.png)
Brezat e rinj mund të jenë duke u plakur biologjikisht më shpejt se brezat e mëparshëm, një prirje që mund të ndihmojë në shpjegimin e rritjes së rasteve të disa llojeve të kancerit në moshë të re.
Një studim i publikuar në revistën Nature Medicine sugjeron se plakja e përshpejtuar biologjike mund të lidhet me rritjen e rasteve të kancerit te të rinjtë gjatë dekadës së fundit.
Studiuesit nga Shkolla e Mjekësisë e Universitetit të Uashingtonit në St. Louis shpjegojnë se kanceri mund të zhvillohet kur dëmtimet gjenetike grumbullohen në qeliza. Këto dëmtime mund të ndryshojnë mënyrën se si funksionon ADN-ja dhe si ndahen qelizat, duke favorizuar zhvillimin e sëmundjes. Procese të tilla janë më të zakonshme me kalimin e moshës.
Ketan Thanki, kirurg kolorektal në Institutin e Kancerit MemorialCare Todd në Kaliforni, tha se studimi ofron të dhëna të rëndësishme për të kuptuar këtë prirje.
Sipas tij, rezultatet tregojnë se brezat e rinj po shfaqin shenja të plakjes biologjike më të shpejtë, megjithëse arsyet e sakta mbeten ende të paqarta.
Pse mund të plaken më shpejt brezat e rinj?
Studiuesit përmendin disa faktorë që mund të kontribuojnë në plakjen e përshpejtuar biologjike, përfshirë obezitetin, çrregullimet metabolike, ushqyerjen jo të shëndetshme, qëndrimin e zgjatur ulur, çrregullimet e ritmit cirkadian dhe ekspozimin ndaj kimikateve mjedisore.
Megjithatë, nevojiten studime të mëtejshme për të përcaktuar se cilët faktorë kanë ndikimin më të madh dhe si lidhen ata me shfaqjen e kancerit në moshë të re.
Autorët theksojnë se kjo çështje është veçanërisht e rëndësishme, pasi disa lloje kanceri po shfaqen gjithnjë e më shpesh te brezat e rinj.
Çfarë treguan të dhënat për plakjen biologjike?
Për studimin, studiuesit analizuan të dhënat e më shumë se 150 mijë të rriturve nga databaza britanike UK Biobank, si dhe të më shumë se 10 mijë personave nga programi kërkimor amerikan All of Us.
Ata krahasuan breza të ndryshëm duke përdorur treguesin “PhenoAge”, i cili vlerëson moshën biologjike në bazë të moshës kronologjike dhe nëntë biomarkerëve të gjakut.
Nga këto të dhëna u llogarit i ashtuquajturi “hendeku i moshës”, që tregon nëse një person është biologjikisht më i vjetër apo më i ri sesa pritet për moshën e tij reale.
Rezultatet treguan se personat e lindur në Mbretërinë e Bashkuar midis viteve 1965 dhe 1974 kishin një hendek moshe të standardizuar 23% më të lartë sesa ata të lindur midis viteve 1950 dhe 1954.
Në Shtetet e Bashkuara, personat e lindur gjatë viteve 1990 kishin një hendek moshe të standardizuar 92% më të lartë krahasuar me ata të lindur midis viteve 1965 dhe 1969.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se personat me një hendek më të madh të moshës biologjike kishin më shumë gjasa të diagnostikoheshin me kancer përpara moshës 55-vjeçare. Lidhja u vu re veçanërisht te kanceret e mushkërive, sistemit tretës dhe mitrës.
Çdo rritje e treguesit të hendekut të moshës lidhej me një rritje prej 8% të rrezikut për zhvillimin e hershëm të tumoreve solide. Lidhja më e fortë u vu re te kanceri i mushkërive, ku rreziku ishte 57% më i lartë.
Këto lidhje vazhdonin të ishin të pranishme edhe pasi studiuesit morën parasysh faktorë të tjerë, si duhanpirja, obeziteti, gjatësia e telomereve dhe predispozita gjenetike.
Thanki paralajmëroi se rritja e sëmundjeve që tradicionalisht lidhen me moshën e avancuar mund të sjellë pasoja për cilësinë e jetës dhe sistemet shëndetësore. Ai theksoi gjithashtu rëndësinë e përmirësimit të kontrolleve parandaluese dhe diagnostikimit të hershëm te të rriturit e rinj.
Kanceri po prek gjithnjë e më shumë të rinjtë
Studime të tjera kanë evidentuar një rritje të rasteve të kancerit në moshë të re. Një studim i vitit 2023 raportoi se rastet e kancerit me fillim të hershëm në nivel global u rritën me 79% midis viteve 1990 dhe 2019.
Ndërkohë, një studim i vitit 2025 vuri në dukje se personat e lindur në vitet 1990 në Australi, Kanada, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara përballeshin me një rrezik të paktën katër herë më të lartë për kancer kolorektal me fillim të hershëm, krahasuar me ata të lindur në vitet 1960.
Në janar 2026, Shoqata Amerikane e Kancerit raportoi se kanceri kolorektal ishte bërë shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri te personat nën 50 vjeç në Shtetet e Bashkuara, pavarësisht rënies së përgjithshme të vdekshmërisë nga kanceri në këtë grupmoshë gjatë dekadave të fundit.
Ekspertët përmendin disa faktorë që mund të ndikojnë në këtë rritje, përfshirë shtimin e obezitetit, konsumin e ushqimeve ultra të përpunuara dhe atyre me përmbajtje të lartë sheqeri, mungesën e aktivitetit fizik, çrregullimet e gjumit dhe ekspozimin ndaj substancave kancerogjene.
Si mund të ulet rreziku?
Edhe pse jo të gjithë faktorët e rrezikut mund të kontrollohen, disa ndryshime në stilin e jetesës mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut të kancerit.
Ekspertët rekomandojnë një dietë të ekuilibruar, të pasur me ushqime minimalisht të përpunuara, aktivitet të rregullt fizik, kufizimin e alkoolit dhe shmangien e duhanit.
Një rol të rëndësishëm kanë edhe kontrollet mjekësore dhe depistimi, veçanërisht për personat që kanë histori familjare të kancerit ose faktorë të tjerë rreziku. Zbulimi i hershëm mund të përmirësojë ndjeshëm mundësitë e trajtimit.
“Duhet të fillojmë të rishikojmë mënyrën tonë të jetesës”, tha Thanki, duke iu referuar ushqyerjes, konsumit të alkoolit, ekspozimit ndaj toksinave mjedisore dhe niveleve të aktivitetit fizik.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se lidhja mes plakjes biologjike dhe kancerit në moshë të re kërkon ende kërkime të mëtejshme. Rezultatet nuk provojnë se plakja e përshpejtuar është shkaku i drejtpërdrejtë i rritjes së rasteve, por sugjerojnë se ajo mund të jetë një nga faktorët që ndihmojnë në shpjegimin e kësaj prirjeje.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje