.png)
Gazeta Si – Lufta në Lindjen e Mesme së shpejti mund të ketë pasoja shumë më serioze sesa ato që po shohim tashmë në tregun e energjisë.
Problemi mund të jetë jo vetëm rritja e çmimeve të karburantit, por edhe mungesa e gazit dhe naftës, pasi furnizimet që vinin më parë nga Gjiri Persik, tani nuk janë më të disponueshme.
Pavarësisht se kur mbaron lufta, do të duhet ende kohë për të rikthyer termocentralet e dëmtuara nga bombardimet iraniane në Gjirin Persik dhe perspektiva gjithnjë e më konkrete është se në një moment do të jetë e nevojshme të vendoset racionimi që mund të ndryshojë ndjeshëm jetën tonë të përditshme. Kjo tashmë po ndodh në disa vende.
Për shembull, në Azinë Juglindore, një nga rajonet e botës më të varura nga gazi dhe nafta, të cilat kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit, e bllokuar në mënyrë efektive nga Irani.
Një e pesta e të gjithë naftës së shitur në botë, kalon nëpër këtë Ngushticë, 90 përqind e së cilës është e destinuar për vendet aziatike. Kina, India, Koreja e Jugut dhe Japonia janë ndër vendet që importojnë më shumë.
E njëjta gjë vlen edhe për gazin, i cili përdoret jo vetëm për ngrohje, por edhe për të gjeneruar energji elektrike: një e pesta e të gjithë gazit të shitur në mbarë botën kalon nëpër Hormuz, 85 përqind e të cilit shkon në vendet aziatike, veçanërisht në Kinë, Indi, Tajvan, Korenë e Jugut dhe Pakistan.
Për momentin, masat më radikale janë marrë nga vendet aziatike me të ardhura të ulëta, të cilat janë më të rrezikuara të mbeten pa gaz dhe naftë. Në kohë krize energjitike, tregjet e energjisë janë shumë konkurruese: ata që ia dalin të blejnë janë ata që ofrojnë çmimet më të larta.
Filipinet kanë shpallur një gjendje të jashtëzakonshme kombëtare njëvjeçare, duke ofruar subvencione qeveritare për shoferët, duke zvogëluar shërbimet e trageteve (vendi është një arkipelag) dhe duke futur një javë pune katër-ditore për punonjësit publikë.
Filipinet importojnë pothuajse të gjithë naftën e tyre nga vendet e Gjirit, dhe çmimi i benzinës dhe naftës atje është më shumë se dyfishuar.
Në një mesazh drejtuar kombit, presidenti Ferdinand Marcos tha se furnizimet me naftë dhe karburant do të zgjasin deri në fund të prillit dhe se emergjenca kombëtare u shpall pikërisht në mënyrë që masat e racionimit të mund të zbatohen shpejt.
Racionimi i karburantit është tashmë në fuqi në Sri Lanka, e cila ka vendosur një limit prej 15 litrash karburant në javë për shoferët e makinave dhe 5 litra për shoferët e motoçikletave. Për të kursyer udhëtimet e studentëve, shkollat dhe universitetet janë të mbyllura çdo të mërkurë.
Në Myanmar, automjetet private lejohen të qarkullojnë vetëm në ditë alternative, varësisht nëse targat e tyre janë teke ose çift (automjetet elektrike janë të përjashtuara) dhe ekziston një sistem digjital i racionimit të karburantit, ku blerjet regjistrohen nëpërmjet një kodi QR në automjete.
Qeveria e Bangladeshit ka futur gjithashtu racionimin e karburantit dhe ka vendosur ndërprerje të planifikuara të energjisë elektrike për të kufizuar konsumin e energjisë.
Masa të tilla në vendet me të ardhura të ulëta po çojnë në një zemërim të përhapur. Në Bangladesh, bandat kriminale janë bërë tashmë aktive, duke vjedhur karburant nga stacionet e benzinës dhe duke grabitur automjete për t’u furnizuar.
Punëtorët e stacioneve të benzinës janë vrarë në Bangladesh, Indi dhe Pakistan – jo vetëm në grabitje, por edhe gjatë sulmeve nga klientë të acaruar nga pamundësia për t’u furnizuar me karburant.
Në Indi, qeveria është dashur të ndërhyjë për të siguruar popullsinë se nuk ka rrezik real të mbarojë karburanti dhe se furnizimet janë të disponueshme për dy muajt e ardhshëm.
Në Filipine, mijëra punonjës të transportit kanë hyrë në grevë kundër rritjes së ndjeshme të çmimit të naftës (karburanti i përdorur në transport).
Gjërat nuk janë ende aq të këqija në vendet perëndimore me të ardhura të larta. Krahasuar me vendet aziatike, vendet perëndimore janë shumë më pak të varura nga flukset e gazit dhe naftës nga shtetet e Gjirit dhe gjithashtu mund të përballojnë çmime të larta të energjisë për një kohë më të gjatë.
Ato janë më të afta të konkurrojnë për çmime më të larta në tregjet e energjisë dhe kështu të sigurojnë furnizime.
Përveç Shteteve të Bashkuara, të cilat janë të pavarura nga ana e energjisë, vendet evropiane aktualisht nuk janë në rrezik të mbeten pa gaz dhe naftë në afat të shkurtër, por ky skenar është gjithnjë e më i mundshëm në afat të mesëm.
Për javë të tëra, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka thënë se qeveritë e vendeve të përparuara po i nënvlerësojnë shumë efektet e krizës së vazhdueshme energjetike.
Bashkimi Evropian ka filluar të punojë për një plan për të ulur konsumin e energjisë, duke ndjekur atë që parashikoi në muajt menjëherë pas shpërthimit të luftës në Ukrainë.
Në vitin 2022, ishte e zakonshme të shihje ndërtesa publike me dritat e fikura, puna inteligjente u inkurajua për të kufizuar udhëtimet, dhe në Itali, për shembull, ngrohja ishte planifikuar të ndizej dhe fikej përkatësisht dy javë më vonë dhe dy javë më herët se zakonisht, për të kursyer konsumin total të gazit për një muaj.
BE-ja mund të shohë ndërhyrjet e para konkrete në sektorin e aviacionit, pasi linjat ajrore kanë thënë prej javësh se kanë furnizime shumë të kufizuara me lëndë të parë për karburant.
Vajguri është karburanti specifik për aeroplanët dhe procesi i prodhimit të tij është shumë i ndryshëm nga ai i përdorur për automjetet.
Pjesa më e madhe e tij prodhohet në vendet e Gjirit dhe çmimi i tij është më shumë se dyfishuar që nga fillimi i luftës.
Deri më tani, kjo ka rezultuar në rritje të çmimeve të biletave, por disa linja ajrore tashmë po thonë se mund të mos jenë në gjendje të operojnë të gjitha fluturimet deri në fund të prillit.
Prandaj, është e mundur që ky sektor së shpejti të shohë një lloj racionimi, për të siguruar që të paktën fluturimet prioritare të jenë të disponueshme.
Në një intervistë me “Financial Times”, Komisioneri Evropian i Energjisë Dan Jørgensen tha se BE-ja mund të shqyrtojë rishikimin e standardeve të saj për prodhimin dhe blerjen e vajgurit, të cilat aktualisht janë më të rrepta se ato të vendeve të tjera, duke kufizuar kështu furnizimet.
Bashkimi Evropian po shqyrton gjithashtu vënien në dispozicion të një pjese tjetër të rezervave të saj strategjike të naftës, siç bëri në ditët e para të luftës: kjo është një masë e jashtëzakonshme për t’i ofruar njëfarë lehtësimi tregut, por në realitet nuk është gjë tjetër veçse një masë qetësuese.
Një gjë që Jørgensen e ka përjashtuar për momentin është shtyrja e ndalimit të blerjeve të gazit rus për të kompensuar çdo mungesë për shkak të luftës në Lindjen e Mesme.
Ndalimi do të hyjë në fuqi në vitin 2027, si hapi i fundit në një proces me anë të të cilit vendet evropiane kanë zëvendësuar gradualisht furnizimet me gaz rus me ato nga vende të tjera.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje