhinskit është relativisht e re.
Çfarë mund të pritet nëse Rusia bëhet një vend i dominuar gjithnjë e më shumë nga shërbimet e saj sekrete, ndërkohë që Putini plaket dhe dobësohet?
Njerëzit ndonjëherë bëjnë krahasime me Bashkimin Sovjetik në vitet e tij të fundit. Por ata harrojnë se KGB-ja – shërbimi sekret i asaj epoke – e mbështeti Perestrojkën.
Ata e bënë këtë për një arsye shumë cinike, praktike dhe në interes të vetvetes: agjentët sekretë donin të çliroheshin nga kontrolli i Partisë Komuniste. Sot, ne nuk përballemi më me lloje të tilla çështjesh, sepse “Rusia e Bashkuar” (partia e Putinit – shën. i red.) është një farsë.
Edhe atëherë, Bashkimi Sovjetik pushtoi një vend tjetër – Afganistanin – megjithatë roli i KGB-së mbeti relativisht i kufizuar. Ajo nuk ishte organizata gjakatare dhe e kalitur në beteja që është FSB-ja sot.
Tani në FSB kemi njerëz që kanë shërbyer në Ukrainë, që kanë kryer tortura, që kanë gjak në duar dhe që e dinë se çfarë është në lojë.
Ata janë shumë më agresivë, më brutalë dhe ndoshta më të organizuar, sepse ndarja e atyre përvojave krijon një ndjesi vëllazërie mes tyre, e cila thjesht nuk ekzistonte në vitet ’80.
A shihni dallime midis objektivave të KGB-së gjatë viteve të fundit të Bashkimit Sovjetik dhe atyre të FSB-së pas më shumë se një çerek shekulli sundimi të Putinit?
Atëherë – në vitet ’80 – njerëzit në qeveri, në Partinë Komuniste, në vetë KGB-në dhe në ushtri, me gjasë ende ushqenin iluzione.
Ata shpresonin për atë që mund të ndodhte pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Sot, megjithatë, ata që mbajnë poste përgjegjësie në Rusi nuk ushqejnë më iluzione të tilla.
Ata kanë një vizion shumë, shumë të zymtë për të ardhmen. Këta janë njerëz që e mbajnë mend se si rrodhën ngjarjet kur u shemb Bashkimi Sovjetik.
Nga këndvështrimi i tyre, tabloja është shumë e qartë. Narrativa që ata i thonë vetes për historinë e vendit të tyre është e thjeshtë dhe e drejtpërdrejtë: hera e fundit që Bashkimi Sovjetik i dha fund një lufte – asaj në Afganistan – çoi menjëherë në poshtërimin e shtetit dhe të ushtrisë, si dhe e solli KGB-në në prag të kolapsit.
Këta njerëz nuk duan që historia të përsëritet. Kështu që, për ta, nuk ka dyshim. Ata nuk shqetësohen vërtet për gjendjen e ekonomisë apo për pasojat afatgjata të veprimeve të Kremlinit. Për ta, kjo është një luftë ekzistenciale.
A mendojnë ata se mbijetesa e organizatës së tyre është në lojë?
Po: nëse do të ndalonin, për ta do të ishte fundi. Dhe ata e dinë këtë.
Përshtypja është gjithmonë se këto organizata të “shtetit të thellë” rus nuk shqetësohen shumë për Ukrainën, gjeopolitikën, rolin e Rusisë në botë apo edhe — siç thoni ju — për ekonominë apo shoqërinë ruse. Ata janë të interesuar të ruajnë dhe të zgjerojnë rolin e tyre, si dhe të bindin Putinin t’u japë buxhete më të mëdha e më shumë detyra që mund t’i kryejnë pa pasur nevojë të kërkojnë miratimin e liderit suprem çdo herë. Ky është gjithashtu një faktor që ndikon në luftë. Natyrisht, kjo ka pasoja për Rusinë, për marrëdhëniet midis Rusisë dhe Ukrainës dhe për pjesën tjetër të botës. Por a ka të bëjë vërtet logjika e FSB-së me vetëruajtjen e organizatës së tyre?
Po, patjetër. Por nga këndvështrimi i tyre, gjërat qëndrojnë ndryshe. Ata kanë një bindje të rrënjosur thellë se shteti rus është i brishtë. Ata besojnë te ideja e brishtësisë së shtetit.
Pse?
Për shkak të shekullit të njëzetë; ata besojnë se gjatë atij shekulli, Rusia kaloi dy katastrofa gjeopolitike: rënien e Perandorisë Ruse pas Luftës së Parë Botërore dhe rënien e Bashkimit Sovjetik.
Në të dyja rastet, ata nuk i kuptojnë vërtet shkaqet, ndaj i thonë vetes: “Ne – shërbimi sekret – jemi forca e brendshme e domosdoshme. Ne mund ta mbrojmë në mënyrë efektive stabilitetin politik”.
Ata besojnë se, nëse do të dështonin, kjo do të çonte menjëherë në diçka të ngjashme me Revolucionin Rus të vitit 1917. Për ta, kjo justifikon gjithçka – represionet, atentatet, helmimet – sepse besojnë se kostoja për Rusinë, nëse ata dështojnë, do të ishte shumë më e lartë.
Vazhdimi i luftës në Ukrainë pafundësisht ndjek pikërisht këtë logjikë të brendshme, apo jo?
Po, absolutisht.
Sipas jush, si mund të shpjegohet fakti që në Perëndim, rrënjët e luftës – të ngulitura thellë brenda Rusisë dhe “shtetit të saj të thellë” – si dhe rreziqet e një regresioni të mëtejshëm të sistemit rus, kuptohen kaq pak dhe diskutohen rrallë?
Në njëfarë mënyre, e kuptoj. Para së gjithash, sepse kjo luftë ka ngjallur emocione të jashtëzakonshme dhe të pazakonta në Perëndim.
Ajo nuk mund të krahasohet, për shembull, me luftën në Afganistan. Ndoshta mund të krahasohet me luftën në Ballkan; sido që të jetë, ajo mbart një ngarkesë të fortë emocionale.
Dhe kur njerëzit udhëhiqen nga emocionet, ata kërkojnë shpjegime të thjeshta në vend që të marrin parasysh kompleksitetin e shkaqeve apo atë që mund të ndodhë më pas.
Ata mund ta përfytyrojnë se, në një moment të caktuar, Rusia do të kalojë një Perestrojkë të re apo diçka të ngjashme.
Por, sërish, kjo do të ishte thjesht një kërkim për një zgjidhje dhe shpjegim të thjeshtë për atë që po ndodh. Dhe kjo është për të ardhur keq, sepse nuk ndihmon.
Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati në shqip: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje