.png)
Nga milingonat që gjejnë rrugën më të shkurtër te mizat që peshojnë rrezikun, bota e insekteve ofron disa leksione të papritura për mënyrën se si marrim vendime.
Ne, njerëzit, kemi një bindje të fortë se aftësia për të menduar, analizuar dhe reflektuar na vendos në majë të evolucionit. Por, pavarësisht gjithë kësaj aftësie, vendimet tona nuk janë gjithmonë të mira. Shpesh ndikohemi nga emocionet, presioni i grupit, informacioni i tepërt apo thjesht nga frika për të gabuar.
Insektet, nga ana tjetër, kanë tru shumë më të vogël, por kanë zhvilluar mënyra jashtëzakonisht efikase për të zgjidhur probleme komplekse. Madje, disa prej këtyre mekanizmave janë shndërruar në modele matematikore dhe algoritme që përdoren sot në transport, logjistikë, komunikim dhe teknologji.
Pesë mësime që mund të marrim prej tyre.
1. Milingonat: mos kërko menjëherë përgjigjen perfekte
Kur një koloni milingonash duhet të gjejë rrugën drejt ushqimit, nuk ka një udhëheqës që harton planin dhe ua tregon të gjithave. Në vend të kësaj, milingonat eksplorojnë mundësi të ndryshme.
Gjatë lëvizjes, ato lënë pas feromone. Rrugët që çojnë më shpejt te ushqimi përshkohen më shpesh, ndaj gjurma e feromonit bëhet gjithnjë e më e fortë. Rrugët më të gjata ose më pak efikase humbasin gradualisht.
Në fund, kolonia arrin te rruga më e mirë pa qenë e nevojshme që ndonjë milingonë të ketë pasur një pamje të plotë të problemit.
Mësimi për njerëzit: kur kemi shumë alternativa, nuk duhet gjithmonë të presim për informacionin perfekt. Eksperimentimi, testimi i mundësive dhe korrigjimi gjatë rrugës mund të na çojnë te zgjidhja më e mirë.
Kjo ide ka frymëzuar edhe algoritmet e njohura si optimizimi i kolonisë së milingonave, të përdorura për probleme të planifikimit dhe rrjetëzimit.
2. Bletët: vendimet e mira nuk kanë gjithmonë nevojë për një lider
Kur një koloni bletësh duhet të gjejë një vend të ri për folenë, disa bletë eksploruese largohen për të kërkuar alternativa.
Kur kthehen, ato komunikojnë atë që kanë gjetur përmes të ashtuquajturës valle lëkundëse. Sa më premtues të jetë një vend, aq më energjikisht mund ta promovojë një bletë. Bletë të tjera kontrollojnë propozimet dhe sjellin informacion të ri.
Me kalimin e kohës, kolonia arrin një kuorum dhe zgjedh një vend.
Nuk ka një bletë që vendos për të gjitha. Vendimi lind nga kombinimi i shumë vlerësimeve individuale.
Mësimi: në një grup, një vendim i mirë mund të vijë nga mbledhja e informacionit dhe vlerësimeve të ndryshme, jo domosdoshmërisht nga personi më i zëshëm apo më autoritar.
3. Karkalecat: edhe neutraliteti mund të jetë i dobishëm
Në një debat njerëzor, shpesh mendojmë se sa më shumë njerëz të marrin një pozicion, aq më shpejt do të arrihet një vendim. Por studimet mbi karkalecat marshues sugjerojnë diçka më interesante.
Kur grupet e karkalecave përballen me zgjedhjen e drejtimit, ato mund të ngecin në një lloj konsensusi. Një moment i shkurtër neutraliteti, kur disa prej tyre ndalojnë së ndjekuri aktivisht një drejtim, mund ta bëjë më të lehtë kalimin drejt një zgjedhjeje të re.
Një eksperiment i ngjashëm me njerëzit tregoi se mundësia për të abstenuar mund ta ndihmojë një grup të arrijë më shpejt një konsensus.
Mësimi: të mos vendosësh menjëherë nuk do të thotë domosdoshmërisht dobësi. Ndonjëherë një pauzë, një hap prapa ose një periudhë neutraliteti është pikërisht ajo që i duhet një grupi për të parë alternativat me sy të rinj.
4. Buburrecat: ndryshimet mes nesh mund të jenë një avantazh
Buburrecat nuk sillen të gjithë njësoj. Disa janë më të guximshëm dhe eksplorues, ndërsa të tjerë janë më të kujdesshëm dhe priren të qëndrojnë në vende të sigurta.
Kur studiuesit modeluan mënyrën se si grumbullohen buburrecat, zbuluan se grupet me më shumë dallime në sjellje mund të merrnin vendime kolektive më shpejt.
Një grup i përbërë vetëm nga individë shumë të guximshëm mund të eksplorojë pafundësisht. Një grup vetëm me individë të kujdesshëm mund të vendoset shpejt, por mund të zgjedhë një alternativë jo aq të mirë.
Mësimi: një ekip i mirë nuk ka nevojë që të gjithë të mendojnë njësoj. Përkundrazi, kombinimi i njerëzve që eksplorojnë, dyshojnë, analizojnë dhe marrin iniciativa mund të prodhojë vendime më të mira.
Diversiteti i mendimit, kur shoqërohet me bashkëpunim, mund të jetë një formë inteligjence kolektive.
5. Mizat e frutave: mos i injoro emocionet dhe përvojën
Mizat e frutave mund të duken ndër insektet më të parëndësishme, por mënyra se si ato përpunojnë informacionin është befasuese.
Kur përballen me dy aroma të ngjashme, ato mund të marrin më shumë kohë për të zgjedhur. Kur duhet të vendosin mes një shpërblimi të këndshëm, por jo ushqyes, dhe një ushqimi më pak të shijshëm, por më ushqyes, ato marrin parasysh vlerën e përgjithshme të zgjedhjes.
Gjendja e tyre e brendshme gjithashtu ndikon në sjellje. Një mizë e uritur, e stresuar apo e qetë mund të reagojë ndryshe ndaj të njëjtit rrezik.
Kjo na kujton diçka të rëndësishme edhe për njerëzit: vendimet tona nuk bazohen vetëm te informacioni racional. Përvoja, emocionet dhe gjendja psikologjike ndikojnë në mënyrën se si e interpretojmë atë informacion.
Mësimi: emocionet nuk janë gjithmonë armiku i arsyes. Në disa raste, ato janë një burim informacioni. Sfida është të kuptojmë kur duhet t’u besojmë dhe kur duhet t’i kontrollojmë.
Nga jashtë, insektet mund të duken shumë larg nesh për nga kompleksiteti. Megjithatë, sjellja e tyre tregon se vendimmarrja e mirë nuk kërkon domosdoshmërisht një tru të madh apo një individ që kontrollon gjithçka.
Milingonat na mësojnë fuqinë e eksperimentimit. Bletët tregojnë vlerën e informacionit të shpërndarë. Karkalecat na kujtojnë se një pauzë mund të ndryshojë drejtimin e një grupi. Buburrecat tregojnë se dallimet individuale mund të forcojnë vendimmarrjen. Ndërsa mizat e frutave na kujtojnë se edhe gjendja jonë e brendshme është pjesë e procesit të zgjedhjes.
Ndoshta mësimi më i madh është ky: vendimet më të mira nuk vijnë gjithmonë nga ai që mendon më shumë, por nga ai që di të mbledhë informacion, të provojë alternativa, të dëgjojë të tjerët dhe të përshtatet kur rrethanat ndryshojnë.
Dhe për këtë, çuditërisht, mund të kemi ende shumë për të mësuar nga krijesat që zakonisht përpiqemi t’i shmangim.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje