Shkencë

Koronavirusi po muton. A ka rëndësi?

Mutacione të ndryshme SARS-CoV-2 nuk kanë pasur ende një ndikim të madh në rrjedhën e pandemisë, por ato mund të jenë në të ardhmen. Kur COVID-19 u përhap në të gjithë globin këtë vit, David Montefiori mendoi se si virusi vdekjeprurës pas pandemisë mund të ndryshonte ndërsa kalonte nga personi në person. Montefiori është një virolog i cili ka kaluar pjesën më të madhe të karrierës së tij duke studiuar se si mutacionet e mundshme të HIV e ndihmojnë atë për të dëmtuar sistemin imunitar. Sipas tij mund të ndodhë e njëjta gjë edhe me me SARS-CoV-2.
Në Mars, Montefiori, i cili drejton një laborator kërkimor për vaksinat e Hiv/AIDS në Universitetin “Duke” në Durham, Karolina e Veriut, kontaktoi Bette Korber, një ekspert në evolucionin e HIV dhe një bashkëpunëtor për një kohë të gjatë. Korber, është një biolog llogaritës në Laboratorin Kombëtar të Los Alamos (LANL) në Sante Fe, Nju Meksiko. Ai kishte filluar të kërkonte mijëra sekuenca gjenetike të koronavirusit për mutacione që mund të kishin ndryshuar vetitë e virusit të ri që po përhapej shumë nëpër botë.
Krahasuar me HIV, SARS-CoV-2 po ndryshon shumë më ngadalë ndërsa përhapet. Por një mutacion i ra në sy Korberit. Ishte në gjen që kodifikonte proteinën spike, e cila ndihmon grimcat e virusit të depërtojnë në qeliza. Korber pa mutacionin që shfaqej përsëri në mostrat nga njerëzit me COVID-19. Në pozicionin 614 të aminoacideve të proteinës spike, aspartati i aminoacideve (D, në stenografi biokimike) rregullisht zëvendësohej nga glicina (G) për shkak të një defekti kopjimi që ndryshoi një nukleotid të vetëm në kodin ARN të 29,903 shkronjave të virusit. Virologët e quanin mutacionin D614G.
Në Prill, Korber, Montefiori dhe të tjerët paralajmëruan se një kopje e “D614G po rritet me një shpejtësi alarmante. Pikërisht ky mutacion e kishte bërë më dominues Covid-19 në Evropë dhe më pas në Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Australi.
Këto pohime tronditën shumë shkencëtarë. Nuk ishte e qartë që prejardhja virale D614G ishte më e transmetueshme, ose se zhvillimi i saj tregonte ndonjë gjë të pazakontë, por alarmi u përhap shpejt nëpër media. Megjithëse shumë histori lajmesh përfshinin paralajmërimet e studiuesve, disa tituj deklaruan se virusi po shndërrohej në një rrezik edhe më të madh.
Puna çoi në interes të madh për D614G. Edhe ata që ishin skeptikë se mutacioni kishte ndryshuar vetitë e virusit ranë dakord që mutacioni ishte intrigues, për shkak të rritjes së tij meteorike dhe gjithëpranueshmërisë. Për muaj, kjo linjë është gjetur në pothuajse të gjithë mostrat e sekuencave të SARS-CoV-2
“Ky variant tani është pandemi. Si rezultat, pronat e tij kanë rëndësi” shkroi Nathan Grubaugh, një epidemiolog viral në Shkollën e Shëndetit Publik të universitetit Yale. Deri më tani, rezultati i kësaj pune është më pak i qartë se sa tregoi Montefiori dhe Korber. Disa eksperimente tregojnë që viruset të cilat mbajnë këtë variant infektojnë qelizat më lehtë. Puna tjetër ka zbuluar një lajm të mirë të mundshëm, varianti mund të nënkuptojë që vaksinat mund të synojnë më lehtë SARS-CoV-2. Por shumë shkencëtarë thonë se nuk mbetet asnjë provë e fortë se D614G ka një efekt të rëndësishëm në përhapjen e virusit, ose se një proces i përzgjedhjes natyrore shpjegon rritjen e tij.
“Ky mutacion mund të nënkuptojë diçka, ose mund të mos jetë asgjë,” thotë Timothy Sheahan, një virolog që merret me koronaviruset në Universitetin e Karolinës së Veriut.
Sipas ekspertëve, ende ka më shumë pyetje sesa përgjigje në lidhje me mutacionet e koronavirusit dhe askush nuk ka gjetur ende ndonjë ndryshim që duhet të ngrejë shqetësime të shëndetit publik. Por studimi i mutacioneve në detaje mund të jetë i rëndësishëm për kontrollimin e pandemisë. Mund të ndihmojë gjithashtu për të paraprirë mutacionet më shqetësuese: ato që mund të ndihmojnë virusin të shmangë sistemet imune, vaksinat ose terapitë me antitrupa.

Ndryshimi i ngadalshëm
Menjëherë pasi SARS-CoV-2 u zbulua në Kinë, studiuesit filluan të analizonin mostrat virale dhe të postonin kodet gjenetike në internet. Mutacionet shumica prej tyre me ndryshime me një shkronjë midis viruseve nga njerëz të ndryshëm i lejuan studiuesit të gjurmonin përhapjen duke lidhur viruse të lidhura ngushtë dhe të vlerësonin kur Covid-19 filloi të infektonte njerëzit.
Viruset që kodifikojnë gjenomën e tyre në ARN, të tilla si Covid-19, HIV dhe gripi, priren të marrin mutacione shpejt pasi ato kopjohen brenda vetes, sepse enzimat që kopjojnë ARN janë të prirura të bëjnë gabime. Pasi virusi i rëndë i sindromës akute të frymëmarrjes (SARS) filloi të qarkullonte te njerëzit, për shembull, ai zhvilloi një lloj mutacioni të quajtur “fshirje” që sipas shkencëtarëve mund të kishte ngadalësuar përhapjen e tij.
Sipas Emma Hodcroft një epidemiologe që merret me studimet e molekulave thotë se të dhënat tregojnë që koronavirusët ndryshojnë më ngadalë se shumica e viruseve të tjerë të ARN-së, ndoshta për shkak të një enzime ‘korrektuese’ që korrigjon gabimet potencialisht fatale të kopjimit. Një virus tipik i SARS-CoV-2 grumbullon vetëm dy mutacione me një shkronjë në muaj në gjenomën e tij, një formë e ngjashme me bashkimin e gjysmës së virusit të gripit dhe një të katërtën e virusit HIV.
Pavarësisht nga shkalla e mutacionit të ngadaltë të virusit, studiuesit kanë gjetur më shumë se 12,000 mutacione në gjenet e SARS-CoV-2. Por shkencëtarët mund t’i dallojnë mutacionet më shpejt sesa të kuptojnë funksionin e tyre. Shumë mutacione nuk do të kenë asnjë pasojë për aftësinë e virusit të përhapet ose të shkaktojë sëmundje, sepse ato nuk ndryshojnë formën e një proteine, ndërsa ato mutacione që ndryshojnë proteina ka më shumë të ngjarë të dëmtojnë virusin sesa ta përmirësojnë atë.
“Eshtë shumë më e lehtë të prishësh diçka sesa të rregullosh”, thotë Hodcroft, i cili është pjesë e Nextstrain, një grup që po përpiqet të analizojë gjenet e Covid-19 në kohë reale.
Shumë studiues dyshojnë se nëse një mutacion ndihmonte përhapjen më të shpejtë të virusit, kjo ndoshta ndodhi më herët, kur virusi u hodh për herë të parë tek njerëzit ose fitoi aftësinë për të lëvizur me efektshmëri nga një person tek tjetri. Në një kohë kur gati të gjithë në planet janë të ndjeshëm, ka të ngjarë të ketë pak presion evolucionar mbi virusin për t’u përhapur më mirë, kështu që edhe mutacionet potencialisht të dobishme mund të mos lulëzojnë.
“Për sa i përket virusit, çdo person i vetëm që bëhet fjalë është një copë e mirë mishi.Nuk ka zgjedhje për ta bërë më mirë”, thotë William Hanage, një epidemiolog në Shkollën e Shëndetit Publik të Harvard.

Përhapja më e shpejtë?
Kur Korber pa përhapjen e shpejtë të D614G, mendoi se mund të kishte gjetur një shembull të përzgjedhjes natyrore kuptimplote. Mutacioni i ra në sy për shkak të pozicionit në proteinën spike, e cila është një shënjestër kryesore për ‘neutralizimin’ e antitrupave që lidhen me virusin dhe e bëjnë atë jo-infektiv. Dhe viruset me mutacion po rriteshin gjithashtu me të njëjtën frekuencë në shumë vende të botës.
D614G u pa për herë të parë në virusin që mblidhej nga tamponët në Kinë dhe Gjermani në fund të Janarit, e shumica e shkencëtarëve dyshojnë se mutacioni u zhvillua në Kinë.
Rritja e shpejtë e D614G në Evropë tërhoqi vëmendjen e Korberit. Para marsit kur shumica e kontinentit u izolua ishin të pranishëm si viruset m D ’të pandryshueshëm, ashtu edhe viruset ated G’ të mutuar, me viruset D të përhapura në shumicën e vendeve të Evropës perëndimore që ekspertët i vunë re në ato kohë.
“Në Mars, viruset G u rritën me frekuencë në të gjithë kontinentin dhe deri në Prill ato ishin dominuese,” shpjegon Korber.
Por përzgjedhja natyrore në favor të viruseve G nuk është shpjegimi i vetëm, apo edhe më i mundshmi, për këtë model. Dominimi evropian i varianteve G mund të ishte thjesht i rastësishëm nëse, për shembull, mutacioni do të ndodhte pak më i zakonshëm në viruset që mbërritën në Evropë.
Korber dhe kolegët e saj u përpoqën të përjashtonin një efekt themelues. Duke analizuar të dhënat e të shtruarve në spital në Mbretërinë e Bashkuar, ekipi nuk gjeti prova se viruset që mbartin mutacionin i bën njerëzit më të sëmurë. Por ata të infektuar me viruse G duket se kishin nivele pak më të larta të ARN virale në hundët dhe gojën e tyre se sa ata me viruset D.
Shumë shkencëtarë nuk ishin të bindur se rritja e D614G ishte e jashtëzakonshme ose e gjtihçka që ndikonte tek pandemia.
“Mendova se parashkrimi ishte tepër i parakohshëm”, thotë Sheahan.
Montefiori thotë se këndvështrimi i tij dhe i Korber për D614G u formua nga puna e tyre mbi HIV, e cila ka zbuluar se edhe mutacionet në dukje të parëndësishme mund të kenë një efekt të thellë në mënyrën se si sistemi imunitar e njeh atë virus.
“Ne u shqetësuam dhe duhet të shohim nëse po ndikon në vaksinat”, shton ai.

Burimi:Nature/Përktheu:Gazeta “Si”


Copyright © Gazeta “Si”



Më Shumë