Hormuzi i jep Iranit një levë të re gjeopolitike afatgjatë 

Nga Gazeta ‘Si’- Administrata e Trump pretendon se bllokada e saj ndaj Ngushticës së Hormuzit po funksionon, duke thënë se dia anije kanë respektuar urdhrin për t’u kthyer pas.

Njëra prej tyre ishte cisterna me pronësi kineze Rich Starry, e cila të mërkurën u kthye në Gjirin e Omanit për të kaluar sërish nëpër ngushticë.

Ndërkohë, Irani këmbëngul se kontrollin mbi ngushticën e ka ende vetë dhe se do të vendosë ai se cilat anije do të lejohen të kalojnë në këtë rrugë ujore jetike. 

Teherani paralajmëroi gjithashtu se, nëse portet e tij kërcënohen, “asnjë port në Gjirin Persik dhe Detin e Omanit nuk do të mbetet i sigurt”.

Pavarësisht se si do të zhvillohet bllokada, në planin afatgjatë Irani duket se është në një pozicion shumë më të favorshëm për të ruajtur ndikimin mbi Hormuzin sesa SHBA-ja.

Mjeti i ri i fuqishëm i Iranit

Për dekada me radhë, Irani ka kërcënuar se do ta përdorte Ngushticën e Hormuzit si levë presioni ndaj kundërshtarëve të tij. Megjithatë, ai e shmangu këtë hap deri në luftën aktuale kundër SHBA-së dhe Izraelit, të cilën e sheh si kërcënim ekzistencial.

Ironikisht, ndërsa SHBA-ja dhe Izraeli synonin të dobësonin programin bërthamor dhe kapacitetet raketore të Iranit, konflikti i ka dhënë Teheranit një instrument të ri shumë të fuqishëm: kontrollin mbi ngushticën.

Tani, Teherani ka shumë gjasa ta kthejë këtë kontroll në pjesë qendrore të strategjisë së tij afatgjatë.

Madje, negociatorët iranianë në bisedimet e fundit të paqes me SHBA-në e kishin shtuar sovranitetin mbi ngushticën në listën e kërkesave të tyre.

Ky avantazh i shërben Iranit të paktën në tre drejtime kryesore.

Së pari, i krijon potencial të madh të ardhurash nga tarifat e kalimit që tashmë po u vendosen anijeve që kalojnë nëpër ngushticë.

Duke vendosur kosto minimale tranziti- të vlerësuara rreth 1 dollar për fuçi ose deri në 2 milionë dollarë për cisternë- Irani mund të gjenerojë rreth 600 milionë dollarë në muaj nga nafta dhe 800 milionë dollarë të tjera në muaj nga dërgesat e gazit.

Ekonomistët thonë se të paktën 80% e këtyre tarifave do të paguheshin nga shtetet e Gjirit Persik -ose deri në 14 miliardë dollarë në vit vetëm për naftën.

Së dyti, ngushtica funksionon si një garanci sigurie. 

Duke treguar se është në gjendje të trazojë një arterie jetike të energjisë globale, Irani ka rritur ndjeshëm koston e çdo aksioni të ardhshëm ushtarak kundër tij.

Kjo krijon efekt frenues përmes rrezikut ekonomik dhe jo vetëm përmes forcës ushtarake.

Së treti, kjo i jep Iranit levë të fortë gjeopolitike, sidomos me vendet e Jugut Global.

Kontrolli mbi ngushticën i lejon Teheranit të negociojë me shtetet e varura nga energjia, duke i nxitur ato të anashkalojnë sanksionet amerikane dhe të thellojnë marrëdhëniet ekonomike me Iranin në këmbim të koncesioneve për aksesin.

Pse SHBA-ja e ka të vështirë

SHBA-ja po përpiqet tani ta neutralizojë këtë avantazh të Iranit mbi Hormuzin. Por ky “rrethim i rrethimit” përballet me kufizime të qarta strukturore.

Së pari, kontrolli i Iranit mbi ngushticën është shumë më i lehtë për t’u ruajtur sesa një bllokadë amerikane në ujëra ndërkombëtare.

Edhe me mbështetjen e aleatëve- që ende nuk është materializuar- SHBA-ja do ta kishte të vështirë të kufizonte hyrjen në ngushticë për një periudhë të gjatë.

Një operacion i tillë do të ishte jashtëzakonisht i kushtueshëm për ushtrinë amerikane dhe do të kishte pasoja të mëdha për ekonominë globale.

Në këtë kuptim, Hormuzi rrezikon të kthehet në “momentin e Suezit” për Amerikën: një pikë strategjike që zbulon kufijtë e fuqisë së saj, dhe jo shtrirjen e saj.

Si mund të reagojë Kina?

Por a mund të luajë Kina -e cila blen më shumë se 80% të naftës iraniane- një rol në bindjen e Iranit për të zbutur kontrollin mbi ngushticën?

Deri tani, jo. Dhe ka pak gjasa ta bëjë.

Deri më tani, Kina po fajëson SHBA-në dhe po refuzon bllokadën amerikane.

Madje, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme kineze, Guo Jiakun, e quajti këtë javë bllokadën “të rrezikshme dhe të papërgjegjshme”.

Edhe pse një cisternë kineze u kthye pas, anije të tjera kineze kanë kaluar në ditët e fundit sipas sistemit të ri të “tarifimit”.

Kjo tregon nevojën dhe gatishmërinë e Kinës për t’iu përshtatur rregullave të reja të Iranit- të paktën për momentin.

Ndërkohë, megjithëse Kina është e ekspozuar ndaj bllokadës amerikane- pasi rreth 40% e importeve të saj të naftës kalojnë nga Hormuzi- ajo është përgatitur për këtë skenar.

Kina ka diversifikuar furnizimet me naftë për të mos u varur nga një furnizues i vetëm.

Po ashtu, besohet se Pekini ka rezerva të mjaftueshme nafte për të zëvendësuar importet që kalojnë nga ngushtica deri në shtatë muaj.

Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse Kina do të mbështeste një sistem tarifash në planin afatgjatë.

Pavarësisht heshtjes së Pekinit deri tani, disa ekspertë besojnë se Kina do ta kundërshtonte këtë.

Kina ka theksuar vazhdimisht nevojën për t’u rikthyer sa më shpejt te “kalimi normal” nëpër ngushticë.

Roli në rritje i Kinës në rajon

Kina mund të përfitojë gjithashtu nga ndryshimet politike që mund të sjellë lufta.

Konflikti i ka shtyrë shtetet e Gjirit drejt një ndërgjegjësimi të përbashkët: afërsia me SHBA-në dhe partneriteti me Izraelin nuk garantojnë domosdoshmërisht sigurinë e tyre.

Si rezultat, ato mund të kërkojnë të diversifikojnë aleancat dhe marrëdhëniet e tyre.

Kjo u reflektua edhe në vizitën e princit të kurorës së Abu Dhabit në Pekin këtë javë.

Tregtia mes shteteve të Gjirit dhe Kinës është rritur ndjeshëm, me shkëmbimet totale që arritën rreth 257 miliardë dollarë në vitin 2024, duke kaluar lehtë tregtinë e kombinuar të Gjirit me ekonomitë kryesore perëndimore.

Kina po zgjeron gjithashtu ndikimin e saj diplomatik në rajon.

Ajo ndihmoi në ndërmjetësimin e marrëveshjes mes Arabisë Saudite dhe Iranit në vitin 2023 për normalizimin e marrëdhënieve.

Po ashtu, luajti rol indirekt në bisedimet e fundit në Pakistan mes Iranit dhe SHBA-së për t’i dhënë fund luftës.

Është e qartë se Pekini e sheh veten me një rol më të madh në rajon në të ardhmen.

Duke parë përpara, Irani mund të përpiqet ta shfrytëzojë këtë moment për të ndërtuar një kornizë sigurie më rajonale me shtetet e Gjirit, ku Kina mund të shërbejë si garantuese ose lehtësuese.

Një zhvillim i tillë do të shënonte një largim të madh nga roli tradicional i SHBA-së si garantuesja kryesore e sigurisë në rajon./ El Pais

---

Copyright © Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

---