.png)
Nga Gazeta Si- Psikologjia po përballet prej vitesh me atë që njihet si “kriza e riprodhueshmërisë”, pasi shumë studime të famshme nuk kanë mundur të përsëriten me të njëjtat rezultate kur janë testuar nga ekipe të tjera kërkimore. Për t’i dhënë fund këtij problemi, shkencëtarët po bashkojnë forcat në projekte ndërkombëtare gjigante që përfshijnë qindra studiues, mijëra pjesëmarrës dhe madje edhe kafshë të llojeve të ndryshme.
Një nga rastet më të njohura lidhet me një studim të vitit 2007 që sugjeronte se foshnjat, që në moshën gjashtë muajshe, preferojnë individët që ndihmojnë të tjerët dhe shmangin ata që pengojnë. Për të verifikuar këtë ide, 37 grupe kërkimore nga 18 vende testuan më shumë se 1,000 foshnje në kuadër të projektit ndërkombëtar ManyBabies. Rezultatet, të publikuara në vitin 2025, nuk gjetën prova të qarta që foshnjat preferojnë figurat “ndihmëse”, duke vënë në pikëpyetje një teori që për vite ishte konsideruar e rëndësishme për zhvillimin e moralit njerëzor.
Ky projekt është pjesë e një lëvizjeje më të gjerë që lindi pas zbulimit se shumë studime klasike në psikologji nuk mund të riprodhoheshin me sukses. Studiuesit kuptuan se një nga problemet kryesore ishte përdorimi i mostrave të vogla, të cilat shpesh çonin në përfundime jo të qëndrueshme. Për këtë arsye u krijuan iniciativa si ‘ManyBabies, ManyDogs, ManyBirds, ManyPrimates’ dhe projekte të tjera që synojnë të testojnë të njëjtat hipoteza në shkallë shumë më të madhe.
Rezultatet kanë qenë të përziera. Disa studime kanë konfirmuar teori ekzistuese, ndërsa të tjera kanë dështuar t’i mbështesin ato. Për shembull, projekti ManyDogs, që analizoi mënyrën se si qentë interpretojnë gjestet njerëzore, nuk arriti të japë prova të forta për disa nga supozimet e mëparshme. Ndërkohë, ManyBirds zbuloi se zogjtë shtegtarë dhe ata me dieta më të specializuara tregojnë më shumë hezitim ndaj objekteve të reja sesa specie të tjera.
Shkencëtarët besojnë se vlera më e madhe e këtyre projekteve nuk është vetëm konfirmimi ose rrëzimi i teorive, por krijimi i një baze më të fortë dhe më të besueshme për kërkimin shkencor. Duke përfshirë laboratorë nga vende të ndryshme dhe pjesëmarrës nga kultura të ndryshme, studiuesit mund të kuptojnë më mirë nëse një zbulim është vërtet universal apo funksionon vetëm në kushte të caktuara.
Megjithëse këto bashkëpunime kërkojnë kohë, financime dhe koordinim të madh, shumë ekspertë i konsiderojnë ato si një hap të domosdoshëm për të rikthyer besimin te psikologjia dhe shkencat e sjelljes.
Sipas tyre, edhe kur një studim nuk konfirmon një teori të njohur, ai ofron njohuri të vlefshme dhe ndihmon shkencën të korrigjojë vetveten, duke e bërë atë më të saktë dhe më të besueshme në të ardhmen.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje