.png)
Gazeta Si – Të premten, më 12 qershor, kompania hapësinore SpaceX doli në bursë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, në atë që pritet të jetë oferta publike fillestare (IPO) më e madhe ndonjëherë.
Kompania e themeluar nga Elon Musk shpreson të mbledhë të paktën 75 miliardë dollarë dhe të arrijë një vlerësim prej 1.77 trilion dollarësh. Por shifrat, sado të mëdha dhe mbresëlënëse, janë ndoshta pjesa më pak interesante e historisë.
IPO e SpaceX shihet nga shumë analistë si një shenjë e një ndryshimi në marrëdhënien midis teknologjisë, fuqisë ekonomike, politike dhe asaj financiare.
Një nga kompanitë më të pasura në botë, synon të kontrollojë njëkohësisht mjetet dhe mënyrat me të cilat njerëzit komunikojnë, ndërsa kontrollon gjithashtu aksesin në hapësirë për të menaxhuar infrastrukturën e telekomunikacionit dhe, ndoshta një ditë, sistemet për të fuqizuar Inteligjencën Artificiale. Dhe do ta bëjë këtë me një strukturë korporative që në fakt ia lë të gjithë pushtetin Elon Musk.
Historia e kapitalizmit është plot me korporata dhe monopole të mëdha, por është e vështirë të gjesh një person të vetëm që njëkohësisht ka ushtruar një ndikim kaq të gjerë mbi sektorët thelbësorë për komunikimet, sigurinë kombëtare, aksesin në hapësirë dhe zhvillimin e teknologjive digjitale si Musk.
Dhe një nga qëllimet e IPO-së është pikërisht të sigurojë që kompania e tij të zërë njëkohësisht nivele të shumëfishta të infrastrukturës teknologjike globale.
SpaceX ndërton raketat që transportojnë satelitët në orbitë, zotëron rrjetin më të madh të telekomunikacionit satelitor në botë përmes Starlink dhe po investon shumë në qendrat e të dhënave dhe fuqinë llogaritëse të nevojshme për të zhvilluar Inteligjencën Artificiale.
Ideja është që këta tre sektorë – hapësira, komunikimet dhe AI – nuk janë tregje të ndara, por pjesë të së njëjtës infrastrukturë.
Raketat lëshojnë satelitët, satelitët ofrojnë lidhje nga orbita dhe rrjeti bën të mundur lidhjen me internetin nga kudo në planet dhe operimin e qendrave të të dhënave për të fuqizuar AI-në.
Plani është ambicioz, por ka dyshime për qëndrueshmërinë e tij ekonomike dhe financiare. Analistët janë të shqetësuar për marrëdhënien midis çmimit të aksioneve të SpaceX dhe fitimeve të saj aktuale.
Në vitin 2025, kompania raportoi të ardhura prej 18.7 miliardë dollarësh, një shifër e madhe, por larg vlerësimit të saj, i cili mund të arrijë në 1.77 trilionë dollarë pas ofertës fillestare publike (IPO).
SpaceX e mbylli vitin 2025 me humbje prej gati 5 miliardë dollarësh dhe vetëm në tre muajt e parë të vitit 2026, ajo grumbulloi 4.3 miliardë dollarë të tjerë.
Kompania po shpenzon shumë për të zhvilluar Starship, sistemin e saj më të fuqishëm të lëshimit dhe për të lëshuar mijëra satelitë në orbitë për Starlink.
SpaceX gjithashtu ka një borxh prej afërsisht 20 miliardë dollarësh, që rezulton nga një kredi me interes të lartë që mori për të financuar aktivitetet e saj të zhvillimit.
IPO, e cila do të lëshojë miliona aksione të reja që do të blihen nga investitorë të rinj, do t’i lejojë kompanisë të mbledhë kapitalin e nevojshëm për të shlyer borxhin dhe për të ulur kostot e interesit.
Në praktikë, duke u bërë aksionarë, investitorët nuk do të paguajnë për rezultatet aktuale të kompanisë, por për ato që presin që ajo të arrijë në të ardhmen.
Për çdo dollar të ardhurash të gjeneruara sot, tregu e vlerëson SpaceX me afërsisht 95 dollarë, një raport shumë më i lartë se ai i kompanive të tjera të teknologjisë.
Ky ndryshim është në përputhje me shumë njerëz, duke pasur parasysh potencialin e madh të Starship dhe Starlink, por kritikët argumentojnë se raporti nuk arrin të marrë parasysh rreziqet dhe sukseset që SpaceX ende duhet të demonstrojë se mund t’i arrijë brenda pak vitesh.
Dokumentacioni i ofruar nga SpaceX përpara ofertës fillestare publike (IPO), tregon se Starlink është aktualisht e vetmja degë e kompanisë që po performon mirë, duke siguruar burimet për të financuar dy degët e tjera të dedikuara për lëshuesit hapësinorë dhe sistemet e inteligjencës artificiale.
Në vitin 2025, Starlink gjeneroi të ardhura prej 11.4 miliardë dollarësh, ose pak më shumë se 60 përqind e të ardhurave totale të SpaceX.
Përafërsisht 10 milionë njerëz në të gjithë botën lidhen me internetin nëpërmjet konstelacionit satelitor, duke paguar një abonim mujor deri në 100 dollarë (çmimi ndryshon shumë nga vendi në vend).
Sipas SpaceX, Starlink aktualisht ka një kapacitet prej 20 milionë përdoruesish, kështu që për të përmbushur kërkesën në rritje, do të duhet të rrisë numrin dhe fuqinë e satelitëve të saj.
Divizioni Hapësinor, i cili përfaqëson biznesin origjinal të kompanisë, gjeneroi të ardhura prej afërsisht 4 miliardë dollarësh në vitin 2025, ose 22 përqind të të ardhurave totale të grupit.
Testimi i anijeve kozmike, megjithatë, ka qenë jashtëzakonisht i kushtueshëm dhe vetëm në tre muajt e parë të këtij viti, divizioni i lëshimit shënoi humbje prej mbi 660 milionë dollarësh.
Nga ana tjetër, SpaceX është padyshim kompania hapësinore që menaxhon më shumë lëshime: në vitin 2023, pati pak më pak se 100 në vit, ndërsa në vitin 2025, pati 170, një lëshim çdo dy ditë, një normë vjetore e paarritur kurrë më parë në historinë e operacioneve hapësinore.
Divizioni i tretë i SpaceX ka të bëjë me sistemet e Inteligjencës Artificiale dhe rrjedh pjesërisht nga bashkimi në fillim të këtij viti me xAI, kompaninë e Elon Musk që, ndër të tjera, kontrollon rrjetin social X, të krijuar nga blerja e Twitter-it.
Në tre muajt e parë të vitit 2026, ajo regjistroi humbje prej 2.47 miliardë dollarësh, për shkak të investimeve të konsiderueshme në zhvillimin e qendrave të të dhënave për të drejtuar modelet e saj të AI-së.
Një pjesë e shpenzimeve përfshinte zhvillimin dhe funksionimin e “Colossus 1”, një superkompjuter që kompania ndërtoi në Memphis, Tennessee (SHBA).
Është një nga sistemet më të mëdha kompjuterike në botë, por xAI ka pasur shumë probleme duke e bërë atë efikas për shkak të ndryshimeve të rëndësishme midis komponentëve të tij (idealisht, të kesh komponentë homogjenë për të menaxhuar më lehtë llogaritjet paralele në mijëra procesorë).
Fillimisht, xAI dhe më pas SpaceX e konsideruan Colossus si një zgjidhje të brendshme, kryesisht për chatbot-in e tyre Grok, një konkurrent i Gemini të Google dhe ChatGPT të OpenAI.
Megjithatë, në përgatitje për IPO-n, qëllimi i tij u ndryshua në një ofrues shërbimesh. Anthropic, një tjetër kompani e madhe e Inteligjencës Artificiale që së shpejti do të dalë në bursë, është zotuar t’i paguajë SpaceX afërsisht 1.25 miliardë dollarë në muaj për të aksesuar kapacitetin kompjuterik të Colossus, për të fuqizuar më mirë shërbimet e saj si Claude.
Google ka bërë diçka të ngjashme, me një kontratë me vlerë gati 1 miliard dollarë në muaj që fillon këtë vjeshtë.
Musk beson se evolucioni i ardhshëm i shërbimeve të SpaceX do të jetë ndërtimi i qendrave të të dhënave hapësinore, d.m.th., satelitë të lidhur me njëri-tjetrin për të siguruar fuqinë kompjuterike të nevojshme për të fuqizuar sistemet e Inteligjencës Artificiale.
SpaceX ka paraqitur një kërkesë paraprake në Komisionin Federal të Komunikimeve të SHBA-së (FCC), duke kërkuar autorizim për të lançuar një konstelacion që, në planet e tij më optimiste, mund të përfshijë deri në një milion satelitë për qendrat e të dhënave orbitale.
Projekti bazohet në një premisë: në Tokë, qendrat e të dhënave kërkojnë sasi të mëdha energjie elektrike dhe konsum të konsiderueshëm toke dhe uji për ftohje, kështu që është më e qëndrueshme të zhvendoset infrastruktura në orbitë.
Sipas Musk, satelitët mund ta shpërndajnë më lehtë nxehtësinë në mjedisin hapësinor dhe të furnizohen me energji në mënyrë më efikase nëpërmjet paneleve të tyre fotovoltaike, pa ndërhyrje nga atmosfera siç ndodh në Tokë.
Qendrat e të dhënave hapësinore janë diskutuar për një kohë të gjatë, por ekspertët mbeten skeptikë në lidhje me fizibilitetin e këtyre projekteve, të cilat nuk janë testuar kurrë në orbitë.
Megjithatë, ajo që duket e sigurt, është sasia e madhe e parave dhe fuqisë që Elon Musk do të fitojë me ofertën publike fillestare (IPO) të SpaceX.
Musk zotëron 42 përqind të kompanisë dhe vlerësohet se së shpejti do të bëhet personi i parë në histori me një pasuri që tejkalon 1 trilion dollarë. IPO u krijua gjithashtu për t’i lejuar Musk të ruajë kontrollin e plotë të kompanisë.
Oferta e aksioneve u përshpejtua dhe u nda në dy kategori E para është e hapur për blerësit në Nasdaq, bursën amerikane të teknologjisë, dhe jep një votë për secilën aksion.
E dyta është në thelb e rezervuar për Musk dhe një grup të zgjedhur menaxherësh të kompanisë, me dhjetë vota për secilën aksion.
Prandaj, Musk do të mbajë një fuqi të madhe në mbledhjen e aksionarëve dhe vetëm aksionet në klasën e dytë – të tijat – mund të përdoren për të votuar për largimin e tij të mundshëm nga pozicionet kryesore të SpaceX.
Prandaj, Musk është praktikisht i pandryshueshëm dhe nuk është në rrezik të blerjeve armiqësore ose presionit nga investitorë armiqësorë.
Rritja progresive e kontrollit të Musk është vërejtur dhe komentuar për ca kohë, veçanërisht në lidhje me çështjet e sigurisë kombëtare.
Shërbimet e SpaceX, nga lëshimet orbitale deri te lidhja, përdoren jo vetëm për qëllime civile, por edhe për qëllime ushtarake, me kontrata konfidenciale me qeveri të ndryshme.
Një përqendrim kaq i fortë i burimeve strategjike në një entitet të vetëm privat është i pashembullt dhe është gjithashtu i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të papritura të mendimit dhe ndonjëherë humorit të Musk.
Kjo është bërë e dukshme kohët e fundit me grindjet midis Musk dhe presidentit të SHBA-ve, Donald Trump, me qasjet e tij ambivalente ndaj shërbimeve satelitore të ofruara Ukrainës për t’u mbrojtur nga Rusia, dhe së fundmi me menaxhimin e Starlink në zona konflikti si Irani.
Mungesa e alternativave të krahasueshme aktualisht favorizon SpaceX, por kufizon shumë vendime qeveritare që lidhen me telekomunikacionin.
Futja e rregullave të reja për të nxitur konkurrencën mund të ndikojë në çmimin e aksioneve të SpaceX, por duke pasur parasysh afatet kohore tipike të gjata rregullatore në këta sektorë, dyshimet e investitorëve janë zhvendosur diku tjetër në muajt e fundit.
Firma analitike “Morningstar”, beson se parashikimi i vlerësimit është tepër optimist dhe e ka vlerësuar vlerësimin e saj në afërsisht 780 miliardë dollarë, më pak se gjysma e asaj që priste SpaceX.
Analistët besojnë se vlerësimet më të larta bazohen në skenarë jorealistë që rrallë ndodhin gjatë ofertave fillestare publike të këtij lloji.
Humbjet e konsiderueshme në divizionin e AI-së kanë ngritur gjithashtu dyshime në lidhje me qëndrueshmërinë e financave të kompanisë në vitet e ardhshme, duke pasur parasysh se shumë do të varet nga fizibiliteti i qendrave të të dhënave hapësinore.
SpaceX është gjithashtu shumë i varur nga Starship, sistemi i lëshimit që do të jetë thelbësor për përmirësimin e Starlink dhe ndërtimin e qendrave të të dhënave orbitale.
Projekti është dukshëm pas afatit kohor të parashikuar të Musk, me Starship që ende nuk është provuar mjaftueshëm i besueshëm për të transportuar ngarkesa shumë milionë dollarëshe, e aq më pak njerëz.
Pjesa më e madhe e vlerësimit të SpaceX, bazohet në projekte teknologjike që ende nuk janë realizuar, megjithëse nga një kompani me një pozicion dominues dhe një reputacion të lartë.
IPO-t, veçanërisht në sektorin e teknologjisë në SHBA, janë një rrezik për ata që i organizojnë ato dhe ata që zgjedhin të investojnë.
Çmimi fillestar nuk mat atë që është kompania, por atë që tregu është i gatshëm të besojë se ajo do të bëhet.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje