.png)
Për shumë njerëz, një copë çokollatë pas drekës apo një ëmbëlsirë në fund të ditës është bërë pjesë e rutinës. Por çfarë ndodh me trupin dhe dëshirën për të ëmbla kur sheqeri i shtuar hiqet krejtësisht nga dieta?
Këtë pyetje vendosi ta testojë gazetarja e BBC-së Melissa Hogenboom, e cila për gjashtë javë hoqi dorë nga ushqimet me sheqer të shtuar. Ajo vazhdoi të konsumonte fruta të plota dhe karbohidrate komplekse, por shmangu sheqerin e rafinuar, mjaltin dhe lëngjet e frutave.
Eksperimenti nisi si një përpjekje për të kuptuar më mirë marrëdhënien e saj me ëmbëlsirat, por përfundoi duke ndryshuar mënyrën se si ajo e perceptonte shijen e ëmbël.
Sa sheqer konsumojmë?
Sheqeri i shtuar është shumë më i pranishëm në dietën moderne nga sa mund të mendojmë. Udhëzimet dietike amerikane rekomandojnë më pak se 50 gramë sheqer të shtuar në ditë, ndërsa NHS në Mbretërinë e Bashkuar rekomandon më pak se 30 gramë.
Megjithatë, të rriturit në SHBA konsumojnë mesatarisht rreth 65-70 gramë në ditë.
Problemi nuk qëndron vetëm te ëmbëlsirat apo pijet me sheqer. Gjatë eksperimentit, Hogenboom zbuloi se sheqeri ishte i pranishëm edhe në ushqime që nuk i konsideronte të ëmbla: buka, drithërat e mëngjesit, sanduiçet dhe ushqimet e gatshme.
Një sanduiç përmbante 5.7 gramë sheqer, ndërsa një vakt i gatshëm me salcë bolonjeze rreth 9 gramë. Edhe një fetë e zakonshme buke mund të përmbajë më shumë se një gram sheqer.
Kjo e bëri të qartë se shmangia e sheqerit të shtuar kërkonte jo vetëm heqjen dorë nga ëmbëlsirat, por edhe leximin e kujdesshëm të etiketave.
Ditët e para: dëshira për të ëmbla
Në fillim, ndryshimi nuk ishte i lehtë.
Hogenboom vuri re se lodhja që zakonisht ndiente pasditeve u zhduk dhe nivelet e energjisë u bënë më të qëndrueshme. Por në të njëjtën kohë, dëshira për diçka të ëmbël ishte e fortë.
Ajo e gjente veten duke hapur frigoriferin në kërkim të një ushqimi që mund t’i jepte ndjesinë e kënaqësisë që më parë e merrte nga çokollata.
Ekspertët shpjegojnë se kjo nuk është thjesht çështje vullneti.
Konsumimi i ushqimeve shumë të ëmbla aktivizon sistemin e shpërblimit të trurit dhe lidhet me çlirimin e dopaminës, një neurotransmetues që luan rol në ndjesinë e kënaqësisë dhe shpërblimit.
Kjo është një nga arsyet pse disa njerëz e kanë të vështirë të ndalojnë së ngrëni ushqime të ëmbla edhe kur nuk janë realisht të uritur.
Megjithatë, ideja se sheqeri shkakton një varësi në të njëjtën mënyrë si drogat mbetet objekt debati shkencor. Ekspertët pajtohen se ushqimet shumë të shijshme mund të krijojnë një cikël dëshire dhe shpërblimi, por termi “varësi nga sheqeri” nuk është një diagnozë e pranuar në të njëjtën mënyrë si varësitë ndaj substancave.
Sheqeri dhe shëndeti
Konsumimi i tepërt i sheqerit të shtuar lidhet me një sërë problemesh shëndetësore.
Një konsum i lartë i ushqimeve dhe pijeve me sheqer mund të kontribuojë në shtimin e peshës, prishjen e dhëmbëve dhe rrezikun për diabetin e tipit 2. Dietat me shumë ushqime ultra-të përpunuara janë lidhur gjithashtu me një sërë pasojash negative për shëndetin.
Një tjetër shqetësim është ndikimi në mëlçi. Në një studim të kontrolluar, njerëzit që konsumuan pije me shumë sheqer për disa javë patën rritje të konsiderueshme të yndyrës në mëlçi, edhe kur numri total i kalorive nuk ndryshoi.
Sheqeri, veçanërisht fruktoza në sasi të larta, metabolizohet kryesisht në mëlçi dhe konsumimi i tepërt mund të kontribuojë në grumbullimin e yndyrës atje.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se nuk është e nevojshme të eliminohen të gjitha format e sheqerit nga dieta. Sheqernat që gjenden natyrshëm në fruta, perime dhe qumësht janë pjesë normale e një diete të shëndetshme.
Problemi kryesor është sheqeri i shtuar dhe sasia e madhe e ushqimeve të ëmbla dhe ultra-të përpunuara.
Kur shija fillon të ndryshojë
Pika e kthesës për Hogenboom erdhi rreth javës së tretë.
Dëshira për ëmbëlsira ishte bërë shumë më e dobët. Në vend të çokollatës apo biskotave, ajo filloi të zgjidhte ushqime si fruta, arra dhe ullinj.
Një pjesë e ndryshimit mund të shpjegohet nga ekspozimi më i ulët ndaj shijes së ëmbël. Kur trupi dhe receptorët e shijes nuk marrin vazhdimisht ushqime shumë të ëmbla, perceptimi i ëmbëlsisë mund të ndryshojë.
Kjo do të thotë se një ushqim që dikur dukej normalisht i ëmbël mund të fillojë të duket tepër i ëmbël.
Kjo ishte pikërisht ajo që ndodhi me Hogenboom.
Edhe frutat filluan t’i dukeshin më të ëmbla. Një mollë ose një tufë rrushi mund të mjaftonte për të shuar dëshirën për ëmbëlsirë.
Energjia gjatë ditës
Një nga ndryshimet që ajo vuri re më shumë ishte stabiliteti i energjisë.
Pasditet, kur më parë ndiente një rënie energjie, u bënë më të lehta. Kjo mund të lidhet me faktin se ushqimet me shumë sheqer mund të shkaktojnë rritje të shpejtë të glukozës në gjak dhe më pas rënie të saj.
Kur ushqimet shumë të ëmbla zëvendësohen me ushqime që përmbajnë fibra, proteina dhe yndyra të shëndetshme, nivelet e glukozës priren të rriten dhe bien më gradualisht.
Megjithatë, përvoja personale e Hogenboom nuk duhet të interpretohet si provë se çdo person do të përjetojë të njëjtat ndryshime. Efektet varen nga dieta, aktiviteti fizik, gjumi dhe gjendja shëndetësore e secilit.
Vështirësia më e madhe: jeta sociale
Edhe pse dëshira për sheqer u dobësua, shmangia e tij nuk ishte gjithmonë e lehtë.
Në evente sociale dhe festa, ëmbëlsirat ishin kudo. Torta e ditëlindjes ishte veçanërisht e vështirë për t’u refuzuar.
Kjo tregon se marrëdhënia jonë me ushqimin nuk përcaktohet vetëm nga uria. Shpesh hamë edhe për arsye sociale, emocionale ose thjesht sepse ushqimi është përpara nesh.
Pikërisht për këtë arsye, një nga strategjitë që e ndihmoi ishte të mos mbante në shtëpi ushqime me shumë sheqer dhe të kishte gjithmonë alternativa më të shëndetshme pranë.
Lëngjet e frutave u zëvendësuan me ujë të gazuar dhe pak limon.
Çfarë ndodhi pas gjashtë javësh?
Në fund të eksperimentit, ndryshimi më i madh nuk ishte thjesht fakti që Hogenboom nuk konsumonte më sheqer. Ishte mënyra se si ajo e perceptonte atë.
Pas gjashtë javësh, ushqimet që dikur i konsumonte çdo ditë i dukeshin tepër të ëmbla.
Për të testuar reagimin e saj, ajo hëngri një biskotë me copa çokollate që përmbante 28 gramë sheqer.
Rezultati ishte befasues.
Biskota nuk i dha më të njëjtën kënaqësi. Përkundrazi, shija e sheqerit ishte aq e fortë sa që ajo e kishte të vështirë ta përfundonte. Pas ngrënies, përjetoi edhe një rënie energjie dhe bëri një dremitje pasdite.
Ajo ëmbëlsirë që dikur ishte pjesë e rutinës së saj tashmë nuk dukej më aq joshëse.
A duhet hequr dorë plotësisht nga sheqeri?
Eksperimenti nuk tregon se të gjithë duhet ta eliminojnë sheqerin plotësisht nga dieta.
Në një dietë të ekuilibruar, një sasi e moderuar e sheqerit të shtuar mund të konsumohet. Për më tepër, sheqernat që gjenden natyrshëm në fruta dhe ushqime të tjera nuk duhen trajtuar njësoj si sheqeri i shtuar në ëmbëlsira, pije dhe ushqime ultra-të përpunuara.
Ajo që sugjeron ky eksperiment është se reduktimi i ushqimeve shumë të ëmbla mund të ndihmojë disa njerëz të ndryshojnë preferencat e tyre të shijes dhe të kontrollojnë më lehtë dëshirën për ëmbëlsira.
Pas gjashtë javësh, Hogenboom nuk vendosi ta ndalonte përgjithmonë sheqerin e shtuar. Plani i saj ishte më praktik: ta kufizonte gjatë ditëve të javës dhe t’i lejonte vetes një ëmbëlsirë herë pas here.
Në fund, mësimi kryesor nuk ishte se sheqeri duhet të zhduket plotësisht nga dieta, por se sa më shumë të mësohemi me ushqime shumë të ëmbla, aq më shumë mund të na duket normale ajo shije.
Dhe, ndonjëherë, disa javë larg tyre mund të mjaftojnë për të ndryshuar mënyrën se si i shijojmë.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje