.png)
Nga Gazeta Si- Mes pasigurive që po përjeton sistemi kërkimor në Shtetet e Bashkuara dhe tensioneve të reja gjeopolitike, Europa po përpiqet të pozicionohet si qendra e re globale e shkencës dhe inovacionit. Udhëheqësit europianë shohin një mundësi historike për të tërhequr talentet më të mira shkencore nga e gjithë bota dhe për të forcuar ndikimin e kontinentit në kërkimin ndërkombëtar.
Në maj të vitit 2025, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen deklaroi se “Europa do të zgjedhë gjithmonë shkencën”, duke nisur një fushatë të gjerë për të tërhequr studiuesit që po largohen nga Shtetet e Bashkuara.
Nisma erdhi pas një periudhe trazirash në sistemin amerikan të kërkimit, ku ngrirja e fondeve, reduktimi i stafit kërkimor dhe tërheqja nga organizata shkencore ndërkombëtare krijuan pasiguri për komunitetin akademik.
Për të përfituar nga kjo situatë, Bashkimi Europian ka vënë në dispozicion rreth 900 milionë euro për programin “Zgjidh Europën”, i cili synon ta shndërrojë kontinentin në një destinacion kryesor për shkencëtarët. Paralelisht, vendet anëtare kanë krijuar dhjetëra skema kombëtare mbështetëse për kërkimin dhe inovacionin.
Një nga shtyllat kryesore të kësaj strategjie është zgjerimi i programit Horizon Europe, mekanizmi më i madh europian për financimin e kërkimit shkencor.
Për periudhën 2028-2034, fondi mund të arrijë deri në 175 miliardë euro, ndërsa disa ekspertë dhe institucione europiane kërkojnë që ai të shkojë edhe më tej, deri në 200 miliardë euro.
Megjithatë, pavarësisht ambicieve të mëdha, Europa vazhdon të mbetet pas dy gjigantëve globalë të shkencës.
Kina dhe Shtetet e Bashkuara investojnë secila më shumë se një trilion dollarë në vit në kërkim dhe zhvillim, ndërsa investimet europiane arrijnë rreth 750 miliardë dollarë.
Nga ana tjetër, kontinenti ruan avantazhe të rëndësishme.
Ai është shtëpia e institucioneve prestigjioze si CERN dhe Laboratori Europian i Biologjisë Molekulare, ndërsa prodhon më shumë publikime shkencore sesa Shtetet e Bashkuara. Bashkëpunimi ndërkombëtar mbetet një tjetër pikë e fortë e Europës, me studiuesit europianë që angazhohen më shpesh në projekte ndërkufitare krahasuar me homologët e tyre amerikanë dhe kinezë.
Sipas analistëve, fuqia e vërtetë e Europës qëndron te kultura e bashkëpunimit, infrastruktura e zhvilluar kërkimore dhe aftësia për të ndërtuar partneritete globale.
Në vitet e fundit, Horizon Europe është zgjeruar përtej kufijve tradicionalë të kontinentit, duke përfshirë vende si Kanadaja, Japonia, Koreja e Jugut, Australia dhe Zelanda e Re. India gjithashtu po shqyrton mundësinë e bashkimit me programin.
Megjithatë, një nga sfidat më të mëdha mbetet transformimi i kërkimit shkencor në sukses ekonomik. Ndryshe nga Kina dhe SHBA-ja, ku sektori privat kryen mbi tre të katërtat e kërkimit dhe zhvillimit, në Bashkimin Europian bizneset kontribuojnë në një masë më të vogël.
Për më tepër, Europa ende nuk ka krijuar kompani teknologjike me ndikim global të krahasueshëm me gjigantë si Apple apo Google.
Për këtë arsye, raporti i ish-kryeministrit italian Mario Draghi mbi konkurrueshmërinë europiane kërkon një fokus të ri në inovacion dhe në mbylljen e hendekut teknologjik me SHBA-në dhe Kinën.
Një tjetër pengesë është burokracia. Edhe pse Bashkimi Europian funksionon si një treg i përbashkët, studiuesit dhe kompanitë përballen ende me rregulla të ndryshme për punësimin, pensionet dhe sigurimet shoqërore në vende të ndryshme. Për të adresuar këtë problem, Komisioni Europian po përgatit Aktin e Zonës Europiane të Kërkimit, i cili synon ta bëjë më të lehtë lëvizjen dhe punën e shkencëtarëve në të gjithë kontinentin.
Në të njëjtën kohë, lufta në Ukrainë dhe përkeqësimi i situatës së sigurisë kanë ndryshuar prioritetet e kërkimit europian. Bashkimi Europian planifikon të investojë 131 miliardë euro në mbrojtje, siguri dhe teknologji hapësinore gjatë viteve 2028-2034.
Kjo do të thotë më shumë fonde për kërkime me përdorim të dyfishtë, si teknologjitë që mund të kenë si aplikime civile ashtu edhe ushtarake.
Ky zhvillim ka hapur debat mes shkencëtarëve, të cilët kërkojnë që Europa të ruajë traditën e saj të hapjes, bashkëpunimit dhe lirisë akademike. Shumë ekspertë besojnë se pikërisht këto vlera mund ta bëjnë kontinentin një alternativë tërheqëse për studiuesit në një kohë kur rivaliteti mes superfuqive po intensifikohet.
Përfundimisht, ambicia e Europës nuk është vetëm të rrisë financimin apo numrin e studiuesve, por të ndërtojë një model kërkimi të bazuar në bashkëpunim ndërkombëtar, shkencë të hapur dhe inovacion të përgjegjshëm.
Nëse arrin të kapërcejë pengesat burokratike dhe të forcojë lidhjen mes kërkimit dhe ekonomisë, kontinenti mund të shndërrohet në një nga qendrat më të rëndësishme shkencore të botës në dekadat e ardhshme./Nature/
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje