Atlasi i parë i organizimit të trurit tregon zhvillimin gjatë një jete

Shkencëtarët kanë krijuar atlasin e parë të modeleve specifike kyçe të trurit dhe kanë përcaktuar se si këto modele ndryshojnë gjatë gjithë jetës.

Udhëzuesi gjithëpërfshirës mbështetet në skanimet e trurit nga pothuajse 3,600 njerëz, duke filluar nga foshnjat deri te 100-vjeçarët.

Ai hartëzon një veti të quajtur lidhshmëri funksionale, e cila përshkruan nivelin e koordinimit midis rajoneve të veçanta të trurit. Të dhënat sugjerojnë që tek të rriturit e rinj, modele të veçanta të kësaj lidhshmërie janë të lidhura me performancën njohëse.

Një udhëzues i tillë mund të jetë i dobishëm për të kuptuar kur shfaqen probleme zhvillimore dhe gjendje neurodegjenerative, thotë Jakob Seidlitz, neuroshkencëtar në Universitetin e Pensilvanisë në Filadelfia, i cili nuk ishte i përfshirë në kërkim.

“Ky është një kontribut i rëndësishëm në këtë fushë,” shton ai.

Truri është një vend i zhurmshëm. Ndonjëherë dy rajone të trurit që janë larg njëra-tjetrës janë aktive në të njëjtën kohë, duke sugjeruar që ato punojnë së bashku për të mbështetur të njëjtin funksion. Rajone të tilla thuhet se janë të lidhura funksionalisht, edhe pse ato nuk ndodhen domosdoshmërisht afër njëra-tjetrës në tru.

Për të kuptuar se si është e organizuar kjo lidhje funksionale, zonat e trurit paraqiten përgjatë një shkalle, ose boshti, në bazë të modeleve të tyre të lidhjes me pjesën tjetër të trurit, thotë bashkautori i studimit Patrick Taylor, shkencëtar.

Ai shpjegon se ekzistojnë tre akse kryesore funksionale.

Boshti shqisor-shoqërues, për shembull, u lejon studiuesve të përshkruajnë rajonet e trurit që shtrihen përgjatë një vazhdimësie nga ato që përqendrohen kryesisht në përpunimin e informacionit shqisor deri te ato që janë të angazhuara në procese të sofistikuara siç është integrimi i informacionit shqisor në mendimin kompleks. Rajonet e trurit në secilën pikë përgjatë boshtit kanë modele të ngjashme lidhjeje.

Në njërën anë të boshtit shqisor-shoqërues janë rajonet e trurit që janë shumë të përfshira në përpunimin shqisor dhe që lidhen kryesisht me pjesë të tjera që kanë të njëjtin funksion. Në anën tjetër të shkallës janë zonat e trurit që mbështesin përpunimin e informacionit në nivel më të lartë dhe janë të lidhura me një gamë të gjerë rajonesh të tjera. Në mes të boshtit janë rajonet e trurit që veprojnë si zona tranzicioni që lidhin përpunimin shqisor me mendimin më abstrakt. Kjo do të thotë që këto rajone janë të lidhura funksionalisht si me rrjetet shqisore ashtu edhe me ato të përfshira në mendimin kompleks.

Shkencëtarët kanë kërkuar prej kohësh të kuptojnë se si lind ky organizim në trurin e njeriut në zhvillim. Një tabelë rritjeje për indin e trurit u botua në vitin 2022, por krijimi i udhëzuesve të ngjashëm për lidhshmërinë funksionale ka rezultuar një sfidë.

“Asnjë studim nuk ka kapur se si të tre boshtet kryesore funksionale zhvillohen dhe evoluojnë gjatë jetëgjatësisë së plotë të njeriut, thotë bashkautori i studimit Peë-Thian Yap, radiolog në Universitetin e Karolinës së Veriut në Chapel Hill.

“Kjo në vetvete është shumë e rëndësishme për ne që të kuptojmë funksionin e trurit të njeriut”, thotë Yap.

Gjatë gjithë jetëgjatësisë

Për të mbushur këtë boshllëk, Taylor, Yap dhe kolegët e tyre analizuan skanimet me rezonancë magnetike funksionale (fMRI)- të cilat zbulojnë aktivitetin e trurit- të 3,556 personave midis moshës 16 ditë dhe 100 vjeç. Studiuesit gjurmuan se si tre shkallët kryesore funksionale u zhvilluan dhe ndryshuan në mosha të ndryshme.

Çdo shkallë ndoqi rrugën e vet të zhvillimit nga foshnjëria në pleqëri. Kontrasti midis lidhshmërisë së zonave në secilin skaj të boshtit shqisor-shoqërues, për shembull, bëhet më i dallueshëm gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës, duke arritur kulmin rreth moshës 19 vjeç. Ky diferencim e drejton zhvillimin e trurit të ri drejt një organizimi më të ngjashëm me atë të të rriturve, thotë Taylor.

Studiuesit zbuluan gjithashtu se të rriturit e rinj, boshti shqisor-shoqërues i të cilëve përputhej ngushtë me modelet e vërejtura në popullatën mesatare, kishin performancë njohëse, shpejtësi përpunimi dhe kujtesë më të mirë në përgjithësi sesa të rriturit e rinj me një shkallë që ishte më pak e ngjashme me mesataren.

Një bosht i veçantë që përshkruan rajonet e përfshira në kontrollin njohës dhe në formimin e përfaqësimeve mendore të informacionit ishte i lidhur me zhvillimin e hershëm të aftësive motorike, duke sugjeruar që modele të ndryshme funksionale bëhen më të rëndësishme në faza të ndryshme të jetës.

Gjetjet u botuan në Nature.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen