.png)
Gazeta Si – Lufta në Lindjen e Mesme filloi në një kohë delikate për vendet e Gjirit, të cilat për vite me radhë ishin angazhuar në një garë për të ndërtuar qendra të mëdha të të dhënave për zhvillimin e Inteligjencës Artificiale (AI).
Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe e kishin pozicionuar veten si qendra rajonale për sektorin, duke tërhequr miliarda në investime nga kompani, si Nvidia, Amazon dhe Microsoft, falë vendndodhjes së tyre gjeografike – midis Europës, Azisë dhe Afrikës – dhe kostove të ulëta të energjisë. Por brenda disa javësh, lufta vuri gjithçka në pikëpyetje.
Në fillim të marsit, regjimi iranian filloi t’u përgjigjej sulmeve të SHBA-ve dhe Izraelit duke synuar vendet e Gjirit, ndër aleatët kryesorë të SHBA-ve në rajon.
Konkretisht, Irani sulmoi tre qendra të dhënash, në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahrein, në pronësi të Amazon Web Services, divizioni i Amazon që përqendrohet në cloud computing, ose sistemet e ruajtjes së jashtme që lejojnë qasje në skedarë ose shërbime përmes internetit.
Edhe pse dëmi i shkaktuar nga bombardimet ishte modest, pasojat e tyre ishin të rëndësishme dhe afatgjata për shumë shërbime, përfshirë bankat.
Në ditët në vijim, një sulm amerikan goditi një qendër të dhënash në Bank Sepah, bankën më të madhe të Iranit, e cila ruante gjithashtu të dhënat e pagave të Gardës Revolucionare (forca ushtarake më e fuqishme e Iranit, e njohur edhe si Pasdaran) dhe ushtrisë iraniane, duke krijuar probleme teknike dhe vonesa në pagesa.
Brenda pak ditësh, qendrat e të dhënave u gjendën në qendër të luftës. Strategjia iraniane tregoi se sa të pambrojtura ishin këto qendra të mëdha të të dhënave, pavarësisht rëndësisë së tyre ushtarake në rritje.
Në shumicën e rasteve, ato bashkë-organizojnë shërbime komerciale dhe aplikacione të sigurisë kombëtare, duke i bërë ato objektiva të prekshme në rast konflikti.
Gjithashtu në mars, Garda Revolucionare lëshoi një deklaratë duke identifikuar 18 kompani si “objektiva legjitime” të sulmeve, duke i akuzuar ato për ndarjen e informacionit me ushtrinë amerikane.
Këto përfshinin “Meta”-n, “Nvidia”, “Oracle”, “Tesla”, “HP”, “Intel” dhe “IBM”. Siç shkroi gazetari Bobby Ghosh, “mesazhi ishte i thjeshtë dhe u përhap: cloud ka një adresë dhe ajo mund të digjet”.
Për këtë arsye, sektori i teknologjisë ka kërkuar zgjidhje për të mbrojtur qendrat e të dhënave, veçanërisht në zonat e luftës.
Kryesorja përfshin një rimendim rrënjësor të të gjithë strukturës: deri më tani, investimet në AI janë drejtuar nga të ashtuquajturit “hiperskaler”, ofruesit më të mëdhenj të shërbimeve cloud (si vetë AWS, Microsoft Azure dhe Google Cloud), të cilët operojnë qendrat më të mëdha të të dhënave dhe ofrojnë shërbimet më gjithëpërfshirëse dhe komplekse.
Rezultati është një rrjet i përbërë nga disa qendra shumë të mëdha, të cilat janë me kosto efektive, por edhe më të lehta për t’u synuar: një sulm ndaj njërës mund të shkaktojë probleme në të gjithë rajonin.
Siç shpjegon faqja e internetit “Rest of World”, disa propozojnë zëvendësimin e qendrave të mëdha të të dhënave me një rrjet më të dendur të objekteve më të vogla dhe të shpërndara, ku secila prej tyre përmban të njëjtin informacion.
Në këtë mënyrë, edhe nëse një qendër të dhënash sulmohet, të dhënat do të jenë të sigurta tek të tjerat. Një rrjet i tillë do të jetë më elastik, por edhe më pak efikas dhe për këtë arsye më i kushtueshëm për t’u mirëmbajtur.
“Shpërndarja funksionon në teori”, shpjegon Mariarosaria Taddeo, filozofe dhe profesoreshë e etikës digjitale dhe teknologjive të mbrojtjes në Universitetin e Oksfordit, “por shumëfishimi i nyjeve do të thotë gjithashtu shumëfishim i popullatave civile të ekspozuara”.
Sipas Alessandro Aresu, këshilltar shkencor për revistën Limes dhe autor i eseut “Gjeopolitika e Inteligjencës Artificiale”, përdorimi i qendrave më të vogla të të dhënave mund të zgjidhë gjithashtu një nga problemet më të dukshme në sektorin e AI-së, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara: rezistencën ndaj ndërtimit të tyre nga komunitetet lokale.
“Ideja e ndërtimit të qendrave më të vogla dhe më të shpërndara, ndërsa më pak efektive nga ana e kostos sesa supergrupimet, mund të fitojë terren, veçanërisht nëse gjenden zgjidhje që përdorin energjinë në mënyrë më efikase”.
Një tjetër propozim përfshin ndarjen e qartë të qendrave të të dhënave civile dhe ushtarake. Kjo nuk është një rrugë veçanërisht e drejtpërdrejtë, duke pasur parasysh se kompanitë në sektor zakonisht përdorin të njëjtat objekte për shërbime tregtare dhe aplikime ushtarake.
Për më tepër, ideja e ndërtimit të qendrave të reja të të dhënave ekskluzivisht për përdorim ushtarak, përfshin kosto shtesë të mëdha për sigurinë e tyre, pasi objekte të tilla do të bëheshin lehtësisht objektiva në rast lufte.
Nevoja për të mbrojtur më mirë qendrat e të dhënave, mund të çojë në përhapjen e të ashtuquajturave “ambasadat digjitale”, rrjete serverash që ruajnë të dhënat e një vendi dhe mbeten nën juridiksionin e tij edhe nëse ndodhen fizikisht diku tjetër.
Në këtë mënyrë, një vend mund të krijonte kopje “të sigurta” të informacionit të tij më të rëndësishëm, duke e mbajtur atë larg zonave me tension të lartë.
Korrikun e kaluar, Estonia krijoi ambasadën e parë digjitale duke transferuar të dhënat e saj në Luksemburg, një vend që po investon në këtë lloj infrastrukture.
Në muajt në vijim, edhe Principata e Monakos hapi një të tillë. Pak para shpërthimit të luftës në Lindjen e Mesme, Arabia Saudite njoftoi një plan për të pritur ambasada digjitale në emër të vendeve të tjera.
Vendimi i qeverisë estoneze është i kahershëm: vendi është i njohur prej kohësh për politikat e tij të digjitalizimit, të cilat kanë zhvendosur shumë procedura burokratike në internet.
Kjo mbështetje në mjetet digjitale e ka bërë Estoninë të cenueshme ndaj sulmeve kibernetike, si ai i vitit 2007 që e paralizoi vendin për 22 ditë, duke e detyruar të investojë në sigurinë e të dhënave.
Sipas Taddeo, “ambasadat e të dhënave, të modeluara sipas asaj të Estonisë në Luksemburg, janë konceptualisht propozimi më interesant, por ato shkallëzohen dobët pa një kuadër shumëpalësh që nuk ekziston sot”.
Vendet e Gjirit gjithashtu mund të vendosin të njohin qendrat e të dhënave si infrastrukturë kritike për sigurinë kombëtare, ngjashëm me atë që ndodh tashmë me termocentralet dhe impiantet e shkripëzimit, të cilat gëzojnë mbrojtje specifike (gjë që, megjithatë, nuk i ka penguar ato të jenë në qendër të kërcënimeve më serioze të presidentit Donald Trump ndaj Iranit, i cili ka deklaruar vazhdimisht qëllimin e tij për të synuar infrastrukturën civile të vendit).
Konflikti në Lindjen e Mesme ka rritur gjithashtu interesin për idenë e ruajtjes së qendrave të të dhënave në vende më të sigurta, siç janë bunkerët nëntokësorë.
Pajisje të ngjashme kanë ekzistuar prej disa vitesh, veçanërisht në zonat e luftës: në vitin 2024, Oracle, një nga kompanitë që përfitoi më shumë nga gara e Inteligjencës Artificiale, njoftoi një plan për të ndërtuar një strukturë të ngjashme në Izrael, 50 metra nën tokë, për t’i siguruar vendit një “cloud të sigurt”.
Në vend që të gërmojnë një bunker, disa kompani kanë propozuar ndërtimin e qendrave të të dhënave brenda minierave të vjetra të braktisura: një projekt i tillë është duke u zhvilluar në Itali, në Trentino-Alto Adige, në një minierë aktive dolomiti.
Sipas Aresu-t, nisma të ngjashme mund të çojnë në diversifikim të rrezikut, por ato nuk ka gjasa të jenë në gjendje të përmbushin vëllimet e mëdha të kërkuara nga tregu i Inteligjencës Artificiale sot.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje