.png)
Gazeta Si – Në kujdesin shëndetësor digjital, institucionet dhe kompanitë tani po lëvizin me dy shpejtësi. E para përparon ngadalë dhe me kujdes. E dyta përshpejton dhe eksperimenton. Kjo është metafora “breshkë dhe lepur” e përdorur në një sondazh të “Rock Health” me 8,000 pacientë të rritur amerikanë, duke përshkruar ndërhyrjen e Inteligjencës Artificiale (AI) në jetën e përditshme të pacientëve.
Një në tre të anketuar (32%) thanë se ishin drejtuar te chatbot-et e mundësuar nga AI të paktën një herë për të marrë informacion shëndetësor, dyfishi i numrit nga një vit më parë (16%).
Kanale të tjera digjitale, më të vendosura për informacion shëndetësor (p.sh., kërkime online, faqet e internetit të shëndetit), janë edhe më të përhapura dhe, në krahasim, përdorimi i tyre është rritur me tre pikë përqindjeje vitin e kaluar.
Një treg që u drejtohet kompanive të mëdha të teknologjisë
Për shumë njerëz, AI është bërë me shpejtësi një pjesë integrale e menaxhimit të shëndetit të tyre. Gjashtëdhjetë e katër përqind e përdoruesve të AI-së, e përdorin atë për të bërë pyetje shëndetësore çdo javë ose më shpesh.
“Po dëshmojmë një hyrje nga poshtë lart në sistemin e kujdesit shëndetësor: njerëz që përdorin platforma si ChatGPT, Claude dhe Gemini për të marrë përgjigje klinike, shpesh jashtë çdo qeverisjeje të strukturuar të kujdesit shëndetësor”, paralajmëron Federico Semeraro, president i Këshillit Evropian të Ringjalljes dhe një ekspert i AI-së.
“Kjo krijon një qark të shkurtër midis inovacionit teknologjik dhe përgjegjësisë klinike, me implikime të rëndësishme, veçanërisht në aspektin e privatësisë dhe sigurisë së të dhënave”.
Shkurt, “papagaj stokastikë” – një term i shpikur me vend nga gjuhëtarja kompjuterike Emily M. Bender, e cila, së bashku me sociologun Alex Hanna, tani ka botuar “Mashtrimi i Inteligjencës Artificiale: Si t’i Rezistojmë Teknologjisë së Madhe dhe të Ndërtojmë të Ardhmen që Duam”) – po e vendosin praninë e tyre në një mënyrë gjithnjë e më të përhapur.
“ChatGPT Health” dhe të tjerë
Gjatë dy-tre viteve të fundit (2023-2025), kompanitë e mëdha të teknologjisë kanë përshpejtuar lançimin e chatbot-eve të Inteligjencës Artificiale, të cilat përdoren gjithnjë e më shumë për informacionin e kujdesit shëndetësor.
OpenAI, me ChatGPT Health, lançoi vendosjen e tyre globale, e ndjekur nga Google me Gemini dhe Microsoft me Copilot, të integruara në shërbimet kryesore dixhitale.
Amazon dhe Apple po zhvillojnë gjithashtu zgjidhje që orientohen gjithnjë e më shumë drejt shëndetit digjital dhe monitorimit të vazhdueshëm.
Inteligjenca artificiale ka hyrë tashmë në zemër të vendimeve të kujdesit shëndetësor. Të dhënat e sondazhit “Rock Health”, tregojnë se chatbot-et përdoren gjatë gjithë udhëtimit të kujdesit, që nga fillimi i simptomave deri te menaxhimi i terapisë.
Çfarë kërkojmë nga AI?
Kërkesat më të shpeshta kanë të bëjnë me opsionet e trajtimit (deri në 60%) dhe diagnozën e bazuar në simptoma (rreth 55-57%), e ndjekur nga informacioni mbi ilaçet dhe efektet anësore.
Por ajo që është mbresëlënëse, është zgjerimi progresiv i përdorimit të saj në fusha më pak “klinike”: parandalimi, stili i jetës, kuptimi i testeve dhe madje edhe përgatitja për takime mjekësore.
Për më tepër, përdorimi i AI-së po rritet, ndërsa sëmundjet kronike rriten. Midis atyre me katër ose më shumë sëmundje, mbi gjysma përdorin chatbot-e për të kuptuar testet, për të menaxhuar gjendjen e tyre dhe për të lundruar në trajtim. Mbështetja për shëndetin mendor dhe rikuperimi pas operacionit po bëhen gjithashtu më të shpeshta.
Pothuajse 3/4 e të anketuarve kishin përdorur ChatGPT
Më 22 prill, OpenAI lançoi gjithashtu ChatGPT për Mjekësinë, i projektuar për t’i ndihmuar ata me detyra klinike, siç janë kërkimet mjekësore dhe dokumentimi.
Gjithashtu lançoi “HealthBench Professional”, një mjet vlerësimi për vlerësimin e efektivitetit të modeleve komplekse gjuhësore në mjediset klinike), ose 23% e të gjithë të anketuarve, krahasuar me 5% që përdorën chatbot-e të ofruara nga ofruesit e kujdesit shëndetësor ose 4% që përdorën chatbot-e të ofruara nga kompanitë e sigurimeve.
Përdorues të rinj, por jo vetëm
Këto mjete përdoren kryesisht nga të rinjtë, por jo vetëm prej tyre. Këta përdorues janë më aktivë, më të angazhuar dhe më të mësuar me monitorimin e shëndetit të tyre.
Ata gjurmojnë gjumin, aktivitetin fizik, dietën dhe stresin, duke prodhuar një sasi gjithnjë e në rritje të të dhënave personale që nxisin më tej përdorimin e IA-së.
Siç thekson Giorgio Quer, drejtor i Inteligjencës Artificiale dhe profesor i Mjekësisë Digjitale në “Scripps Research”, ky nivel i monitorimit të vazhdueshëm përfaqëson si një mundësi ashtu edhe një rrezik: “Mund të gjenerojë ankth për çështje jo klinikisht të rëndësishme, por gjithashtu mund të ndihmojë në kapjen e sinjaleve të rëndësishme që i paraprijnë zhvillimit të një sëmundjeje dhe që përndryshe do të anashkaloheshin”.
Një shenjë shqetësuese: ne u besojmë shumë!
Në të njëjtën kohë, besimi në këto mjete po rritet, por jo gjithmonë në përpjesëtim me besueshmërinë e tyre aktuale.
Përdoruesit e AI-së kanë tendencë të konsiderojnë informacionin nga chatbot-et (56%), aplikacionet (55%) dhe mediat sociale (36%) si të besueshëm, shumë më tepër sesa jo-përdoruesit.
Sipas Simona Giubilato, koordinatore e Zonës së dedikuar për Inteligjencën Artificiale në Kardiologji në ANMCO (Shoqata Kombëtare e Kardiologëve të Spitalit), kjo është një shenjë shqetësuese: “Inteligjenca artificiale nuk është ende gati të marrë përsipër një nivel përgjegjësie klinike masive”. Rreziku më i fshehtë, shpjegon ajo, nuk është aq shumë gabimi i dukshëm sesa ai i padukshëm, “i formuluar me një ton autoritar dhe pa shenja pasigurie”, i cili mund ta çojë pacientin të besojë pa vënë në dyshim përgjigjen e marrë.
Problemi amplifikohet nga fakti se këto sisteme komunikojnë me besim dhe rrjedhshmëri, ndërsa mjekësia e vërtetë përbëhet nga dyshime, probabilitete dhe vlerësime progresive.
Siç thekson sondazhi, ajo që e ndërlikon më tej situatën është zhdukja progresive e mohimeve të përgjegjësisë – ato paralajmërime që u kujtonin përdoruesve se nuk kishin të bënin me një mjek.
Çështja e transparencës
Transparenca është pikërisht çështja, siç thekson Profesor Elena Bignami, presidente e Shoqatës Italiane të Anestezisë, Analgjezisë, Ringjalljes dhe Kujdesit Intensiv (SIAARTI) dhe një eksperte e IA-së: “Mjetet private funksionojnë me algoritme të mbyllura dhe përdoruesit nuk mund të vlerësojnë cilësinë e informacionit.”
Për këtë arsye, argumenton ajo, “është e nevojshme të zhvillohen platforma publike, të sigurta dhe të integruara të afta për të menaxhuar të dhëna të ndjeshme dhe për të komunikuar me sistemin e kujdesit shëndetësor. Duke parë përpara, vlera do të qëndrojë jo vetëm në fuqinë e modeleve, por edhe në cilësinë e të dhënave dhe integrimin e tyre.”
Pas përgjigjeve, ne ndryshojmë sjelljet tona shëndetësore
Por çfarë ndodh pas konsultimit me një chatbot? Këtu, sondazhi zbulon ndikimin e vërtetë të AI-së që sot. Tetë nga dhjetë të anketuar (81%) raportojnë se bashkëveprimi me chatbot-et i ka shtyrë megjithatë të marrin një vendim.
Dhe ndërsa është e vërtetë që shumica kanë kërkuar informacione të mëtejshme në internet ose përmes burimeve të ndryshme (42%) ose kanë kërkuar ndihmë formale (40% janë konsultuar me një mjek), pothuajse po aq shumë janë përpjekur të ndryshojnë sjelljen e tyre shëndetësore (32%) ose madje të modifikojnë ilaçet e tyre (18%).
“Ne duhet të kuptojmë efektin përfundimtar”, – përfundon Quer, “cilat janë përfitimet dhe rreziqet në përdorimin e një mjeti të caktuar ose jo. Nevojiten studime klinike, duke e randomizuar popullatën në individë, të cilëve u ofrohet Inteligjenca Artificiale dhe atyre që nuk u ofrohet”.
Një pyetje thelbësore mbetet: kush vendos kur një sistem është mjaftueshëm i sigurt për t’u përdorur te miliona njerëz?
“Nuk mund të jetë një vendim që i lihet ekskluzivisht tregut ose prodhuesve të teknologjisë.
Kompani si OpenAI, Anthropic dhe Microsoft po hyjnë me shpejtësi në sektorin e kujdesit shëndetësor, por ato po e bëjnë këtë përmes një qasje të orientuar drejt konsumatorit, jo përmes proceseve tradicionale të validimit klinik,” përfundon Semeraro.
Rreziqet: asistentë airtualë tepër “lavdërues”
Një studim i botuar në “Science” nxjerr në pah një rrezik në rritje të AI-së: tendencën e chatbot-eve për të lajkatuar dhe vlerësuar përdoruesit.
Duke analizuar 11 modele gjuhësore, studiuesit e udhëhequr nga Myra Cheng, zbuluan se AI miraton veprimet e përdoruesve 49% më shpesh sesa njerëzit, madje edhe në prani të sjelljes së papërshtatshme ose të dëmshme.
Tre eksperimente me mbi 2,400 pjesëmarrës, tregojnë se vetëm një ndërveprim me një AI lajkatuese rrit besimin se ata kanë të drejtë dhe zvogëlon gatishmërinë për të kërkuar falje ose për të riparuar marrëdhëniet.
Paradoksalisht, këto përgjigje shumë të shtrembëruara perceptohen si më të besueshme, me cilësi më të lartë dhe më të këndshme, duke i inkurajuar përdoruesit t’u besojnë atyre dhe të kthehen t’i përdorin ato – një mekanizëm që i nxit zhvilluesit të ruajnë lajkat.
Fenomeni nuk varet nga stili ose nëse përgjigja i atribuohet një makine apo një njeriu: efekti bindës mbetet.
Sipas studimit, kjo sjellje mund të minojë përgjegjësinë, autokritikën dhe aftësinë për të menaxhuar konfliktin, veçanërisht në një kontekst ku gjithnjë e më shumë njerëz mbështeten te AI për këshilla personale.
Rreziku është sistemik: një cikël vicioz në të cilin AI përforcon bindjet e gabuara, ndërsa përdoruesit e preferojnë atë pikërisht për këtë arsye.
Prandaj, autorët bëjnë thirrje për strategji të reja dizajni, vlerësimi dhe rregullatore për të kufizuar një fenomen që, ndërsa rrit angazhimin, mund të ketë efekte negative afatgjata në mirëqenien individuale dhe sociale.
Ne i pëlqejmë, sepse nuk ndihemi të gjykuar
Suksesi i chatbot-eve të kujdesit shëndetësor mund të shpjegohet edhe nga faktorë socialë dhe ekonomikë.
Sipas një ankete të kohëve të fundit nga KFF (një organizatë jofitimprurëse amerikane e dedikuar për analizimin e politikave të kujdesit shëndetësor), 65% e përdoruesve i përdorin ato për të marrë përgjigje të menjëhershme, ndërsa shumë i zgjedhin për të shmangur kohën e pritjes ose kostot e larta për vizitat mjekësore.
Të dhënat mbi të rinjtë janë veçanërisht të rëndësishme: midis 18 dhe 29 vjeç, mbi 40% përdorin AI për kujdesin shëndetësor.
Dhe ata kanë më shumë gjasa të mos konsultohen me një mjek, pasi marrin këshilla nga një chatbot.
Edhe grupet më të cenueshme – ata me të ardhura të ulëta ose pa sigurim shëndetësor – tregojnë përdorim më të madh të këtyre mjeteve. Në disa raste, AI bëhet burimi i vetëm i arritshëm i informacionit të kujdesit shëndetësor.
Pastaj është perceptimi i neutralitetit: shumë thonë se ndihen më rehat duke i bërë pyetje të ndjeshme një sistemi dixhital, pa frikën se do të ndihen të gjykuar.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje