.png)
Nga Gazeta ‘Si’- “A e shënoi ndonjëri targën e atij kamioni?”- një pyetje e tillë dukej sikur i kalonte në mendje gjysmës së botës në gjysmën e dytë të vitit 2008, kur sistemi doli nga kontrolli dhe përplasi pothuajse në mënyrë të drejtpërdrejtë ekonominë dhe tregjet globale.
Sipas një libri të shkëlqyer të ekonomistit të Princetonit, Alan Blinder, ajo “targë” i përkiste Lehman Brothers.
Por pak ekonomistë e panë krizën të vinte.
Edhe sot, shumë pak ekspertë kanë një ide të qartë për atë që na pret mes luftës në Iran dhe goditjes së fortë energjetike që ajo ka shkaktuar.
Të gjithë e shohin “targën” e kamionit që sapo na ka goditur- Trump -por plagët ekonomike që mund të shkaktojë mbeten të paqarta: gjithçka varet nga sa do të zgjasë konflikti, nga bllokimi i Ngushticës së Hormuzit, nga dëmet në infrastrukturën energjetike në Gjirin Persik dhe, në fund, nga disponimi i dyshes Trump–Netanyahu, të cilët së bashku me Putinin në Ukrainë po e detyrojnë gjeoekonominë globale të marshojë në ritmin e një funerali gjeopolitik.
Në një klimë pasigurie maksimale, historianët ekonomikë paralajmërojnë një rikthim të skenarit të viteve ’70: stagflacion- një përzierje e stagnimit ekonomik me inflacion të lartë- dhe, në rastin më të keq, një tronditje që mund të përfundojë në recesion global.
Makroekonomistët dhe specialistët e tregjeve financiare i referohen një shprehjeje karaibiane: “e vetmja gjë e sigurt është se askush nuk e di.”
Ndërsa ekspertët e mallrave bazë- ndoshta ata me informacionin më të mirë në këtë moment- i kanë kaluar javët e fundit me duart në kokë.
Në vitin 2008, shumë pak e parashikuan saktë atë që po vinte. Njëri prej tyre ishte Nouriel Roubini, i cili sot paralajmëron se përshkallëzimi i konfliktit në Gjirin Persik do të sjellë rritje të ulët, inflacion të lartë dhe rreziqe serioze për një krizë financiare.
Raghuram Rajan, një tjetër ekonomist që parashikoi krizën e fundit, mendon se çmimi i naftës mund të arrijë në 150 apo edhe 200 dollarë për fuçi dhe paralajmëron se një ndërprerje e furnizimit me energji do të përhapet në gjithë ekonominë përmes zinxhirëve të furnizimit, duke çuar në një recesion të thellë.
Ann Pettifor thekson se tregjet financiare mund ta përshpejtojnë goditjen dhe ta përmbysin ekonominë reale.
Ndërsa Steve Keen, ndër më pesimistët, parashikon krizën më të madhe në historinë moderne ekonomike, duke argumentuar se lufta vetëm sa ka zbuluar dobësitë ekzistuese të sistemit global- nga rreziku i rënies së dollarit te një flluskë e mundshme në inteligjencën artificiale dhe tensionet në tregjet e borxhit dhe aksioneve.
Ekonomistja Joan Robinson e përshkruante të tashmen si “një ndarje e vazhdueshme mes një të kaluare të pakthyeshme dhe një të ardhmeje të panjohur.”
Duke e parafrazuar, Paul De Grauwe argumenton se parashikimet ekonomike sot janë pak më shumë se iluzione të organizuara: askush nuk mund të parashikojë rrjedhën e luftërave, dhe për rrjedhojë as ekonominë, çka prek konsumatorët, investitorët, bizneset dhe qeveritë.
Institucione si OECD, Organizata Botërore e Tregtisë dhe së shpejti FMN japin projeksione gjithnjë e më të zymta. Në skenarin më të mirë, nëse lufta përfundon shpejt, ndikimi do të ndihet në rritjen e inflacionit, ngadalësim ekonomik dhe një çrregullim afatgjatë të sektorit energjetik. Në skenarin më të keq, bllokimi i zgjatur i Hormuzit mund të çojë në një recesion global me pasoja destabilizuese, sidomos nëse tregjet financiare përshpejtojnë rënien.
Goditja tashmë ka filluar, por nuk prek të gjithë njësoj.
Vendet importuese të energjisë janë më të ekspozuara se eksportuesit; Azia dhe Europa goditen më fort; vendet e varfra dhe familjet me të ardhura të ulëta janë më të prekura, sidomos për shkak të rritjes së çmimeve të ushqimeve.
Bllokimi i Ngushticës së Hormuzit- përmes së cilës kalon një e pesta e furnizimit global me energji — ka shkaktuar një nga ndërprerjet më të mëdha të furnizimit në histori.
Mungesa e rreth 10 milionë fuçive naftë në ditë mund të çojë edhe në racionim. Ndërkohë, zinxhirët e furnizimit po përballen me vonesa dhe kosto më të larta, duke rritur çmimet globalisht dhe duke rrezikuar prodhimin industrial.
Inflacioni pritet të rritet më tej, ndërsa bankat qendrore përballen me një dilemë të vështirë: rritja e normave të interesit mund të frenojë inflacionin, por edhe të thellojë recesionin. Tregjet financiare kanë filluar të lëkunden, ndërsa FMN paralajmëron për një periudhë turbulencash.
Nëse lufta vazhdon, efekti domino do të shtrihet nga energjia te tregjet financiare dhe më pas në ekonominë reale.
Në fund, një nga “zgjidhjet” e detyruara mund të jetë ulja e konsumit- një skenar për të cilin bota duket pak e përgatitur.
Ekonomisti Andy Xie jep një parashikim të zymtë: rritja e çmimeve të naftës do të çojë në rënie të tregjeve të aksioneve dhe më pas në recesion global. Në këtë logjikë, vetë tregjet financiare mund të bëhen faktori që i jep fund konfliktit.
Megjithatë, apokalipsi shpesh zhgënjen profetët e tij. Por kjo nuk e bën më pak të rrezikshëm faktin që ekonomia po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një armë lufte.
Marrë nga El Pais/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje