.png)
Në vitin 1955, ekonomisti John Kenneth Galbraith shkroi për “inventarin e përvetësimeve të pazbuluara”, i cili priret të rritet gjatë periudhave të euforisë në tregje. Ai e quajti këtë fenomen “bezzle”, duke argumentuar se mashtrimet zbulohen vetëm kur mbarojnë kohët e mira dhe “morali tregtar përmirësohet ndjeshëm”.
Historia e ka vërtetuar shpesh këtë teori. Flluskat financiare dhe krizat që pasuan çuan në një valë të madhe ndjekjesh penale për krime ekonomike, si në rastet e Enron dhe WorldCom pas shpërthimit të flluskës së internetit. Nëse Galbraith kishte të drejtë, vlerësimet shumë të larta të tregjeve sot mund të nënkuptojnë se mashtrues të tjerë po veprojnë në heshtje. Por çfarë ndodh nëse ata nuk zbulohen kurrë? Pikërisht këtë eksperiment duket se po zhvillon aktualisht Shtetet e Bashkuara.
Gjatë gjashtë muajve deri në fund të marsit, prokurorët federalë hapën vetëm 2,008 çështje për krime ekonomike. Me këtë ritëm, deri në fund të vitit fiskal në shtator pritet të regjistrohen pak më shumë se 4,000 raste, sipas të dhënave të Transactional Records Access Clearinghouse (TRAC). Kjo përfaqëson një rënie me rreth një të gjashtën krahasuar me pesë vite më parë dhe përgjysmim në raport me 20 vite më parë.
Është joshëse që kjo rënie t’i atribuohet Donald Trump, pasi dobësimi i Departamentit të Drejtësisë gjatë administratës së tij ka ndikuar në uljen e hetimeve. Megjithatë, tendenca kishte nisur shumë përpara rikthimit të tij në pushtet dhe mund të vazhdojë edhe më pas.
Përveç një rritjeje të përkohshme pas krizës financiare të viteve 2007-2009, ndjekjet penale për krime ekonomike në SHBA kanë qenë në rënie për afro tre dekada. Kjo nuk do të thotë se drejtuesit e kompanive apo financierët janë bërë më të ndershëm. Shpjegimi lidhet me zhvendosjen e prioriteteve të autoriteteve drejt luftës kundër terrorizmit, emigracionit të paligjshëm dhe trafikut të drogës.
Pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, një numër i madh hetuesish dhe juristësh federalë u angazhuan në çështje të sigurisë kombëtare. Vitet e fundit, emigracioni dhe lufta kundër drogës kanë dominuar gjithashtu axhendën politike dhe publike.
Krimet ekonomike kërkojnë burime të mëdha. Mashtrimet financiare shpesh hetohen nga dhjetëra prokurorë dhe hetues për vite me radhë. Sipas një studimi të TRAC, një kallëzim për krim ekonomik kërkon mesatarisht 452 ditë për t’u shqyrtuar nga prokurorët federalë, mbi tre herë më shumë se mesatarja për të gjitha llojet e tjera të çështjeve.
Edhe brenda kësaj tendence afatgjatë, rënia gjatë administratave Trump ka qenë veçanërisht e theksuar. Dhjetë vjet më parë, pothuajse gjysma e kallëzimeve për krime ekonomike përfundonin me ngritjen e akuzave. Në vitin 2025 kjo përqindje kishte rënë në vetëm një të tretën. Ndërkohë, pothuajse çdo kallëzim për çështje emigracioni vazhdon të çojë në ndjekje penale.
Numri i juristëve në Departamentin e Drejtësisë është reduktuar me rreth 20% gjatë presidencës së Trump. Shumë prej atyre që kanë mbetur janë transferuar nga hetimet për kriptomonedhat apo evazionin fiskal drejt çështjeve të emigracionit. Në të njëjtën kohë janë shkurtuar edhe stafet në agjencitë hetimore dhe rregullatore që furnizojnë prokurorët me informacion.
Edhe zbatimi i ligjit në rrugë civile është dobësuar. Një shembull është mbikëqyrja e auditimeve financiare, e cila u forcua pas falimentimit të Enron në vitin 2001. Në vitin 2025, Komisioni Amerikan i Letrave me Vlerë dhe Bursave (SEC) ndërmori vetëm 10 masa ndëshkuese ndaj kontabilistëve dhe auditorëve, rreth një e pesta e mesatares vjetore të tetë viteve të mëparshme.
Njëkohësisht, SEC ka ulur pagat në organin kryesor që mbikëqyr auditimet, i cili për vite kishte tërhequr ekspertët më të mirë me paga konkurruese. Komisioni ka sinjalizuar gjithashtu se mund të kalojë nga kontrolli i auditimeve individuale drejt vlerësimit të proceseve të përgjithshme të punës së auditorëve. Zyrtarët argumentojnë se kjo është më efikase, por kritikët paralajmërojnë se mund ta bëjë më të lehtë fshehjen e manipulimeve në bilancet financiare.
Kostoja ekonomike e kësaj situate është e madhe. Një studim i vitit 2023, i udhëhequr nga profesori Alexander Dyck i Universitetit të Torontos, vlerëson se zbulohet vetëm rreth një e treta e mashtrimeve të korporatave, ndërsa pjesa tjetër mbetet e fshehur.
Duke u bazuar te dëmet e rasteve të zbuluara, studiuesit llogarisin se mashtrimet korporative u kushtojnë aksionarëve amerikanë rreth 1.6% të vlerës së tregut çdo vit. Në vitin 2025 kjo do të përkthehej në rreth 1.1 trilion dollarë humbje.
“Krimet ekonomike u shkaktojnë amerikanëve humbje shumë më të mëdha se çdo kategori tjetër krimi”, thotë Julie O’Sullivan, profesoreshë në Universitetin Georgetown dhe ish-prokurore federale.
Edhe nëse një administratë e ardhshme vendos t’i japë sërish përparësi luftës kundër krimeve ekonomike, mund të jetë tepër vonë për shumë raste. Sipas profesorit Daniel Richman të Universitetit Columbia, shumica e këtyre veprave penale parashkruhen pas pesë vjetësh.
Mashtruesit financiarë kanë arsye të ndihen të qetë. Të gjithë të tjerët, përkundrazi, kanë arsye për t’u shqetësuar./TheEconomist
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje