Jete & Stil

Çrregullimi i heshtur i të ngrënit. Çfarë duhet të dini për ARFID

Ndryshe nga çrregullimet e të ngrënit si anoreksia ose bulimia, çrregullimi shmangës/kufizues i ushqimit, ose ndryshe ARFID, nuk ka të bëjë me formën ose madhësinë e trupit, por me sigurinë dhe rehatinë që të jep një ushqim.

Njerëzit me ARFID janë shumë të kufizuar në ushqimet që ndihen të sigurt dhe të rehatshëm duke ngrënë. Ndryshe nga të qenit thjesht "zgjedhës", ky çrregullim mund të jetë dobësues dhe të shkaktojë probleme shëndetësore afatgjata.

Diagnoza është e re dhe u shtua vetëm në botimin e pestë të Manualit Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore, DSM-5, në 2013. (DSM është manuali që profesionistët e kujdesit shëndetësor përdorin si udhëzues në diagnostikimin e çrregullimeve mendore.)

Ndërsa rreth 9% e popullsisë së SHBA-së kanë një çrregullim të të ngrënit në një moment të jetës, studimet sugjerojnë se diku midis 0.5% dhe 5% e popullsisë ka ARFID, sipas Shoqatës Kombëtare të Çrregullimeve të Ushqimit.

“Unë do ta quaja këtë çrregullim të heshtur të të ngrënit sepse është shumë i përhapur, por është më pak i studiuar, flitet më pak dhe është më pak i financuar në një nivel kërkimor”, thotë Dr. Stuart Murray, profesor i psikiatrisë në Universitetin e Kalifornisë.

Çfarë është ARFID?

Në vend që të kufizojnë kaloritë ose përmbajtjen e ushqimeve, njerëzit me ARFID shpesh e kufizojnë ushqimin e tyre nga preferencat shqisore ose teksturale.

Pra është një diagnozë ku një person zakonisht kufizon shumëllojshmërinë dhe vëllimin e ushqimit, sepse ata kanë besime tepër kufizuese për përbërjen e ushqimit. Shembuj mund të jenë mosngrënia e ndonjë ushqimi që ka një strukturë të caktuar, një erë të caktuar, një shije të caktuar, madje edhe një markë të caktuar.

Në disa raste, njerëzit me ARFID kanë pasur një përvojë traumatike me ushqimin, si mbytja, e cila shkakton një vigjilencë më të madhe me të ngrënit, tha Murray. Herë të tjera, njerëzit me këtë gjendje duket se kanë një dëshirë të ulët për të ngrënë dhe ankth të lartë rreth ushqimit.

Frika nga ndryshimi mund të kontribuojë gjithashtu në simptomat e ARFID, tha Murray.

Ku ndryshon nga ushqyerja me kujdes?

Shumë fëmijë janë përzgjedhës dhe përpiqen të heqin dorë nga ngrënia e disa perimeve ose ushqimeve të tjera, por kjo nuk është njësoj si ARFID.

Një mënyrë për të dalluar ndryshimin është niveli i ankthit që vjen me përballjen me një ushqim të ri.

Një ngrënës “me teka” mund të jetë në gjendje të hajë rreth një ushqimi të caktuar në pjatën e tij, ose mund të jetë në gjendje të hajë pak nga ai ushqim, ndërkohë që dikush me ARFID mund të mos jetë në gjendje të hajë asgjë në pjatë nëse një ushqim që e konsideron të papranueshëm është në pjatë.

Dhe nuk janë vetëm disa lloje ushqimesh që njerëzit me ARFID nuk hanë. Shpesh, njerëzit me këtë gjendje kanë një listë me vetëm 5 ose 10 ushqime që ndihen rehat duke i ngrënë.

Një vigjilencë më e madhe rreth shijimit mund të vijë gjithashtu e lidhur me ARFID, dhe shumë njerëz me këtë gjendje mund të dallojnë ndryshime të vogla, si për shembull nëse marka e salcës së makaronave është ndryshuar.

Një marrëdhënie e mirë me ushqimin është thelbësore

Gjendja shpesh fillon në fëmijëri, por ARFID mund të ndikojë tek njerëzit e të gjitha moshave dhe njerëzit mund të përjetojnë pasoja gjatë gjithë jetës së tyre.

Fëmijët mund të çekuilibrohen shumë shpejt nga ana metabolike dhe ushqyese, kështu që efektet janë mjaft të thella.

Në disa raste, kufizimi mund të çojë në humbje peshe ose shtrimin në spital.

“Me çdo lloj çështjeje psikologjike ose psikiatrike, tregues i një problemi është gjithmonë kur ai prek fëmijën dhe familjen," tha Murray, duke shtuar se kur ndikimi është i madh, atëherë ne shqetësohemi.

Ky çrregullim mund të ketë edhe ndikime sociale.

“Fëmijët janë jashtëzakonisht të shqetësuar për të shkuar në festa ose çdo lloj ngjarjeje shoqërore ku ata mendojnë se mund të mos e dinë se çfarë ushqimi do hanë”.

Shpesh, çështjet rreth ushqimit dhe të ushqyerit ndikojnë në shumë fusha të jetës së një personi.

“Ajo që kam zbuluar është se nëse mund të shikoni marrëdhënien e një personi me ushqimin, mund të shikoni marrëdhënien e tyre me gjithçka. Është kaq thelbësore për mirëqenien të kesh një marrëdhënie të mirë me ushqimin”, thotë Murray.

Çfarë mund të bëni nëse vuani nga ky çrregullim

Megjithëse ka ende shumë të dhëna që duhet të mësojmë rreth ARFID, ka burime të disponueshme.

“Gjëja e parë që duhet të dimë është se ndërhyrja e hershme është më e mirë sepse lista e ushqimeve të shmangura mund të rritet në mënyrë eksponenciale,” tha Murray.

Nuk ka shumë të dhëna nëse mjekimi është i dobishëm, por terapia, duke përfshirë terapinë konjitive të sjelljes ose CBT ka ndihmuar shumë njerëz.

Terapia për ARFID zakonisht përfshin një ekspozim të udhëhequr ndaj ushqimeve në mënyrë që dikush të mund të rimësojë lidhjet me ato ushqime dhe në fund të mos i shmangë ato.

Në shtëpi, ka gjëra që familjet mund të bëjnë për të mbështetur më mirë një fëmijë me ARFID, si për shembull vendosja e përparësisë për t'u siguruar që fëmija të marrë kalori të mjaftueshme përpara se të fokusohet në zgjerimin e shumëllojshmërisë së ushqimit.


Copyright © Gazeta “Si”


Më Shumë