.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Ish-kryeministri britanik i njohur për zgjuarsinë e tij, Harold Wilson, ka thënë dikur se “një javë është një kohë e gjatë në politikë”.
Vetëm gjatë javës së fundit, deklaratat e presidentit amerikan Donald Trump për zotërimin e Groenlandës, dobësinë e Europës dhe përçmimin e tij ndaj kontributeve të vendeve anëtare të NATO-s në Afganistan kanë nxjerrë hapur në pah një realitet të ashpër: rendi i vjetër ka vdekur — dhe nuk do të ringjallet.
Nëse kësaj i shtohet edhe krijimi i një Bordi të Paqes për Gazën, ku përfshihet presidenti i Bjellorusisë dhe një ftesë e dërguar presidentit rus Vladimir Putin, atëherë ka qenë një javë vërtet e çuditshme.
Askush nuk e përshkroi më mirë këtë gjendje sesa kryeministri kanadez Mark Carney, fjalimi i të cilit në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, të mërkurën, e zemëroi Trumpin.
“Ne jemi në mes të një çarje, jo të një tranzicioni,” tha Carney duke bërë thirrje për mobilizim të asaj që ai i quajti “fuqitë e mesme”.
“Nëse nuk je në tryezë, je në menu,” shtoi ai.
Tashmë ka shenja se në Perëndim po kuptohet se rezistenca e hapur është një qasje më e mirë sesa përshtatja e heshtur. Përveç indinjatës ndaj deklaratave të Trumpit për Afganistanin, europianët u tronditën po aq dhe e shprehën hapur këtë nga kërcënimi i Trumpit se tetë vende europiane do të ndëshkoheshin me tarifa për mbështetjen e statusit aktual të Groenlandës si pjesë e Danimarkës.
Europa kërcënoi me tarifa hakmarrëse. Parlamenti Europian reagoi duke ngrirë marrëveshjen tregtare BE-SHBA.
Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe Italia i refuzuan të gjitha ftesat për t’iu bashkuar Bordit të Paqes të Trumpit, duke mos dashur të ishin të nënshtruara ndaj tij si kryetar i këtij organi.
“Natyrisht që kam shqetësime për përfshirjen e Putinit në një Bord të Paqes,” tha kryeministri britanik Keir Starmer, pasi Trump deklaroi se lideri rus kishte pranuar të bashkohej. Moska nuk e ka konfirmuar këtë.
“Po kapërcehen shumë vija të kuqe”
Deri të mërkurën, Trump u tërhoq nga kërcënimi për tarifa dhe zbuti retorikën e tij për një marrje ushtarake të Groenlandës.
“Ne patëm sukses duke rezistuar, duke mos u përshkallëzuar, por edhe duke qëndruar të vendosur,” tha Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Europian.
Pastaj erdhi pjesa më e vështirë.
“E dimë se duhet të punojmë gjithnjë e më shumë për një Europë të pavarur,” shtoi ajo.
Kryeministri belg Bart De Wever ishte edhe më i drejtpërdrejtë.
“Ne ishim të varur nga Shtetet e Bashkuara, ndaj zgjodhëm të ishim tolerantë, por tani po kapërcehen kaq shumë vija të kuqe sa që duhet të zgjedhësh mes dinjitetit tënd,” tha ai.
“Nëse tërhiqesh tani, humbet dinjitetin, dhe ndoshta gjëja më e çmuar që mund të kesh në një demokraci është pikërisht dinjiteti.”
Nëse Europa ka mësuar diçka, është fakti se ndoshta janë vetëm javë ose edhe më pak larg episodit të radhës të melodramës transatlantike, qoftë për Groenlandën sërish, Ukrainën, tarifat apo një tjetër çështje që bëhet fokus i Trumpit.
“Kërcënimi i menjëhershëm u pezullua dhe opsioni ushtarak tani është jashtë tryezës. Derisa të rikthehet,” tha Grégoire Roos, drejtor i programeve për Europën dhe Rusinë në Chatham House.
Sipas Roos, kërcënimi real për Europën është dominimi ekonomik i SHBA-së, i ilustruar nga varësia europiane ndaj importeve të gazit natyror amerikan.
“BE-ja mbetet strukturalisht e ekspozuar ndaj presionit nga aleati i saj më i afërt — dhe ky presion amerikan mund të ushtrohet në shumë mënyra pa kaluar pragun e përdorimit të forcës,” shkroi ai javën e kaluar.
Nëse europianët do të tregojnë unitet dhe urgjencë përballë kësaj situate të paqëndrueshme, mbetet për t’u parë.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, gjithashtu i pranishëm në Zvicër javën e kaluar, tha se deri tani kjo nuk ka ndodhur.
Duke iu referuar filmit “Groundhog Day”, Zelensky tha: “Vetëm vitin e kaluar, këtu në Davos, e mbylla fjalimin tim me fjalët: ‘Europa duhet të dijë si të mbrojë veten’. Ka kaluar një vit — dhe asgjë nuk ka ndryshuar.”
Jo plotësisht e vërtetë. Siç shkroi analisti ushtarak Mick Ryan, gjithashtu bashkëpunëtor në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, në blogun e tij: “Europa ka ndryshuar ndjeshëm gjatë luftës dhe ka rritur mbështetjen e saj ushtarake, ekonomike dhe të inteligjencës për Ukrainën.”
Bashkimi Europian ka ndërtuar një fond të fuqishëm për Ukrainën për blerjen e armëve, ka ofruar miliarda në kredi dhe ka rritur prodhimin e vet ushtarak, megjithëse nga një bazë shumë e ulët.
Megjithatë, vendimmarrja e BE-së është e ngadaltë: për çështjet e mbrojtjes dhe sigurisë, të bindësh 27 qeveri është si të ndjekësh një ketër nëpër kopsht.
Europa “ende kujdeset për vlerat që rendi i vjetër synonte të mishëronte, të paktën në emër,” shkroi komentatori Martin Sandbu në Financial Times këtë fundjavë.
“Ajo e mishëron këtë rend në mënyrën se si anëtarët e saj ndajnë sovranitetin. Por nuk do të shërbejë kurrë si një shtyllë globale derisa ta marrë seriozisht përpjekjen që kjo kërkon,” argumentoi Sandbu.
Një plan 400-faqësh tashmë ekziston. Dy vite më parë, Mario Draghi, ish-kryeministër i Italisë dhe, si Carney, ish-drejtues i bankës qendrore, hartoi një raport që përshkruante sfidën e Europës: investime masive në kapacitete të përbashkëta ushtarake, vendimmarrje më të shpejtë dhe shfrytëzim më të mirë të inovacionit.
Duke theksuar se fuqia punëtore e Europës pritet të bjerë me 2 milionë persona në vit deri në vitin 2040, Draghi paralajmëroi se “stabiliteti gjeopolitik po zbehet dhe varësitë tona janë shndërruar në dobësi”.
Carney e çoi analizën e Draghit një hap më tej, duke paralajmëruar se rendi i vjetër i bazuar në rregulla po shembet përballë “intensifikimit të rivalitetit mes fuqive të mëdha, ku më të fortët ndjekin interesat e tyre duke përdorur integrimin ekonomik si mjet shtrëngimi”.
“Nostalgjia nuk është strategji, por ne besojmë se nga kjo çarje mund të ndërtojmë diçka më të madhe, më të mirë, më të fortë dhe më të drejtë,” tha kryeministri kanadez në fund të fjalimit të tij në Davos, i cili u prit me duartrokitje në këmbë.
De Wever, kryeministri belg, tha se ky tranzicion mund të jetë i rrezikshëm, duke kujtuar fjalët e filozofit italian Antonio Gramsci: “Kur e vjetra po vdes dhe e reja ende nuk ka lindur, atëherë jeton në një kohë përbindëshash.”
“Është në dorën e Trumpit të vendosë nëse do të jetë një përbindësh apo jo,” përfundoi De Wever.
Burimi: CNN/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
