.png)
Nga Gazeta “Si”- Gati shtatë vite pasi mbetjet me etiketa shqiptare mbushën bregdetin e Dubrovnikut dhe ngritën alarmin për përgjegjësinë ndërkufitare të Shqipërisë, çështja është rikthyer sërish në tryezë.
Këtë herë jo vetëm si ankesë mediatike apo deklaratë ambientalistësh, por si debat juridik në Kroaci- a mund të paditet Shqipëria për mbetjet që përfundojnë në Adriatik?
Në dhjetor të vitit të kaluar, këshilltarja e qytetit të Dubrovnikut dhe juristja Viktorija Knezevic e ngriti publikisht këtë pyetje, pas episodeve të përsëritura të ndotjes në bregdetin kroat. Përgjigjja e saj ishte e kujdesshme, por jo qetësuese: një padi teorikisht është e mundur, por praktikisht shumë e vështirë për t’u fituar.
Arsyeja është e thjeshtë dhe njëkohësisht e ndërlikuar: mbetjet në det nuk kanë kufij, nuk kanë gjithmonë autor të vetëm dhe nuk lëvizin në vijë të drejtë. Ato zhvendosen nga rrymat, era, stuhitë, lumenjtë dhe nga mënyra se si shtetet menaxhojnë- ose nuk menaxhojnë- mbetjet në territorin e tyre.
Por fakti që çështja është ngritur sërish në Dubrovnik tregon se alarmi i vitit 2019 nuk ishte i tepruar.
Ambientalisti Sazan Guri e përshkruan gjendjen e lumenjve shqiptarë me një fjali të prerë: “Ne nuk kemi lumenj, kemi mbeturina me pak ujë”.
Tani problem është bërë më i matshëm, më i dokumentuar dhe më i lidhur me procesin e integrimit europian të Shqipërisë.
Në vitin 2019, debati ishte nëse mbetjet shqiptare arrinin në Kroaci, Mal të Zi, Slloveni dhe Itali. Sot, pyetja është më e gjerë- a po bën Shqipëria mjaftueshëm për të ndalur ndotjen që niset nga lumenjtë e saj dhe përfundon në Adriatik?
Në terren, përgjigjja mbetet e paqartë.
Nga njëra anë, Shqipëria ka miratuar ligje të reja. Në tetor 2025 u miratua ligji për menaxhimin e integruar të mbetjeve, ndërsa në dhjetor 2025 u miratua ligji për përgjegjësinë e zgjeruar të prodhuesve. Ky i fundit synon që prodhuesit, importuesit dhe operatorët që vendosin produkte në treg të mbajnë përgjegjësi edhe për mbetjet që krijohen pas përdorimit të tyre.
Në teori, ky është një hap i rëndësishëm. Ai e afron Shqipërinë me modelin europian, ku ambalazhet, plastika, bateritë, pajisjet elektrike, vajrat e përdorura dhe produkte të tjera nuk mund të trajtohen më vetëm si barrë e bashkive. Barrën duhet ta mbajnë edhe ata që i vendosin këto produkte në treg.
Por problemi i vjetër, ai që ngre Sazan Guri, mbetet i njëjti: ligjet janë një gjë, zbatimi është tjetër.
Në raportin e vitit 2025 për Shqipërinë, Komisioni Europian e thotë këtë më qartë se kurrë. Qeveria njoftoi reformën e sektorit të mbetjeve dhe centralizimin e menaxhimit të tyre, por kapacitetet e Agjencisë Kombëtare të Ekonomisë së Mbetjeve mbeten shumë të ulëta. Brukseli kërkon veprim urgjent kundër hedhjes së mbeturinave dhe vëren se Shqipëria ende nuk ka një ndalim të plastikave njëpërdorimshe në përputhje me direktivën përkatëse të BE-së.
Kështu, edhe pse legjislacioni po përditësohet, sistemi që duhet ta bëjë atë të funksionojë mbetet i brishtë.
Të dhënat e INSTAT për vitin 2024 e tregojnë këtë kontrast. Shqipëria menaxhoi 862 mijë tonë mbetje urbane, më shumë se një vit më parë. Çdo banor gjeneroi mesatarisht 360 kilogramë mbetje në vit. Riciklimi mbeti pothuajse i pandryshuar, ndërsa depozitimi në landfill vijoi të dominojë si metoda kryesore e trajtimit.
Plastika dhe letra mbeten ndër kategoritë kryesore të mbetjeve urbane. Dhe pikërisht plastika është ajo që, pasi del nga kontrolli i sistemit vendor të mbledhjes, përfundon më lehtë në përrenj, lumenj, brigje lumenjsh dhe më pas në det.
Këtu kthehet sërish paralajmërimi i Gurit.
Ai thoshte në një deklaratë për Gazetën “Si” se Shqipëria rrezikonte të përballej me përgjegjësi ndërkufitare nëse nuk ndalte ndotjen që dilte nga lumenjtë dhe paralajmëronte se vendi mund të përballej me reagime jo vetëm nga Kroacia, por edhe nga Mali i Zi, Sllovenia dhe Italia.
Formula e tij ishte e ashpër: “do paditemi jo vetëm nga Kroacia”.
Dhe pas debatit të fundit në Dubrovnik, ajo tingëllon si një paralajmërim që nuk është shuar.
Megjithatë, situata juridike nuk është aq e thjeshtë. Edhe juristët kroatë pranojnë se një padi kundër Shqipërisë do të haste vështirësi të mëdha prove. Për të fituar një çështje të tillë, Kroacia do të duhej të provonte jo vetëm se mbetjet vijnë nga Shqipëria, por edhe se ato burojnë nga mosveprime konkrete të shtetit shqiptar, se ka lidhje shkakësore dhe se dëmi është i përcaktueshëm.
Në det, kjo është e vështirë. Mbetjet lëvizin. Etiketat mund të tregojnë origjinë tregtare, por jo gjithmonë autorësi juridike. Rrymat e Adriatikut mund të çojnë mbetje nga një breg në tjetrin, por mund të përziejnë edhe burime nga disa shtete.
Kjo është arsyeja pse në Dubrovnik, edhe pse u fol për padi, u fol më shumë për aktivizimin e instrumenteve ekzistuese: Konventën e Barcelonës, bashkëpunimin rajonal, projektet Kroaci-Shqipëri- Mali i Zi- Itali dhe presionin që mund të ushtrohet përmes procesit të anëtarësimit të Shqipërisë në BE.
Me fjalë të tjera, padia mbetet mundësi e fundit. Presioni politik dhe europian është mjeti më i afërt.
Dhe ky presion po rritet.
Në tetor 2025, Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal publikoi Planin Rajonal të Veprimit për Parandalimin e Ndotjes Plastike, përfshirë mbetjet detare. Plani kërkon veprim të koordinuar në Ballkanin Perëndimor, përafrim me legjislacionin e BE-së, reduktim të plastikave njëpërdorimshe, rritje të riciklimit dhe menaxhim më të mirë të mbetjeve që vijnë nga toka dhe përfundojnë në lumenj e dete.
Kjo është e rëndësishme për Shqipërinë, sepse ndotja detare nuk fillon në det. Fillon në tokë.
Fillon në fshatra ku nuk ka grumbullim të rregullt mbetjesh. Fillon në brigjet e lumenjve ku hidhen plastika, goma, inerte dhe mbetje urbane. Fillon në kanale kulluese, në përrenj, në venddepozitime të përkohshme dhe në zona ku shërbimi i pastrimit nuk arrin ose nuk kontrollohet.
Pastaj vjen shiu. Vijnë prurjet. Vijnë lumenjtë.
Dhe në fund vjen Adriatiku.
Sipas Gurit, një pjesë e madhe e problemit shqiptar ka qenë gjithmonë tek lumenjtë që shërbejnë si transportues të ndotjes drejt detit. Ai veçon sidomos basenet Ishëm-Erzen, Lanën, lumin e Tiranës, Gjanicën dhe zona ku ndotja urbane, bujqësore dhe industriale bashkohet përpara se të përfundojë në bregdet.
Edhe sot, ky mbetet një shqetësim i madh. Raporti i Komisionit Europian vëren se Shqipëria ende duhet të forcojë zbatimin e planeve të menaxhimit të baseneve lumore, të përmirësojë monitorimin e ujërave dhe të rrisë kapacitetin institucional për të menaxhuar cilësinë e ujit.
Pra, problemi nuk është vetëm mbledhja e mbeturinave. Është lidhja mes mbetjeve, ujërave, lumenjve dhe detit.
Studimet e fundit shkencore e bëjnë këtë lidhje edhe më të dukshme. Në janar 2026, një studim mbi monitorimin satelitor të mbetjeve detare në basenin Adriatiko-Jonian tregoi se mbetjet lundruese në Adriatik mund të identifikohen dhe të ndiqen përmes të dhënave satelitore.
Studimi analizoi zona në Itali, Kroaci dhe Shqipëri, duke treguar se rrymat, era, sezoni turistik dhe prurjet lumore ndikojnë në shpërndarjen e mbetjeve.
Nëse dikur debati mbështetej kryesisht në fotografi të plazheve të mbuluara me plastikë, sot teknologjia po krijon mundësi për të parë më qartë se ku grumbullohen mbetjet, si lëvizin dhe cilat zona janë më problematike.
Kjo mund ta bëjë më të vështirë edhe shmangien e përgjegjësisë.
Kroacia është sot anëtare e BE-së. Italia dhe Sllovenia po ashtu. Nëse mbetjet që dalin nga lumenjtë shqiptarë përfundojnë në bregdetin e këtyre vendeve, çështja nuk është më vetëm mjedisore. Ajo bëhet çështje europiane.
Shqipëria është në proces negociatash dhe mjedisi është një nga kapitujt më të vështirë të anëtarësimit. Menaxhimi i mbetjeve, ujërave, ndotjes industriale, plastikës dhe përgjegjësisë mjedisore nuk janë më vetëm tema të brendshme. Ato janë kritere të integrimit.
Për momentin, nuk ka një padi zyrtare nga Kroacia, Italia apo Sllovenia kundër Shqipërisë. Por ka një paralajmërim të përsëritur, ka shqetësim në Dubrovnik, ka presion nga BE, ka të dhëna që tregojnë se mbetjet vazhdojnë të jenë problem dhe ka një proces integrimi që mund ta kthejë çdo dështim mjedisor në pengesë politike.
Dhe këtu fjalia e Sazan Gurit mbetet ende thelbi i problemit: Shqipëria nuk vuan nga mungesa e ligjeve, por nga mungesa e zbatimit.
Nëse zbatimi nuk ndryshon, Adriatiku do të vazhdojë të bëjë atë që ka bërë gjithmonë: do të marrë atë që hidhet në lumenj dhe do ta çojë aty ku rrymat e dërgojnë.
Ndonjëherë në Gjirin e Lalzit.
Ndonjëherë në Mal të Zi.
Ndonjëherë në Dubrovnik.
Dhe ndoshta, herën tjetër, jo vetëm në plazh, por edhe në një dosje juridike. /Gjuljana Toçi/
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje