.png)
Gazeta Si – Sapo Lejdi Shehaj ndez motorin e motoskafit të tij – me gjashtë turistë në bord – ai e rrit volumin e sistemit të tij të zërit.
Një përzierje eklektike e hiteve të verës dëgjohet nga altoparlantët, nga ‘Vamos a la playa’, deri te ‘Ma Tnsani’, një këngë ngjitëse afro-house.
“E dua punën time”, bërtet ai mbi zhurmën e krijuar nw bord. “Muzika, argëtimi, noti. Dhe sigurisht, vajzat e bukura”.
Shehaj 25-vjeçar, ende i veshur me një xhaketë të trashë të mbushur në fillim të pranverës, qesh djallëzisht.
Varka kërcen mbi valë drejt Sazanit, ishullit të vetëm mesdhetar të Shqipërisë. Shkëmbinjtë e pjerrët ngrihen nga një det i kaltër, pishat lëkunden para dhe mbrapa në erë.
Për një kohë të gjatë, ky ishull strategjik, i cili ruan hyrjen në Detin Adriatik, ishte pronë e ushtrisë shqiptare. Edhe tani, disa ushtarë qëndrojnë roje atje.
Por ndryshime rrënjësore janë në horizont. “Vajza e Donald Trump do të kryejë një projekt të madh ndërtimi në këtë ishull”, thotë Shehaj, i cili padyshim që kënaqet duke surprizuar audiencën e tij me këtë lajm. “Do të ketë hotele dhe restorante këtu”.
Shehaj është shumë i kënaqur me investimin e shpallur. “Njerëzit në Shqipëri nuk kanë para për ta bërë këtë; vetëm Ivanka ka. Është një investim i mrekullueshëm. Në këtë mënyrë, do të vijnë më shumë turistë dhe do të ketë më shumë vende pune”, – thotë ai.
A ka edhe kafshë që jetojnë në këtë ishull, i cili zotëron një cilësi të paprekur që gjendet në pak vende të tjera përgjatë bregdetit të Mesdheut?
“Qen dhe gomerë”, bërtet Shehaj, ndërsa shpejton përsëri varkën e tij mbi valë. A ke parë ndonjëherë foka këtu? “Jo, kurrë!”
RASTËSI
Jared Kushner dhe Ivanka Trump, dhëndri dhe vajza e presidentit aktual të SHBA-ve, përfunduan në Shqipëri rastësisht në vitin 2021.
Ata po lundronin në jahtin luksoz të një miku gjatë pushimeve me diell në Mesdhe. “Ishte sikur vetë peizazhi donte të më tregonte potencialin e tij, me bukurinë e tij të jashtëzakonshme natyrore”, tha Kushner vitin e kaluar si folës në një forum investimesh në kryeqytetin shqiptar, Tiranë.
Kryeministri shqiptar Edi Rama, i njohur për pikëpamjet e tij pro-perëndimore, hipi menjëherë në jaht për një takim me kërkesë të Kushnerit.
Ata diskutuan të kaluarën e errët dhe diktatoriale të Shqipërisë. Rama foli gjithashtu për misionin e tij: si, si politikan dhe artist, ai i kishte rikthyer ngjyrat vendit ballkanik.
Kjo bëri një përshtypje të tillë, sa Kushner vendosi, pasi kreu kërkime të mëtejshme: “Dua të investoj këtu”. Në vitin 2024, ai njoftoi interesin e tij në median amerikane.
Kushner ra dakord me qeverinë shqiptare – dhe veçanërisht me Ramën – të ndajë të paktën 1.4 miliardë dollarë (1.2 miliardë euro) për Sazanin, përmes firmës së tij të investimeve “Affinity Partners”.
Plani është të ndërtohet një vendpushim luksoz: një destinacion ekskluziv pushimesh për elitën ndërkombëtare, i menaxhuar nga “Aman Resorts” (në pronësi të biznesmenit rus, Vlad Doronin).
Excited to share some early design images for development projects we have been creating for the Albanian coast and downtown Belgrade. @nytimes @business pic.twitter.com/o0HIYLkZWV
— Jared Kushner (@jaredkushner) March 15, 2024
Kjo do të zërë afërsisht 8 përqind të sipërfaqes së Sazanit. Projektet para tregojnë apartamente me tarraca dielli, gjysmë të fshehura në vijën bregdetare shkëmbore të ishullit. Privatësia e garantuar.
Përmes “Affinity Partners”, Kushner menaxhon disa miliardë dollarë, kryesisht të ardhura nga fondi i Arabisë Saudite dhe në një masë më të vogël nga Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) dhe Katari. Kushner ndërtoi marrëdhënie të forta në Lindjen e Mesme gjatë mandatit të parë të Trump.
Ai luajti një rol kyç në përfundimin e Marrëveshjeve të Abrahamit, të cilat normalizuan marrëdhëniet midis Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Izraelit, ndër të tjera.
Nuk është e vetmja mënyrë se si diplomacia dhe interesat financiare kryqëzohen. Përveç Jared Kushner, diplomati amerikan Richard Grenell është gjithashtu i përfshirë në investimet në Shqipëri.
Grenell, tani i Dërguari Presidencial i SHBA-ve për Misione Speciale, shërbeu si i Dërguar Special për negociatat e paqes midis Serbisë dhe Kosovës gjatë mandatit të parë të Trump. Në këtë rast, ai krijoi shumë kontakte në Ballkan.
Financuesit amerikanë nuk kanë pse të paguajnë për Sazanin. Vetë shteti shqiptar bëhet aksionar në projekt dhe emëron vendin.
Një nga kërkesat e vendosura nga qeveria shqiptare, është që investitorët të zhvillojnë infrastrukturën në Sazan: marinën, por edhe lidhjen me rrjetin elektrik, sistemin e kanalizimeve dhe furnizimin me ujë.
“Nëse ky investim vazhdon, do të bëhet një xhevahir në kurorën e Mesdheut”, tha Rama për “The Wall Street Journal” në vitin 2024.
FOKAT E RRALLA
Vetëm qen dhe gomerë? Kostandin Xhaho (33 vjeç) tund kokën i trishtuar. “Sazani është habitati i fokave mesdhetare, një nga gjitarët më të rrallë detarë në botë”, thotë ambientalisti, i cili punon vullnetarisht me organizatën Mbrojtja dhe Ruajtja e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA).
Foka mesdhetare është e madhe dhe mund të peshojë deri në 400 kilogramë. Sipas Listës së Kuqe të organizatës ndërkombëtare të natyrës IUCN, e cila ofron një pasqyrë të specieve shtazore dhe bimore të kërcënuara me zhdukje, kjo është një specie “e prekshme”.
Në të gjithë botën, vlerësohet të kenë mbetur më pak se gjashtëqind kafshë të rritura. “Ne kemi dokumentuar pesë ekzemplarë rreth Sazanit”, thotë Xhaho.
Në kamerat që ai varte në shpellat detare të Sazanit, pa se si disa foka kërkonin të njëjtat vende për muaj të tërë për të pushuar dhe për t’u tharë.
Xhaho është i shqetësuar, jo vetëm për Sazanin, por edhe për gadishullin e Zvërnecit. Sipas planeve amerikane, atje supozohet të ndërtohen dhjetë mijë shtëpi pushimi: vila dhe disa hotele të mëdha.
Gadishulli shqiptar është një bregdet i thyer. Nëse ngjitesh në një kodër, sheh një peizazh të ndryshëm në çdo drejtim.
Plazhe të shkreta. Shkëmbinj me ngjyrë rëre, me skulptura në stilin e Dalias të gdhendura në shkëmbinj nga uji dhe era.
Një lagunë me shkurre këtu e atje, mbi të cilat varet një mjegull vjollcë nga lulet që çelin. Një grup i vogël çafkash rri miqësisht së bashku në degë.
Dhe mes gjithë kësaj: platforma shpimi, që tradhtojnë punën e parë përgatitore për një bum ndërtimi. “Një kazino do të ndërtohet këtu së shpejti”, – thotë Xhaho i dorëzuar.
“Menjëherë pas vizitës sonë, buldozerët dhe ekskavatorët e parë hapën dunat e rërës. Pa asnjë leje transparente, konsultim publik apo vlerësim të ndikimit në mjedis”, – theksojnë PPNEA dhe “BirdLife Europe”.
Me këtë, të gjitha përpjekjet për të mbrojtur natyrën këtu duken si një iluzion. Verën e kaluar, Xhaho zgjohej vazhdimisht në orën 3 të mëngjesit për të ecur përgjatë plazheve në orët e para, përpara se të fillonte punën e tij si fizioterapist.
Ai kërkoi foletë e breshkës së detit Logghead, gjithashtu një specie e cenueshme. Kur gjeti një, i zhvendosi vezët më lart në plazh, larg valëve. Përpjekjet e tij patën një efekt; numri i foleve u rrit në shtatë vitet e fundit.
“Shumica e tyre ishin në territorin e Jared Kushner”, – psherëtin Xhaho. Ai është pesimist për të ardhmen e breshkës së detit Logghead në Shqipëri. “Ato e duan errësirën. Kjo së shpejti nuk do të gjendet më këtu”.
Sipas ambientalistit, Shqipëria do ta shkatërrojë atë për vete nëse planet e ndërtimit shkojnë deri në fund.. “Turistët erdhën këtu, vetëm sepse e gjetën vendin kaq të egër dhe të paprekur. Kush do të vijë ende këtu nëse i rindërtojmë të gjitha së shpejti”?
KAPITAL GËRRYES
Gadishulli i Zvërnecit është një rezervë natyrore e mbrojtur dhe deti përreth Sazanit është gjithashtu i mbrojtur.
Por qeveria shqiptare gjeti një rrugëdalje nga kjo. Në vitin 2024, disa javë para se Kushner të shpallte planet e tij, ajo miratoi një ndryshim legjislativ që bën të mundur ndërtimin e hoteleve me pesë yje në rezervatet natyrore.
Gjithashtu, që nga viti 2015 ka pasur një ligj “të përkohshëm” për investimet strategjike, i cili tani është i vlefshëm deri në vitin 2027 dhe u lejon investitorëve – përfshirë Kushner – të marrin leje (mjedisore) më lehtë.
Më parë këtë vit, 41 organizata mjedisore evropiane shprehën “shqetësimin e tyre serioz” në lidhje me projektin në Sazan në një letër drejtuar kryeministrit shqiptar Rama dhe ministrit të tij të Mjedisit.
Ambientalistët kanë frikë se zhurma, drita artificiale, ndotja dhe prania e njerëzve do t’i largojnë kafshët e egra, siç është foka mesdhetare.
BE-ja duhet të flasë më aktivisht, sipas Iliriana Gjonit, një analiste në organizatën kërkimore “Carnegie Europe”.
“Shqipëria është në rrugën e duhur drejt anëtarësimit në BE. Por kjo bie ndesh drejtpërdrejt me ligjet mjedisore dhe të sundimit të ligjit që janë pjesë e këtij anëtarësimi në BE”.
Gjoni e përshkruan këtë si një shembull tipik të “kapitalit gërryes”, ku investimet e mëdha anashkalojnë rregullat ekzistuese dhe minojnë sundimin e ligjit.
“Ka shumë shembuj të kësaj në Ballkanin Perëndimor”, thotë Gjoni. “Gjithmonë përfshin projekte shumë të dukshme, ku qeveria bën marrëveshje të drejtpërdrejta me një investitor të madh dhe ku ligje të caktuara lihen mënjanë”.
BE-ja duhet të marrë një qëndrim më të qartë kundër kësaj, beson Gjoni. “Qeveria mban një pozicion pushteti këtu, sepse vendet në rajon, në fund të fundit kanë më shumë interes për anëtarësimin në BE sesa për këto lloj marrëveshjesh. Kjo do të sillte gjithashtu përfitime për BE-në. Do të tregonte se është një lojtar i fuqishëm, të paktën në oborrin e vet”.
ZOGU KUNDËR AEROPLANIT
Ndërsa i afroheMi Zvërnecit nëpërmjet autostradës, mund të shihet papritmas diçka që varet në ajër. DukeN si disa flamuj të mëdhenj që valëviten ngadalë. Këta rezultojnë të jenë pelikanë dalmatë, një specie e bardhë vezulluese me një kreshtë komike në kokë.
Pelikani dalmat është gjithashtu në rrezik për shkak të zhvillimit turistik në këtë rajon. Zogu kërkon ushqim në Lagunën e Nartës, e cila rrethon gadishullin e Zvërnecit nga njëra anë.
E njëjta gjë vlen edhe për mijëra flamingo dhe shumë lloje të tjera zogjsh. Disa pushojnë këtu gjatë migrimit: kjo është një ndalesë e rëndësishme në rrugën e migrimit të Adriatikut.
Laguna e Nartës gëzon njohje ndërkombëtare në çdo mënyrë të mundshme: është një “Zonë e Rëndësishme për Shpendët”, një “Zonë Kyçe për Biodiversitetin” dhe një kandidate për rrjetin natyror evropian “Natura 2000”.
“Kjo është delta më e paprekur në Mesdhe”, thotë Joni Vorpsi (31 vjeç), ndikues politikash dhe ekspert zogjsh në organizatën e natyrës PPNEA. “Nëse kjo zonë nuk meriton mbrojtje, çfarë meriton?”.
Për fat të keq për zogjtë, një aeroport ndërkombëtar krejt i ri po ndërtohet pranë Lagunës së Nartës. Fillimisht, vendi ishte pjesë e peizazhit të mbrojtur të zonës Vjosë-Nartë, por Këshilli i Ministrave në Tiranë e revokoi atë status në vitin 2024.
Tani, një kolonë me rul portokalli të ndezur po e nivelon pistën. Hapja është planifikuar të bëhet këtë verë. Papritmas, një peshk i vogël i kënetës fluturon sipër. “Një ekzemplar shumë i bukur, me shenja të mprehta”, thotë Vorpsi me admirim.
Dhe pastaj: “Ky aeroport është vërtet ideja më e shëmtuar dhe më budallaqe në të gjithë Shqipërinë. Por nga ana tjetër, kjo është ‘fëmija’ e kryeministrit. Ai e premtoi aeroportin gjatë një fushate zgjedhore”.
Sipas Asher Abehsera, një menaxher amerikan i pasurive të patundshme që mbikëqyr ekzekutimin e projekteve në Shqipëri në emër të “Affinity”, aeroporti i ri e bën “këtë destinacion të jashtëzakonshëm edhe më të dëshirueshëm”.
Në raportin e tij të fundit mbi Shqipërinë, Komisioni Evropian shprehu pakënaqësinë e tij në lidhje me ndërtimin dhe theksoi se së pari duhet të zhvillohet një hetim i plotë mbi ndikimin në mjedis.
SHFAQJA E IVANKËS
Ministria e Turizmit të Shqipërisë, nuk u përgjigjet pyetjeve tona në lidhje me projektet e ndërtimit dhe ndikimin në natyrë.
Por shqiptarë të tjerë mendojnë se e kuptojnë pse qeveria dëshiron t’i çojë këto projekte përpara me çdo kusht.
“Nëse do të bënim gjithçka sipas rregullave, asgjë nuk do të ndodhte kurrë”, – thotë Fatos Çoçoli (60 vjeç), një ekonomist dhe opinionist shqiptar, në një kafene në Tiranë.
“Thjesht duhet të sjellësh milionerë dhe kjo është mënyra se si të tërheqësh kapital. Të gjitha ato fjalë për BE-në nuk na ndihmojnë”.
Sipas Çoçolit, zhvillimi i Sazanit dhe Zvërnecit është një mundësi e artë për Shqipërinë. “Në 34 vitet që ky vend ka qenë demokraci, askush nuk ka qenë kurrë i interesuar për atë ishull. Atje ka vetëm shkëmbinj dhe shkurre. Është koha që ky ishull të japë diçka për ne. Nuk mund të mbetemi gjithmonë nënvlerësuesit ekonomikë të Evropës”.
Disa sipërmarrës duket se e nuhasin vetë një mundësi. Restoranti “Ivanka Seafood” ndodhet në pyllin me pisha pranë Zvërnecit.
Rezulton se ka qenë i hapur vetëm për një kohë të shkurtër. Pronari i çuditshëm, Ksenofon Panajoti (68 vjeç), u shërben menjëherë mysafirëve të tij një shumëllojshmëri gatimesh, përfshirë një verë të ëmbël të bërë në shtëpi.
Vetëm atëherë ai dëshiron të tregojë historinë që fshihet pas emrit të restorantit të tij. Ka të bëjë me vajzën Ivanka, e cila pa një shfaqje të Shën Marianit në qytetin e Medjugorjes (Bosnjë dhe Hercegovinë), pas së cilës pelegrinët u mblodhën në numër të madh.
Por edhe me ardhjen e Ivankës (Trump) këtu në Zvërnec. “Një ditë, tridhjetë, jo, ndoshta edhe 60 makina kaluan këtu, me policinë që i shoqëronte, përgjatë kësaj rruge”, thotë Panajoti, duke treguar nga jashtë.
“Ivanka ishte në njërën nga ato makina. Dhe shpresojmë që turma njerëzish do të vijnë këtu edhe me shoqëruesit e saj”.
Megjithatë, ai nuk është një admirues i pakritikueshëm i Ivankës. “Kam frikë se do të vuajmë nga mbërritja e saj, – thotë ai, – sepse duhet të bëjmë rrugë”.
Megjithatë, ai i drejton kritikat e tij më të ashpra ndaj Edi Ramës, kryeministrit të Shqipërisë. “Pse qeveria ndihmon vetëm investitorët e mëdhenj dhe jo mua?”
DERË E PASME PËR TRUMPIN
Shumë shqiptarë shqetësohen nga fakti që Rama po e përdor ishullin dhe bregdetin për përfitimin e tij. “Rama dëshiron ta zhvillojë Shqipërinë, por edhe për të përfituar miqtë e tij oligarkë dhe për të fituar besimin e figurave dhe politikanëve kryesorë ndërkombëtarë”, analizon Zef Preçi (68 vjeç), drejtor i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike, një organizatë e pavarur kërkimore.
“Këto janë tre faktorët që shpjegojnë pse qeveria shqiptare po bën atë që po bën”. Panajot Soko (47 vjeç), aktivist kundër korrupsionit dhe ish-politikan i opozitës, është gjithashtu i bindur se Rama po kërkon një “derë të pasme për Trumpin”.
“Ai e ndjen tokën nën këmbët e tij, duke u bërë gjithnjë e më të nxehtë. Hetimet për korrupsion po afrohen gjithnjë e më shumë: personi më i fundit që është akuzuar, është zëvendëskryeministrja e tij. SHBA-të kontribuojnë në autoritetin shqiptar kundër korrupsionit. Rama mund të shpresojë që luftëtarët kundër korrupsionit do ta lënë të qetë nëse ka kontakte të mira në Shtëpinë e Bardhë”.
Jo, ende nuk ka pasur protesta të mëdha kundër projekteve në Sazan dhe Zvërnec, apo edhe kundër aeroportit të ri në Lagunën e Nartës.
“Forma më e lartë e protestës është largimi”, thotë Preçi. Popullsia shqiptare u tkurr nga 3 milionë në 2.4 milionë midis viteve 2001 dhe 2023.
“Njerëzit e shohin se si vendi po përkeqësohet; ata nuk shohin një udhëheqje të besueshme. Kjo është arsyeja pse po largohen”.
Kostandin Xhaho, njeriu që përpiqet të shpëtojë foka dhe breshka rreth Sazanit dhe Zvërnecit, e sheh edhe këtë.
“Shumica e njerëzve nuk qëndrojnë këtu; ata shpërngulen në Gjermani ose Itali. Nuk u intereson nëse natyra zhduket. Ata mendojnë kryesisht: ndoshta mund ta shes shtëpinë time për më shumë para nëse ka më shumë zhvillim”.
Shumë shpejt, jo vetëm breshka e ujit, foka mesdhetare dhe pelikani dalmat do të jenë zhdukur nga këtu, por ndoshta edhe ai banori tjetër origjinal i zonës: shqiptari i nivelit mesatar.
Burimi: “DeMorgen”; Përshtati në shqip: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje