Pse 'kitschi' e shkatërron artin sipas Milan Kunderës

Gazeta “SI”-Një nga mashtrimet më të sofistikuara të kohës sonë nuk është cinizmi, por sentimentalizmi. Jo ai privat, i ndrojtur, por ai publik, i organizuar, që kërkon emocione të përbashkëta dhe reagime të njëzëshme. Milan Kundera e quante këtë kitsch: jo si shije të keqe, por si mënyrë për ta bërë botën të durueshme duke i hequr asaj gjithçka që shqetëson.

Kitsch-i nuk duron dyshimin. Ai nuk pranon as ironi, as ambiguitet, as pyetje pa përgjigje. Ai kërkon miratim, jo mendim. Në universin e kitsch-it, gjithçka që është e errët, e papërshtatshme, e turpshme apo thjesht e pakëndshme duhet të fshihet, sepse prish figurën e bukur që kemi vendosur të admirojmë bashkë. Kitsch-i është estetika e pajtimit të detyruar.

Për Kunderën, kitsch-i nuk ishte një problem arti, por një problem morali. Ai lind sa herë që një shoqëri kërkon ndjenja të pastra dhe të ndara qartë: e mira kundër së keqes, e drejta kundër së gabuarës, ne kundër atyre. Në këtë thjeshtim brutal të realitetit, njeriu konkret zhduket dhe zëvendësohet nga figura, simboli, slogani. Dhe pikërisht aty fillon rreziku.

Romani, sipas Kunderës, është forma artistike që i reziston më fort kitsch-it, sepse nuk prodhon pajtim emocional. Romani nuk na kërkon të qajmë së bashku, por të mendojmë veçmas. Ai nuk pastron jetën nga kontradiktat, por i ekspozon ato. Një personazh letrar nuk është kurrë i pastër moralisht: ai është i paqartë, i lëkundur, shpesh i gabuar. Dhe kjo është forma e tij e së vërtetës.

Në kohën tonë, kitsch-i nuk ka më nevojë për monumente apo marshime. Ai jeton në gjuhën e butë, në frazat që duken të mira, në emocionet e shpejta, në nevojën për të qenë gjithmonë “në anën e duhur”. Ai shfaqet sa herë që refuzojmë kompleksitetin në emër të ndjenjës së përbashkët. Sa herë që e quajmë dyshimin dobësi dhe ironinë mungesë ndjeshmërie.

Kundera na kujton se ironia nuk është mungesë morali, por mbrojtje ndaj dogmës. Dhe se arti nuk ekziston për të na bërë të ndihemi mirë me veten, por për të na kujtuar se jeta nuk është kurrë e rregullt, kurrë e përfunduar, kurrë plotësisht e justifikueshme.

Në një botë që kërkon gjithnjë e më shumë emocione të pastra dhe identitete të qarta, kitsch-i është tundimi më i madh. Letërsia, për fat, vazhdon të na ofrojë një strehë të rrallë: hapësirën ku mund të mos biem dakord, as me botën, as me veten.

Milan Kundera (1929–2023) ishte një nga shkrimtarët dhe eseistët më të rëndësishëm europianë të shekullit XX. I lindur në Çekosllovaki dhe më pas i vendosur në Francë, ai e ndërtoi veprën e tij mes romanit, esesë dhe reflektimit filozofik. Autor i romaneve të njohura si Lehtësia e padurueshme e qenies, Libri i të qeshurës dhe i harresës dhe Pavdekësia, Kundera e konceptoi letërsinë si hapësirë të dyshimit, ironisë dhe kundërshtimit ndaj çdo forme dogme politike, morale apo estetike. Mendimi i tij mbi kitsch-in mbetet një nga analizat më të mprehta mbi lidhjen mes artit, sentimentalizmit dhe pushtetit.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.