.png)
SHBA-ja dhe Irani duket se po bëjnë hapa përpara drejt një marrëveshjeje që mund të çojë në rihapjen graduale të Ngushticës së Hormuzit, pas tre muajsh krizë që kanë reduktuar ndjeshëm flukset globale të naftës dhe gazit natyror, duke tronditur tregjet energjetike dhe duke shtuar frikën për mungesa të mëdha furnizimi në muajt në vijim.
Ngushtica e Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme energjetike në botë, ka funksionuar me kapacitet minimal që prej përshkallëzimit të tensioneve mes Iranit dhe Perëndimit. Gjatë kësaj periudhe, eksportet e naftës dhe gazit nga Gjiri Persik janë reduktuar ndjeshëm, ndërsa kompanitë dhe qeveritë janë detyruar të përdorin rezervat strategjike për të shmangur një krizë të menjëhershme globale.
Sipas bankës amerikane JPMorgan, pa një marrëveshje mes palëve, rezervat tregtare të naftës në ekonomitë kryesore mund të arrinin nivele kritike që në muajin qershor, për shkak të ritmit të lartë të konsumit dhe mungesës së furnizimeve të reja. Megjithatë, edhe në rast të një marrëveshjeje dhe rihapjes së ngushticës, ekspertët paralajmërojnë se normalizimi i tregut do të kërkojë muaj të tërë.
Rikthimi i eksporteve nuk konsiderohet një proces i menjëhershëm. Gjatë krizës, shumë fusha nafte janë “shut in”, pra janë mbyllur plotësisht për shkak të pamundësisë për eksport. Sipas S&P Global, disa prej këtyre fushave mund të kenë nevojë për deri në shtatë muaj për të rifilluar prodhimin normal. Për më tepër, një pjesë e prodhimit fillestar nuk do të hidhet menjëherë në treg, por do të përdoret për rindërtimin e rezervave strategjike dhe komerciale të konsumuar gjatë krizës.
Probleme të mëdha paraqiten edhe në sektorin e gazit natyror të lëngshëm (LNG). Disa terminale eksporti janë dëmtuar gjatë konfliktit dhe kërkojnë riparime teknike para se të rikthehen në funksion të plotë. Ndërkohë, rreth 2 mijë anije të mbetura të bllokuara në Gjirin Persik duhet të ripozicionohen dhe të shkarkojnë ngarkesat e tyre, proces që pritet të zgjasë me javë.
Drejtori ekzekutiv i Abu Dhabi National Oil Company, Sultan al-Jaber, ka deklaruar se trafiku në Ngushticën e Hormuzit mund të rikthehet në vetëm 80% të niveleve të para krizës pas të paktën katër muajsh, ndërsa normalizimi i plotë i qarkullimit energjetik vështirë se mund të arrihet përpara gjysmës së parë të vitit 2027. Situata rëndohet edhe nga nevoja për pastrimin e zonave detare nga minat dhe eksplozivët, proces që pritet të zgjasë për muaj të tërë.
Për pasojë, furnizimet globale me naftë bruto, LNG dhe produkte të rafinuara pritet të mbeten të kufizuara deri në fund të vitit, duke detyruar qeveritë të marrin masa për kursimin e energjisë dhe reduktimin e konsumit të karburanteve.
Ekspertët ekonomikë argumentojnë se mënyra më efikase për të përballuar krizën është lejimi i funksionimit të tregut, pasi çmimet e larta nxisin konsumatorët të përdorin më pak energji ose të kalojnë në alternativa më ekonomike. Në Europë, për shembull, shitjet e automjeteve elektrike arritën nivele rekord në muajin mars, pikërisht si reagim ndaj rritjes së çmimeve të karburanteve.
Megjithatë, presioni politik mbi qeveritë është rritur ndjeshëm për shkak të kostos së lartë të jetesës. Shumë shtete kanë zgjedhur masa si ngrirja e çmimeve apo ulja e taksave mbi energjinë. Në Britani, kancelarja Rachel Reeves anuloi planin për rritjen e akcizës së karburantit, ndërsa qeveria tentoi pa sukses të bindte supermarketet të vendosnin ngrirje vullnetare të çmimeve për produktet bazë.
Ekonomistët paralajmërojnë se politika të tilla mund të përkeqësojnë krizën duke nxitur konsumin dhe duke rritur mungesat. Sipas tyre, mbështetja direkte për shtresat më të prekura është më efektive sesa ndërhyrjet artificiale në çmime.
Në shumë vende janë ndërmarrë edhe masa konkrete për uljen e konsumit të karburanteve. Australia ka nisur një fushatë kombëtare sensibilizimi me vlerë 20 milionë dollarë australianë, duke këshilluar drejtuesit e mjeteve të heqin ngarkesat e panevojshme nga automjetet, të kontrollojnë presionin e gomave dhe të shmangin përdorimin e pajisjeve që rrisin konsumin e karburantit.
Disa vende aziatike kanë rekomanduar ose detyruar punën nga shtëpia për të reduktuar lëvizjet e përditshme dhe konsumin e naftës në transport. Pakistani ka ulur limitet e shpejtësisë në autostrada dhe rrugë kombëtare për të kursyer karburant, ndërsa kompani të ndryshme po kufizojnë udhëtimet ajrore të punës për të reduktuar presionin mbi furnizimet me karburant aviacioni.
Edhe sektori industrial është vënë nën presion për të ulur konsumin. Duke qenë se industria përbën rreth një të pestën e kërkesës globale për naftë, qeveritë po inkurajojnë fabrikat të përdorin lëndë alternative kur është e mundur. Argjentina, për shembull, ka ndryshuar rregullat për të lejuar përqindje më të lartë etanoli në përzierjet e benzinës.
Në Jordani, qeveria ka ndaluar përdorimin e kondicionerëve në zyrat shtetërore për të ulur konsumin energjetik, ndërsa vende të tjera po subvencionojnë riparimin e rrjedhjeve industriale dhe reduktimin e proceseve jo thelbësore në prodhim.
Ekspertët paralajmërojnë se çmimet e larta të energjisë dhe masat kufizuese do të vazhdojnë të jenë të papëlqyera për qytetarët dhe bizneset, por theksojnë se qeveritë kanë pak alternativa deri në rikthimin e plotë të furnizimeve globale. Sipas tyre, kriza aktuale është edhe pasojë e viteve të tëra të investimeve të pamjaftueshme në sigurinë energjetike dhe tranzicionin drejt energjisë së gjelbër.
Shkruar nga Bordi Editorial i Financial Times
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje