Shkenca e shpirtërave binjakë: A ekziston me të vërtetë gjysma jote?!

Në Ditën e Shën Valentinit, shpesh lind tundimi për të besuar se ekziston “i vetmi person për ty”, një shpirt binjak, një person perfekt që na plotëson. Që nga lashtësia, njerëzit janë tërhequr nga ideja se dashuria nuk është rastësore. Në Greqinë e Lashtë, Platoni imagjinonte se dikur njerëzit ishin të plotë, me katër duar, katër këmbë dhe dy fytyra, dhe Zeusi i ndau në dysh, duke lënë secilën gjysmë në kërkim të tjetrit. Ky mit i ka dhënë shpirtit binjak të sotëm një legjitimitet poetik dhe premtimin se diku ekziston dikush që na bën të ndjehemi të plotë.

Gjatë Mesjetës, historitë e kalotëve dhe dashuria e oborrit e risollën këtë dëshirë si devocion të zjarrtë, shpesh të ndaluar, si Lanceloti për Guineverën, ku kalorësi provonte vlerën e tij për një të dashur që mund të mos e deklaronte kurrë hapur. Në Rilindje, autorë si Shakespeare folën për “dashnorët e yjeve të kryqëzuar”, të tërhequr nga një lidhje e fuqishme por të penguar nga fatkeqësitë, familja ose fati. Hollyëood-i dhe romanet moderne e kanë kthyer këtë në histori përrallash.

Pse kërkojmë “shpirtin binjak”

Shkenca moderne pyet: ekziston vërtet një shpirt binjak për secilin prej nesh? Viren Swami, profesor i psikologjisë sociale në Ruskin University, Angli, thotë se ideja europiane e dashurisë romantike rrjedh nga Mesjeta dhe histori si ato të Camelot-it dhe Lancelot-it, ku dashuria për një individ u konsiderua e përjetshme. Para kësaj, dashuria ishte më fluide dhe jo domosdoshmërisht seksuale. Me industrializimin, njerëzit u shkëputën nga komunitetet bujqësore dhe filluan të kërkonin dikë që t’i shpëtonte nga vetmia dhe jeta e vështirë. Sot, aplikacionet e takimeve shndërrojnë këtë kërkim në një proces mekanik, që Swami e quan “relation-shopping”, shpesh i thatë dhe jo i lidhur emocionalisht.

Shpirti binjak vs. i vetmi dhe i veçanti

Jason Carroll, profesor i studimeve të martesës dhe familjes në Brigham Young University, dallon “shpirtin binjak” nga “i vetmi dhe i veçanti”. Shpirti binjak është dikush që gjejmë gati, ndërsa i vetmi krijohet nga dy njerëz që bashkëpunojnë, pranojnë sfida, kërkojnë falje dhe punojnë për marrëdhënien e tyre. Carroll argumenton se besimi tek shpirtërat binjakë është një kurth: ai nuk është romantizmi vetë, por pritshmëria që dashuria nuk duhet të jetë kurrë e vështirë. Studime nga Universiteti i Houston treguan se njerëzit që besojnë se marrëdhëniet janë “të destinuara” kanë më shumë gjasa të dyshojnë pas konflikteve, ndërsa ata me mendësi rritjeje që fokusohen te përpjekja për përmirësim mbeten të përkushtuar.

Lidhjet traumatike apo kimia

Vicki Pavitt, trajnuese dashurie në Londër, shpjegon se ndonjëherë ndjenja e kimisë së fortë mund të lidhet me trauma të hershme, duke krijuar një “lidhje traumatike”. Kjo e bën tërheqëse një partner jo të shëndetshëm, jo sepse është i përshtatshëm, por sepse është i njohur dhe i ngjashëm me modele të mëparshme emocionale. Studime të psikologëve kanadezë Dutton dhe Painter tregojnë se gratë që përjetuan alternime mes sjelljes tërheqëse dhe keqe kishin lidhjet më të forta pas ndarjes, duke treguar se emocionet e fuqishme shpesh janë të lidhura me njohshmërinë dhe jo me përshtatshmërinë.

Biologjia gjithashtu luan rol: kontraceptivët hormonalë mund të ndryshojnë ndjenjën e tërheqjes dhe të shpjegojnë ndryshimet në kiminë mes partnerëve me kalimin e kohës. Një studim i madh mbi 365 çifte tregoi se kënaqësia seksuale e grave ishte më e lartë kur statusi i kontraceptivit përputhej me atë që kishin kur zgjodhën partnerin.

Matematika jep një tjetër perspektivë. Dr. Greg Leo, ekonomist në Vanderbilt University, krijoi një algoritëm për “shpirtërat binjakë”, i cili tregon se një person mund të ketë shumë “të duhur” të mundshëm. Çiftet konsiderohen të lumtura nëse janë afër kryetitullit të listës së njëri-tjetrit, jo domosdoshmërisht të përjetshme dhe të destinuara nga fati.

Jacqui Gabb, profesoreshë sociologjie, ka treguar se marrëdhëniet që ndjehen “të destinuara” krijohen përmes aktesh të vogla të kujdesit të përditshëm: dhurata të thjeshta, një filxhan çaji në shtrat, përqafime, një buzëqeshje e ndarë. Dashuria nuk është përrallë, por ndërtim i përditshëm, duke përballuar sfidat, paratë, familjen dhe historinë emocionale së bashku. Shpirti binjak nuk lundron mbi jetën; ai krijohet copë pas cope nga përballimi i këtyre presioneve.

Shkenca nuk e shkatërron romantizmin, por e ndihmon të lulëzojë. Carroll thotë se aspirata për një lidhje të veçantë është e mirë, për sa kohë kuptohet se duhet të ndërtohet. Pavitt thekson se është e pranueshme të besosh se personi yt ekziston, por duke kuptuar se ka shumë njerëz me të cilët mund të krijosh lidhje të mira dhe duke hequr pritshmëri për përsosmërinë.

Në fund, njerëzit që përjetojnë marrëdhënie që ndjehen “të destinuara” janë shpesh ata që ndaluan së pritur fatin, u kthyen tek personi i papërsosur përpara tyre dhe thanë: “Le të bëjmë të mundur!”/BBC

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.