.png)
Një ekonomi që funksionon mirë, thonë shumica e ekonomistëve, është ajo që ofron një gamë gjithnjë më të gjerë të mallrave dhe shërbimeve më të përballueshme. Por ajo që na nevojitet është një mënyrë të menduari për politikat ekonomike që e kupton se njerëzit janë jo vetëm konsumatorë, por edhe punonjës.
Për çfarë shërben një ekonomi? Që nga Adam Smith, ekonomistët kanë dhënë një përgjigje të thjeshtë: ekonomia rrit mundësitë tona të konsumit. Një ekonomi që funksionon mirë ofron një gamë gjithnjë më të gjerë mallrash dhe shërbimesh më të përballueshme, që nga ushqimet dhe produktet e konsumit deri tek strehimi dhe transporti. Një ekonomi që funksionon keq është ajo e mungesës, ku mallrat dhe shërbimet që kërkon konsumatori janë ose të papërballueshme ose nuk gjenden fare.
Ky qasje e bazuar tek konsumi është lidhur tradicionalisht me ekonomistët akademikë dhe teknokratët, por sot dominon edhe në qarqe progresiste. Në Shtetet e Bashkuara, opozita e Partisë Demokratike ndaj Presidentit Donald Trump është mbështetur në temën e “përballueshmërisë” – një perspektivë qartë konsumiste. Po ashtu, axhenda e “bollëkut”, e popullarizuar nga gazetarët Ezra Klein dhe Derek Thompson, prioritizon zgjerimin e disponueshmërisë së mallrave dhe shërbimeve, përfshirë edhe strehimin, transportin dhe energjitë e ripërtëritshme.
Por ekziston një perspektivë tjetër e ekonomisë, që thekson një aspekt tjetër të natyrës dhe nevojave njerëzore. Njerëzit janë jo vetëm konsumatorë, por edhe prodhues. Marrim kuptim, njohje shoqërore dhe kënaqësi në jetë jo vetëm nga mallrat dhe shërbimet që konsumojmë, por edhe nga puna që bëjmë – madje shpesh edhe më shumë. Punët tona na japin komunitet, dinjitet dhe identitet.
Prandaj humbja e punës lidhet me rënien e mirëqenies individuale që shpesh tejkalon humbjen e të ardhurave nga papunësia. Kjo shpjegon edhe pjesërisht polarizimin aktual social dhe politik, si dhe rritjen e populizmit autoritar, të lidhur me dëmtimin e tregjeve të punës në rajone të braktisura për shkak të de-industrializimit, kursimeve të ashpra dhe globalizimit. Kur punët e mira zhduken përfundimisht, pasojat shkojnë shumë përtej humbjeve të të ardhurave dhe konsumit.
Këto mënyra të ndryshme të parit ekonominë, konsum ndaj punës, kërkojnë kuadro të ndryshme politike dhe zgjidhje të ndryshme. Merrni për shembull industrinë e kujdesit afatgjatë, që sot në SHBA punëson disa herë më shumë njerëz se industria automobilistike. Diskutimi aktual shpesh fokusohet tek “mungesa e punonjësve”, një qasje konsumiste që fokusohet tek disponueshmëria e shërbimeve të përballueshme për të moshuarit.
Një perspektivë e bazuar tek punët e mira e sheh sfidën ndryshe: si krijim të punës së mirë në sektorin e kujdesit afatgjatë. Mundësia për punë më të mira do të tërhiqte më shumë punonjës dhe do të rritej oferta e shërbimeve bashkë me cilësinë e punës.
Po ashtu, industria e energjive të ripërtëritshme, si panelet diellore dhe turbinat e erës, shpesh mbështetet në importet kineze, mënyra më e lirë për të zgjeruar përdorimin e tyre. Por një qasje e orientuar tek puna do të kërkonte një balancë më të mirë, duke krijuar mundësi punësimi edhe brenda vendit. Spanja ndjek këtë strategji, duke udhëhequr Europën si në prodhimin e energjisë së rinovueshme brenda vendit, ashtu edhe në uljen e çmimeve të energjisë.
Ndërsa në sektorin e strehimit, produktiviteti në ndërtim ka ngecur në SHBA, pjesërisht për shkak të rregulloreve të sigurisë dhe të rregullave të sindikatave. Një qasje konsumiste do të fokusonte tek heqja e burokracisë. Por shumë nga këto rregulla reduktojnë aksidentet dhe rritin sigurinë e punonjësve. Një fokus tek punët e mira na bën më të kuptueshëm rregulloret që sakrifikojnë pak efikasitet për punë më të sigurta dhe më pak të rrezikshme.
Për të përmirësuar standardet e jetesës dhe dinjitetin personal, politikat duhet të marrin parasysh të dyja perspektivat. Shpesh zgjidhjet që sugjerojnë janë kontradiktore, por një strategji që rrit produktivitetin duke mbrojtur punonjësit mund të arrijë të dyja qëllimet. Inovacionet organizative dhe teknologjike që rrisin produktivitetin mund të përmirësojnë kushte pune dhe të rrisin disponueshmërinë e mallrave dhe shërbimeve. Por në shumë raste, punonjësit përfitojnë vetëm pak nga këto përmirësime – përfitimet kryesore shkojnë tek kompanitë si Uber dhe Amazon.
Sipas një studimi të ekonomistëve të MIT, kompanitë shpesh kanë nxitje të shtrembëruara kur vendosin se cilat teknologji do të adoptojnë. Shpesh preferojnë sisteme hierarkike që rrisin kontrollin mbi punonjësit dhe ndajnë më fort punën. Por AI dhe teknologjitë e reja mund të përdoren edhe për të rritur autonominë e punonjësve, për t’u dhënë përgjegjësi më të mëdha dhe për të kryer detyra më të sofistikuara. Për shembull, në kujdesin afatgjatë, ofrimi i shërbimeve nga ekipe të decentralizuara mund të rrisë cilësinë e punës dhe produktivitetin, duke ulur shpenzimet për spitalet dhe shkëputjen nga puna.
Politikbërësit nuk duhet të zgjedhin vetëm midis një ekonomie që u shërben konsumatorëve ose një ekonomie që shërben punonjësve. Politikat që rrisin produktivitetin dhe fuqinë e punonjësve mund të arrijnë përparim në të dyja drejtimet. Por këto politika kërkojnë një mënyrë mendimi të ndryshme, që balancon perspektivën konsumatore me rëndësinë e punëve të mira.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje