.png)
Të ngrohesh gjatë dimrit ndonjëherë mund të jetë e kushtueshme, por edhe një njeri i shpellave mund ta përballonte sfidën teknike: të vishte një lëkurë ariu më shumë dhe të hidhte një trung tjetër në zjarr.
Të freskohesh, ndërkohë, është një çështje shumë më e ndërlikuar. Perandori romak Elagabalus dërgonte skllevërit e tij në male për të sjellë dëborë, ndërsa në shekullin XIX kjo ide u kthye në biznes nga “mbreti i akullit”, Frederic Tudor, i cili transportonte blloqe akulli nga liqenet e ngrira të Nju Anglisë drejt vendeve me klimë më të ngrohtë. Mund të ketë qenë një metodë e vështirë, por e bëri Tudorin një njeri të pasur. Ka para tek rehatia.
Për kondicionerin që ndizet me shtypjen e një butoni duhet t’i jemi mirënjohës një të riu të quajtur Willis Carrier. Në vitin 1902, ai zhvilloi një sistem për kompaninë tipografike Sackett & Wilhelms, ku ajri qarkullonte mbi spirale të ftohura nga amoniaku i kompresuar. Klientët mbetën të kënaqur dhe teknologjia filloi të përdorej shumë shpejt për t’i bërë kinematë dhe teatrot të përballueshme gjatë verës. Para shpikjes së ajrit të kondicionuar, shumë teatro në Nju Jork mbylleshin gjatë muajve të nxehtë.
Që atëherë, ajri i kondicionuar ka ndikuar në mënyrë të thellë botën moderne. Është e vështirë të imagjinohen qytete si Dubai apo Singapori pa këtë shpikje. Meqenëse shumë prej megaqyteteve të botës ndodhen në rajone tropikale, kërkesa për sisteme ftohjeje pritet të rritet edhe më tej. Në SHBA, përdorimi i kondicionerëve në banesa mundësoi rritjen e shpejtë të popullsisë në shtetet jugore. Ky ndryshim demografik pati edhe pasoja politike. Në librin “How We Got To Now”, Steven Johnson argumenton se ajri i kondicionuar ndikoi deri edhe në zgjedhjen e Ronald Reagan si president.
Megjithatë, sot ajri i kondicionuar është kthyer nga një forcë e heshtur që ndryshon shoqëritë në një temë të debatit kulturor. Njëra palë argumenton se kondicionerët jo vetëm përkeqësojnë ndryshimet klimatike duke rritur kërkesën për lëndë djegëse fosile, por edhe ngrohin drejtpërdrejt qytetet duke nxjerrë ajër të nxehtë jashtë ndërtesave. Dhe për çfarë? Për një luks të panevojshëm. “Mund të ndihemi më mirë, por t’ju bëjë pak më rehat nuk është detyra e qeverisë”, shkroi Hannah Fearn në The Guardian.
Por kush po propozon që qeveritë të financojnë kondicionerët? Një prej tyre është Marine Le Pen, e cila verën e kaluar sugjeroi një plan të gjerë për pajisjen e ndërtesave publike në Francë me sisteme ftohjeje.
A është bërë tashmë “politikisht e gabuar” të mbrohesh nga një valë të nxehti? A është instalimi i një kondicioneri një akt ekstremist? Të paktën, duhet të përpiqemi ta qetësojmë debatin.
Në Britani, duket krejt normale të përdoret energjia për të ngrohur ndërtesat, por jo për t’i ftohur ato. Kjo është e kuptueshme, pasi atje moti i ftohtë është më i shpeshtë sesa i nxehti ekstrem. Por logjikisht nuk qëndron. Si i ftohti ashtu edhe i nxehti mund të vrasin, veçanërisht personat mbi 75 vjeç. Madje, sipas një studimi të botuar në revistën Nature, rreziku rritet më shpejt nga temperaturat e larta sesa nga ato të ulëta. Në një shtëpi shumë të ftohtë mund të veshësh një triko më shumë apo të përdorësh një shishe me ujë të ngrohtë. Në një shtëpi tepër të nxehtë, shpesh nuk ka shpëtim.
Nuk ka kuptim të pretendohet se ngrohja e një banese deri në një temperaturë të sigurt apo të rehatshme është një e drejtë themelore, ndërsa ftohja e saj është luks. Nëse njëra është e arsyeshme, edhe tjetra duhet të konsiderohet e tillë.
Në një botë ku valët ekstreme të të nxehtit po bëhen më të zakonshme, çfarë duhet të bëjnë politikëbërësit? Nuk është detyrë e qeverisë të më bëjë jetën pak më komode, por do të ishte e dëshirueshme që të mos krijonte pengesa të panevojshme që e bëjnë jetën më të vështirë.
Sam Dumitriu, drejtues i politikave në institutin britanik Britain Remade, thekson se në Mbretërinë e Bashkuar ekzistojnë pengesa të shumta për instalimin e kondicionerëve. Ndër më kryesoret janë rregulloret e njohura si “Part O”, të cilat kërkojnë që ndërtesat të projektohen në mënyrë që të qëndrojnë të freskëta pa përdorur ajër të kondicionuar. Përdorimi i tij lejohet vetëm si zgjidhje e fundit.
Ftohja pasive tingëllon si një ide e mirë dhe në shumë raste mund të prodhojë ndërtesa elegante dhe efikase. Por insistimi që zhvilluesit të shterojnë çdo mundësi të kësaj natyre sjell edhe kosto të fshehura. Për shembull, rregulli që çdo apartament të ketë ventilim nga dy anë të ndryshme të jashtme mund të jetë i arsyeshëm për një banesë të vetme, por në ndërtesat e mëdha nënkupton humbje të konsiderueshme të hapësirës së ndërtimit. Në disa raste, përdorimi i kondicionerit është një zgjidhje proporcionale ndaj një problemi real, aq më tepër kur energjia diellore është gjithnjë e më e disponueshme gjatë muajve të verës.
Ka edhe zhvillime pozitive. Qeveria britanike ka subvencionuar prej vitesh pompën e nxehtësisë, si një mënyrë efikase për ngrohjen e shtëpive. Deri vonë, modelet që mund të shërbenin edhe si kondicionerë nuk përfitonin nga këto skema, por tashmë janë përfshirë. Në fund të fundit, nëse këto pajisje mund të ngrohin dhe ftohin njëkohësisht, kjo mund të jetë një arsye shtesë që qytetarët t’i zgjedhin ato.
Është e lehtë të kuptohet se si lindin rregullore të tilla. Subvencionet për teknologjitë e pastra mund të kenë kuptim, por kushtojnë shumë. Taksat mbi teknologjitë ndotëse janë gjithashtu logjike, por politikisht të vështira. Ndërsa rregulloret për madhësinë e dritareve apo vendosjen e hijezuesve duken pa kosto në letër. Vetëm kur zhvilluesit përpiqen t’i zbatojnë, kuptohet kostoja e tyre reale, e cila përfundon edhe tek blerësit e banesave.
Në fund, zgjidhja më e mirë është thjeshtësia. Nëse energjia e pastër bëhet më e lirë dhe energjia ndotëse më e shtrenjtë, tregu do të gjejë vetë zgjidhjet më efikase. Sado joshëse të jetë dëshira për të rregulluar çdo detaj, rregullatorët nuk janë të pagabueshëm. Dhe pavarësisht se sa luks mund t’u duket disave ajri i kondicionuar, është e vështirë të parashikosh të gjitha mënyrat se si ai mund të përdoret.
Për teatrot, dikur ishte ndryshimi mes mbylljes dhe qëndrimit hapur. Për shumicën prej nesh, mund të nënkuptojë një gjumë të qetë gjatë natës dhe aftësinë për të funksionuar normalisht gjatë ditës. Për një person të pambrojtur, mund të jetë diferenca mes jetës dhe vdekjes.
Ose ndoshta asgjë nga këto. Në fund të fundit, Willis Carrier nuk e shpiku kondicionerin për t’i mbajtur njerëzit të freskët. Kompania Sackett & Wilhelms i kërkoi ndihmë për kontrollin e lagështisë, e cila ndikonte në cilësinë e procesit të shtypjes me ngjyra. Ajri i këndshëm dhe i freskët ishte thjesht një efekt anësor, edhe pse një efekt anësor që ndryshoi botën./FinancialTimes
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje