A është Europa gati për ushtrinë e saj?

Nga Gazeta ‘Si’– Europa ka pasur vështirësi të bashkohet për t’iu përgjigjur sfidave të pushtimit të Ukrainës nga Rusia gjatë katër viteve të fundit.

Kërcënimi rus, së bashku me tensionet e rritura me Shtetet e Bashkuara nën udhëheqjen e Donald Trump, kanë nxitur debatet mbi krijimin e një ushtrie europiane të përbashkët.

Ideja është pothuajse po aq e vjetër sa bashkëpunimi europian pas Luftës së Dytë Botërore, por në vitin 2026 ajo ka fituar sërish vëmendje intensive në kontekstin e sfidave të sigurisë rajonale dhe transatlantike.

Debati për ushtrinë europiane në forumin ekonomik botëror

Në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, Andrius Kubilius, Komisioneri i Bashkimit Europian për mbrojtjen dhe hapësirën, tha se BE-ja duhet të shqyrtojë krijimin e një force të përhershme prej 100.000 trupash, e aftë të veprojë si një strukturë e vetme europiane. Ai theksoi se një strukturë e tillë mund të përmirësonte përgjigjen e BE-së ndaj krizave të ardhshme dhe të sigurojë një koordinim më të mirë të kapaciteteve të disponueshme.

Ministri i Jashtëm i Spanjës, Jose Manuel Albares, argumentoi se kontinenti duhet të fokusohet në integrimin e industrisë europiane të mbrojtjes, duke theksuar se një përpjekje e përbashkët do të ishte më efikase se sa 27 ushtri kombëtare të ndara.

Nga ana tjetër, Kaja Kallas paralajmëroi se një ushtri në shkallë europiane mund të jetë e rrezikshme dhe se mbështetësit e saj nuk e kanë konsideruar ende në mënyrë praktike implementimin e saj. Ajo nënvizoi se pjesëmarrja e vendeve në NATO kufizon mundësinë për të krijuar një forcë të veçantë pa koordinim ndërkombëtar.

Historia e ushtrisë Europiane të përbashkët

Koncepti i një ushtrie europiane daton që nga viti 1951, kur Franca propozoi një forcë të përbashkët për t’iu kundërvënë Bashkimit Sovjetik dhe për të siguruar që riarmatosja e Gjermanisë nuk do të kërcënonte fqinjët e saj. Megjithatë, propozimi u rrëzua nga Asambleja Kombëtare Franceze tre vjet më vonë, duke shënuar një fillim të ngadaltë për idenë e integrimit ushtarak europian.

Sot, një analizë e Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) i bën thirrje liderëve europianë të rihapin diskutimet, duke argumentuar se rritja e shpenzimeve duhet të shoqërohet me reformë dhe integrim të forcave mbrojtëse, për të adresuar dobësitë strukturore dhe mungesën e koordinimit midis ushtrive kombëtare.

Sfidat e bashkëpunimit ushtarak europian

Max Bergmann, drejtor i programit për Europën, Rusinë dhe Euroazinë në CSIS, thekson se ushtritë evropiane nuk janë projektuar për të punuar së bashku dhe janë të varura nga bashkëpunimi me Shtetet e Bashkuara. Kjo sjell joefikasitet, mbivendosje dhe dublikime në shpenzimet ushtarake, duke e bërë çdo përgjigje ndaj një konflikti të mundshëm shumë të komplikuar dhe jo të koordinuar. Ai shpjegoi se llojet e ndryshme të pajisjeve dhe strategjitë kombëtare krijojnë sfida të mëdha për interoperabilitetin.

Për të përmirësuar situatën, Komisioni Evropian ka nisur reforma të rëndësishme për industrinë e mbrojtjes, duke përfshirë prokurime të përbashkëta të municioneve, sistemeve mbrojtëse ajrore dhe kundërraketore, me një buxhet total prej 310 milionë eurosh (364.8 milionë dollarë). Këto masa synojnë të reduktojnë dublikimet dhe të rrisin efikasitetin e shpenzimeve mbrojtëse.

Opinioni publik europian mbi ushtrinë e përbashkët

Sondazhet tregojnë një ndryshim të dukshëm në opinionin publik që nga pushtimi i Ukrainës. Mbështetja për një politikë të përbashkët të BE-së për mbrojtjen dhe sigurinë është rritur nga 76% në vitin 2014 në 81% në pranverën e 2025, niveli më i lartë që nga viti 2004.

Kur europianët pyeten për krijimin e një ushtrie rajonale që do të përfshinte forca nga vendet e tyre, rezultatet janë mbështetëse: në Lituani 61%, në Gjermani 59%, në Spanjë 58%, në Danimarkë 56% dhe në Francë 55%. Megjithatë, disa ekspertë të sigurisë mbeten skeptikë për mundësinë që një forcë sovrane europiane të fitojë mbështetjen e votuesve, duke vënë në dukje nevojën për ndryshime dramatike dhe një konsensus të fortë politik.

Guntram Wölff nga Bruegel argumenton se qytetarët evropianë preferojnë që vendet e tyre të përmbushin angazhimet e përbashkëta në kuadër të BE-së dhe NATO-s, duke vlerësuar se një integrim më i thellë mund të jetë më efektiv dhe më pak i kushtueshëm sesa një forcë e pavarur.

Bashkëpunimi me NATO-n dhe rritja e kapaciteteve kombëtare

Disa liderë evropianë sugjerojnë që energjia mbrojtëse të përqendrohet brenda NATO-s, në vend të krijimit të një ushtrie të pavarur të BE-së. Presidenti i Finlandës, Alexander Stubb, tha se kapaciteti mbrojtës duhet të përdoret në nivel kombëtar dhe në kuadër të NATO-s, ndërsa liderët duhet të rrisin industrinë e mbrojtjes dhe kapacitetet kombëtare.

Në samitin e NATO-s në Hagë, shtetet anëtare ranë dakord të rrisin shpenzimet për mbrojtjen në 5% të PBB-së, pas presionit të administratës Trump. Spanja ishte e vetmja që nuk iu bashkua plotësisht këtij zotimi, duke vendosur një nivel të “mjaftueshëm dhe realist” prej pak mbi 2%. Ministri i Ekonomisë i Spanjës, Carlos Cuerpo, theksoi se vendi do të fokusohet në përdorimin më efektiv të fondeve për forcimin e kapaciteteve të ushtrisë, industrisë së mbrojtjes dhe sovranitetit kombëtar në fushën e sigurisë.

Burimi: CNBC/Përshtati Gazeta Si

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Analize