.png)
“Hajde tek Gazi, hajde tek Gazi! Oferta e fundjavës dy copë 100 lekë. Më të mirat dy copë 300 lekë”.
Gazi ishte një prej tregtarëve në tregun “5 Maji” të rrobave të përdorura që përpiqej të sfidonte maskën, koronavirusin dhe të shtunën e vaktë e pahumor mes blerëve të paktë.
Kisha kohë pa e vizituar atë treg, pothuajse një vit. Që nga hera e fundit që kisha qenë, kishte ndryshim të madh. Mbaj mend që asokohe mezi ecje dhe humbisje ndër rrugët paralele të mallrave që tregtarët përpiqeshin t’i sistemonin në kremastarët e mëdhenj prej hekuri.
Disa syresh të tjerë, nga përtacia i linin dhe grumbuj e gratë e burrat zhyteshin me kokë ndër thasë për të zbuluar “Amerikën”; ato rroba firmato që në dyqanet e luksit nuk do t’u afroheshin dot kurrë.
Tregu “5 maji” ishte i përgjumur sot (të shtunën), edhe pse është periudha e javës kur tipologjia e këtyre tregjeve frekuentohet më shumë.
“Oferta bëjmë për ditë, nuk ka punë. Puna ka rënë gati 50%. Këto rrobat blihen nga të varfrit dhe me sa duket varfëria është ulur këmbëkryq nga pandemia. Nuk ka punë, nuk ka lekë. Njerëzit nuk blejnë. Një vit më parë unë bëja nga 300-500 mijë lekë (të vjetra) në ditë. Tani mezi i bëj 100 mijë lekë”, thotë Gazi, një djalë i ri rreth të 35-ave që tregton rroba dhe atlete.
Mandej në një rrugë tjetër paralele takoj Enverin. Ai shet rroba, kryesisht pulovra dhe xhupa.
“Tek unë historikisht kanë ardhur njerëz të njohur publikë; artistë teatri dhe kinemaje, njerëz që i shohim në televizor. Kanë blerë pa fund. Por kriza bën të vetën. Nuk ka shumë xhiro tani. Mund të them që puna ka rënë deri në 70%”, më shpjegon Enveri, i cili furnizohet tek magazinat e mëdha në vend dhe i blen rrobat që tregton me kg. Ai mandej më thotë se kilogrami vijon nga 300 lekë deri në 1300 lekë. Pasi bën llogaritë, u vendos rrobave çmim sipas copëve.
“Nuk pëlqej të abuzoj me çmimin, sidomos në këtë kohë sepse edhe konkurrenca është e madhe. Shkon tek ai tjetri klienti”, thotë Enveri.
Duke shëtitur nëpër tregtarë të ndryshëm, zërat e atyre që bërtasin dhe ofertat përzihen me njëra-tjetrën. Ti nuk kupton asgjë, por mesa duket rëndësi ka atmosfera, energjia për ta që të zgjojë pak këtë vend, që dikur ziente.
“Njerëz nuk është se nuk ka, sepse kanë nevojë të blejnë, shkojnë në punë, në shkollë, dalin për nevojat e tyre dhe do vishen, por nuk blejnë si më parë. Më parë vinin të gjitha moshat, tani mosha e tretë ka rënë”, më thotë një tjetër zotëri që nuk do të dentifikohet me emër.
Mandej takoj dy shoqe studente me nga qese me rroba secila. Më shpjegojnë që janë studente dhe punojnë.
Secila kishte shpenzuar nga 3000 lekë për të blerë rrobat e stinës.
“Në fakt nuk kemi mundur të shpenzojmë sa vitin e kaluar. Është shtrënguar pak. Ne jemi në punë dhe kemi nevojë të blejmë. Por shoqet tona që janë larguar nga puna, këtë sezon do të mbajnë ato rroba që kishin që vitin e kaluar. Edhe ne nuk blemë ndonjë gjë të madhe. Ato të domosdoshmet; xhup dhe pulovër. Por këtu gjejmë edhe marka të mira dhe cilësi të mirë”, më tha një prej tyre, e cila edhe ajo më konfirmon se në rrethin e saj kriza ndjehet.
Në një dyqan më tutje një grua në moshë të mesme po kërkonte një pulovër për të shoqin. Tregtari ofronte dy lloj cilësi veshjesh; me 100 lekë dhe 300 lekë dhe zonja mund të blinte vetëm një pulovër. “Një duhet të zgjedh, nuk mundem më shumë. Unë jam në pension, burri është në punë. Ai ka nevojë. Unë do ta shtyj me këto që kam”, më thotë ajo.
Mandej shkoj tek rrjeti “Berlinex”, pranë Gjykatës së Shkallës së Parë. Në fakt në këtë dyqan, i cili ka më shumë se 10 vite në treg, çmimet nuk janë si tek tregu “5 Maji”. Rrjeti furnizohet direkt në Gjermani dhe ka katër pika në Tiranë për shitje me pakicë.
Dy zonja që po rrëmonin tek pulovrat e varura po mërmërinin me njëra-tjetrën se ishin shumë shtrenjtë. “Eh moj vajzë. Më parë nuk i shikonim fare çmimet. Blinim e hidhnim. Tani kemi ardhur thjesht të marrim ato të domosdoshmet e të zëvendësojmë ato që na janë grisur, prandaj po mendohemi çfarë të marrim me çmim të arsyeshëm. Tani çdo gjë na duket e shtrenjtë. Të mos kishim njerëzit jashtë, do kishim vdekur”, më thonë zonjat duke vijuar këqyrjen e rrobave.
Edhe te “Berlinex” nuk pashë shumë njerëz, megjithatë menaxherja më bëri një përshkrim jo aq dramatik të situatës si ai në tregun “5 Maji”. Sipas saj, vetëm ditët e para pas karantinës, njerëzit mbanin higjienë maksimale dhe kishin merak nga rrobat e përdorura. Mandej, thotë ajo, situata u stabilizua.
“Njerëzit blejnë, blejnë shumë. Kategoritë janë sipas sektorëve, amvisat tek produktet e shtëpisë, të rinjtë tek rrobat, por varet. Ditët ekuilibrojnë njëra-tjetrën. Kur nuk ka një ditë, dynden ditën tjetër. Ka shumë njerëz gjatë fundjavës se vijnë shohin me nge ngaqë janë pushim. Vërtet ka krizë, por sjellja konsumatore shqiptare është e çuditshme, shpesh rri edhe pa ngrënë dhe rrobat i ble, kryesisht të rinjtë”, shpjegon ajo.
Në fakt janë disa kategori njerëzish që frekuentojnë rrobat e përdorura ose ndryshe të dorës së dytë; ata që nuk kanë mundësi financiare t’i drejtohen dyqaneve me rroba të reja; ata që duan rroba firmato të një cilësie të mirë; dhe ata që kanë një qasje ambientaliste dhe u shkon përshtat riveshja. Këta të fundit e poetizojnë situatën duke artikuluar se përpos se ndihmojnë mjedisin, ata veshin edhe historinë e atij/asaj që e ka veshur më parë.
Antuena është gazetare, e paguar relativisht mirë. Ka stil të veçantë dhe vishet bukur. Ajo i ka frekuentuar përherë tregjet e rrobave të përdoruara.
“Sapo dolëm nga karantina, aty vrapova”, më thotë duke qeshur.
“Kam qenë gjithnjë blerëse në tregjet e veshjeve të përdorura. Së pari, aty gjen veshje të një cilësie që në tregjet shqiptare të përmbytura nga mallrat kineze – dhe në rastin më të mirë ato turke – nuk i sheh. Të blesh veshje të markave me çmime qesharake të tipit 2 mijë apo pesë mijë të vjetra, të duket arritje. Madje unë me krenari ua tregoja çmimet mikeshave të mia, kur më përgëzonin për një veshje, të blerë në dyqanet second hand”, tregon Antuena.
Ajo vijon rrëfimin duke më shpjeguar se, nëse fillimisht mendohej se shumica e shqiptarëve ishin frekuentues dhe blerës në tregjet e veshjeve të përdorura edhe për shkak të pamundësisë financiare për të përballuar çmimet e të rejave, sot gjithnjë e më shumë njerëzit shtyhen nga motive të tjera, siç mund të jetë ajo mjedisore.
“Unë personalisht shtyhem nga kjo qasje. Industria e modës është sot një nga ndotëset më të mëdha dhe veçanërisht e ashtuquajtura “fast-fashion”. Duke blerë veshje të përdorura ndihmon – sadopak – të mos përfundojnë në landfille, ku shumë materiale joorganike duan vite e vite të treten. Si vegjetariane që jam, e shoh joetike blerjen e veshjeve si gëzofët – megjithëse ka një lëvizje edhe në industrinë e modës së lartë për ta hequr nga përdorimi, kjo edhe për shkak të advokimit që bëjnë organizata si PETA. Njësoj është edhe për blerjen e veshjeve apo këpucëve të lëkurës. Megjithëse ndryshe nga gëzofët, ku kafshët e egra vriten me qëllimin për t’u bërë peliçe apo kapele e shaje, lëkura e bagëtive përdoret jo si qëllim kryesor, por sekondar, pasi mishi shkon për konsum”, thotë Antuena.
I vetmi lëshim që ajo bën në këtë rast, është blerja e këpucëve, por në tregje që kanë vërtet artikuj shumë të vjetër – “jo për nga vlera, por nga përdorimi – e që ndryshe do të përfundojnë në landfille dhe lëkura e përpunuar do nga 20 deri në 40 vite të dekompozohet.”
Në blerjet e saj hyjnë artikujt me përbërje pambuku apo linoje më së shumti, kjo për arsye etike.
Por sado të duket situatë win-win (fitim-fitim), thotë ajo, si për xhepin ashtu edhe për mjedisin, në fund mund të përfundosh duke krijuar varësi nga blerjet.
“Shakanë mënjanë, por gjatë karantinës vërtet më mungonin ato orët që kaloja duke kontrolluar në tregjet e të përdorurave. Është një lloj terapie anti-stres dhe një ndjesi fitoreje, kur pasi ke kërkuar gjatë, gjen diçka me vlerë dhe me një çmim të mirë. E kotë të them që rezistova gjatë pas detoksit të karantinës. U ktheva me t’u hapur tregjet. Nuk di ta llogaris nëse kam blerë njësoj si më parë, edhe pse ditët e para ishim të gjithë të pasigurtë për të ardhmen e financave. Por isha dorështrënguar vetëm në fillime. Por tani e kam fokusuar blerjen tek veshjet më minimaliste dhe ato që në gardërobë quhen artikuj të “pakohë”, pavarësisht tendencave sezonale që shkojnë e vijnë”, shpjegon Antuena.
Ajo vlerëson se, megjithëse ditët e para pas hapjes kishte fare pak njerëz, “ka parë që së fundi janë kthyer blerjet si më parë”. “Ndonjëherë zonjat aq të fokusuara janë në kërkimin e tyre sa harrojnë edhe distancat si masë kundër Covid-19. Nga sa kam pasur mundësi të flas me shitësit e veshjeve të përdorura, izolimi u shkaktoi humbje të mëdha, por gjithsesi mbetet biznes që nuk i lë në baltë, për sa kohë – më duket mua edhe nga vëzhgimet nga afër – ka shumë njerëz që u drejtohen dyqaneve apo tregjeve të të përdorurave. Motivet mund të jenë të ndryshme, por gjithnjë e më shumë në botë flitet për ripërdorim dhe riciklim”, shprehet Antuena.
Në fakt, pavarësisht perceptimeve, tregu i rrobave të përdorura ka nisur të bjerë që në vitin 2017.
Të dhënat nga doganat tregojnë se në vlerë monetare në 2015 tregtarët e shumicës kanë importuar 1 mld e 157,080,503 lekë, në 2016 kanë importuar 1 mld e 195,082,244, në 2017 – 1 mld 225,778,413. Kurse në 2018-n 1 mld 3 029,091,898 lekë dhe në 2019 janë importuar 922,752,027 lekë.
Të dhënat për 9 mujorin e 2020 janë 596,858,329 lekë.
Vendet nga të cilat kryejmë importet më të mëdha të rrobave të përdorura janë; Italia, Gjermania, Belgjika, Austria, Nepali.
Tregtarët thonë se nuk janë optimistë për ecurinë, nisur nga situata shëndetësore në Europë dhe në vend. Ata i druhen një mbylljeje të dytë apo kufizimeve të mundshme, gjë që sipas tyre sjellë frikë e pasiguri edhe ndër njerëz.
“Ne shpresojmë të mbajmë frymën gjallë, të paguajmë qiratë e ç’të na ngelë pastaj. Ne jemi populli më i varfër në Europë. Çfarë do të shpresojmë më shumë. E kuptoni ku ka arritur puna? Edhe të varfrit janë bërë më të varfër e nuk vijnë dot as këtu tek ne”, përfundon bisedën një tregtar tek “5 Maji” duke më përshëndetur me dorën lart.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
