.png)
Nga Gazeta ‘Si’– Lufta në Iran po shndërrohet në një nga kërcënimet më të mëdha për ekonominë globale dhe veçanërisht për Europën, duke rrezikuar të shkaktojë një krizë të thellë energjetike me pasoja zinxhir në industri, transport, bujqësi dhe jetën e përditshme të qytetarëve.
Ekspertët paralajmërojnë se kontinenti po përballet me një “goditje furnizimi” të përmasave të rralla, e cila mund të paralizojë prodhimin, të rrisë ndjeshëm çmimet e ushqimeve dhe energjisë, të shtrenjtojë kreditë dhe të rikthejë inflacionin në nivele alarmante- vetëm pak kohë pasi Europa pretendonte se kishte dalë nga kriza e fundit inflacioniste.
Ngushtica e Hormuzit, pika kritike e krizës globale
Në zemër të kësaj krize ndodhet Ngushtica e Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme energjetike në botë, përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës dhe gazit global. Mbyllja e saj nga Irani – i cili ka kërcënuar çdo anije që kalon pa lejen e tij – ka tronditur tregjet dhe ka futur në panik qeveritë dhe kompanitë energjetike.
Teksa cisternat e fundit me karburante nga Gjiri Persik po mbërrijnë në portet europiane, liderët e kontinentit po kuptojnë gjithnjë e më shumë përmasat e krizës që po afrohet.
Kancelari gjerman Friedrich Merz paralajmëroi se barra ekonomike mund të jetë po aq e rëndë sa pandemia COVID-19 apo fillimi i luftës në Ukrainë. Nga ana tjetër, ministri italian i Mbrojtjes Guido Crosetto e përshkroi situatën si tepër të rëndë, duke thënë se pasojat e luftës nuk e lënë të flejë.
Edhe presidentja e Bankës Qendrore Europiane, Christine Lagarde, paralajmëroi se konflikti mund të zgjasë me vite dhe se efektet afatgjata mund të jenë “përtej asaj që mund të imagjinohet aktualisht”.
Energjia, hallka që prek çdo sektor të ekonomisë
Nafta dhe gazi nuk janë vetëm burime energjie për transport dhe ngrohje – ato janë baza e të gjithë zinxhirit industrial. Çdo ndërprerje në furnizim prek drejtpërdrejt prodhimin e ushqimeve, plastikës, kimikateve dhe produkteve bujqësore.
Përveç kësaj, mbyllja e Ngushticës së Hormuzit po ndikon edhe në furnizimin me produkte të tjera kritike si plehrat kimike dhe heliumi – një element kyç në prodhimin e mikroçipave. Kjo rrit rrezikun për ndërprerje të reja në zinxhirët globalë të furnizimit, të ngjashme me ato të pandemisë.
Deri tani, efekti më i dukshëm për qytetarët europianë ka qenë rritja e çmimeve të karburantit. Por ekspertët paralajmërojnë se kjo është vetëm faza fillestare e krizës.
Një krizë ndryshe nga të gjitha të mëparshmet
Ndryshe nga krizat e mëparshme energjetike – si embargoja e naftës në vitet ’70 apo kriza e gazit pas pushtimit rus të Ukrainës – kjo situatë prek të gjitha burimet energjetike njëkohësisht: naftën bruto, gazin natyror dhe produktet e rafinuara si nafta për avionë dhe diesel.
Ndërsa krizat e mëparshme prekën rreth 7% të furnizimit global, mbyllja e Ngushticës së Hormuzit ndikon në rreth 20% të tij – një goditje shumë më e madhe për tregjet ndërkombëtare.
Fillimisht, Bashkimi Europian besonte se do të shmangte mungesat serioze falë burimeve alternative si SHBA, Norvegjia, Azerbajxhani dhe Algjeria. Por ndërsa lufta hyn në javën e pestë, këto pritshmëri po veniten.
Vendet aziatike, që varen shumë më tepër nga Gjiri Persik, po rrisin çmimet për të siguruar furnizime, duke tërhequr drejt tyre edhe dërgesat që më parë shkonin në Europë. Si pasojë, cisternat me gaz të lëngshëm natyror (LNG) po devijohen drejt Azisë, duke lënë Europën me më pak alternativa.
Ekspertët paralajmërojnë se mungesat reale mund të ndihen brenda pak javësh.
Rritja e çmimeve dhe masa drastike në horizont
Rritja e çmimeve është tashmë e dukshme. Çmimet e karburanteve janë rritur ndjeshëm, ndërsa nafta për avionë ka arritur nivele rekord, duke detyruar linjat ajrore të rrisin çmimet e biletave.
Në këtë situatë, qeveritë europiane mund të detyrohen të marrin masa të vështira dhe jo popullore, si kufizimi i përdorimit të makinave, racionimi i karburantit apo kufizime në transport – masa që kujtojnë krizën e viteve ’70 apo izolimet gjatë pandemisë.
Industria ajrore është ndër më të goditurat, pasi karburanti përbën një nga kostot kryesore. Disa kompani po shqyrtojnë reduktimin e fluturimeve apo nxjerrjen jashtë përdorimit të një pjese të flotës.
Goditje për industrinë dhe zinxhirin e prodhimit
Efektet e krizës kanë filluar të ndihen edhe në industri, veçanërisht në sektorët që varen nga energjia si kimikatet, çeliku dhe plastika.
Rritja e kostove të energjisë dhe lëndëve të para po detyron kompanitë të rrisin çmimet, duke transferuar barrën te konsumatorët. Ndërkohë, investimet në industri po bëhen gjithnjë e më të pasigurta për shkak të paqëndrueshmërisë së çmimeve të energjisë.
Edhe sektorë të tjerë, si bujqësia, pritet të goditen nga rritja e çmimeve të plehrave kimike, të cilat varen drejtpërdrejt nga energjia.
Rreziku i stagflacionit dhe pasojat afatgjata
Një nga skenarët më shqetësues është rikthimi i stagflacionit – një kombinim i rritjes së ulët ekonomike dhe inflacionit të lartë, që historikisht ka qenë shumë i vështirë për t’u menaxhuar.
Komisioni Europian parashikon që rritja ekonomike të bjerë në rreth 1%, ndërsa inflacioni mund të rritet sërish, duke detyruar Bankën Qendrore Europiane të shtrëngojë politikat monetare. Kjo do të thotë kredi më të shtrenjta për bizneset dhe qytetarët, si dhe rritje të kostove për qeveritë që tashmë mbajnë borxhe të larta.
Edhe në skenarin më optimist, rikuperimi nuk do të jetë i shpejtë. Ekspertët paralajmërojnë se edhe nëse lufta përfundon menjëherë, do të duhet të paktën një vit që ekonomia të rikthehet në normalitet.
Europa përballë një testi historik
Ndërsa cisternat e fundit nga Gjiri Persik përfundojnë shkarkimin e tyre, koha për Europën po mbaron. Liderët kanë vetëm pak javë për të marrë masa dhe për t’u përgatitur për një krizë që mund të riformësojë ekonominë e kontinentit për dekada.
Mes pasigurisë për kohëzgjatjen e luftës, një gjë duket e qartë: pasojat nuk do të jenë afatshkurtra dhe ndikimi i kësaj krize mund të ndihet për një brez të tërë.// Politico
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje