.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Ndërsa Donald Trump kërcënon se mund të përdorë ushtrinë amerikane për të marrë Groenlandën, zyrtarë dhe diplomatë europianë kanë nisur të artikulojnë në heshtje një mendim që deri tani ishte i paimagjinueshëm: si mund t’i kundërvihen Shtetet e Bashkuara?
Një përplasje ushtarake mes SHBA-së dhe forcave europiane do të përfundonte me shumë gjasa si një nga luftërat më të shkurtra në histori. Por ka mënyra të tjera për t’i bërë presion presidentit amerikan, nëse ai refuzon çdo kompromis.
Në qendër të këtyre skenarëve qëndron rrjeti i gjerë i bazave dhe aseteve ushtarake në Europë, të cilat SHBA i përdor për të projektuar fuqinë e saj shumë larg territorit amerikan — veçanërisht në Afrikë dhe Lindjen e Mesme.
Pse Uashingtoni duhet të vazhdojë të ketë akses në këto baza, ose të përfitojë nga mbështetja e flotave detare, forcave ajrore apo shërbimeve të inteligjencës europiane, nëse tenton të marrë territor sovran të një vendi anëtar të NATO-s si Danimarka?
Tema është aq delikate, sa diplomatët përpiqen ta mbajnë larg debateve zyrtare në samitet e BE-së apo NATO-s. Megjithatë, pesë zyrtarë dhe diplomatë i kanë konfirmuar POLITICO-s se opsionet për t’i “goditur mbrapsht” Trump-it po diskutohen privatisht në kryeqytetet europiane.
Përveç fuqisë ushtarake, SHBA varet edhe nga Europa si partner tregtar dhe si treg kyç për armët amerikane. Vetëm në vitin 2024, qeveritë europiane miratuan kontrata të mundshme për blerje armësh amerikane në vlerën 76 miliardë dollarë — mbi gjysmën e totalit global. Edhe ky është një instrument presioni.
Disa zyrtarë paralajmërojnë se një përballje e tillë e drejtpërdrejtë do të përshkallëzonte shpejt në një krisje të thellë të marrëdhënieve transatlantike. Të tjerë argumentojnë se aleanca po bëhet gjithnjë e më toksike nën Trump dhe se Europa duhet të përgatitet për të ecur përpara pa SHBA-në.
Sinjali më i afërt për hakmarrje ka ardhur nga presidenti francez Emmanuel Macron, në deklarata të koduara para ministrave të tij.
“Ne nuk i nënvlerësojmë deklaratat për Groenlandën,” tha Macron këtë javë. “Nëse cënohet sovraniteti i një shteti europian dhe aleat, pasojat do të ishin të paprecedenta. Franca po e ndjek situatën me vëmendjen më të madhe dhe do të veprojë në solidaritet të plotë me Danimarkën.”
Një zyrtar i qeverisë franceze nuk konfirmoi nëse Macron ka kontaktuar ose planifikon të kontaktojë Trump-in për Groenlandën, por theksoi se “është një temë jashtëzakonisht e ndjeshme dhe çdo fjalë peshohet me kujdes”.
Rruga e lehtë apo rruga e vështirë
Paralajmërimi i Macron erdhi në të njëjtën kohë kur ministrat e jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës nisën bisedime në Uashington me administratën Trump, në përpjekje për kompromis mbi fatin e ishullit me rreth 57 mijë banorë.
Pas takimeve me zëvendëspresidentin JD Vance dhe Sekretarin e Shtetit Marco Rubio, ministri danez i Jashtëm Lars Løkke Rasmussen u përpoq të tingëllonte optimist, por pranoi se nuk ka ende marrëveshje. “Presidenti ka këtë dëshirë për ta pushtuar Groenlandën,” tha Rasmussen. “Dhe për këtë arsye kemi ende një mosmarrëveshje themelore.”
Diplomatë europianë, që folën në kushte anonimiteti, thonë se po diskutohen mënyra të ndryshme për t’i bërë presion Trump-it: zvarritje procedurash, lobim te republikanët në Uashington, dërgim trupash aleate në Groenlandë, madje edhe fushata informuese në SHBA.
Por në tryezë ka dalë edhe ideja më radikale: kufizimi ose ndërprerja e mbështetjes për operacionet ushtarake amerikane në Europë, përfshirë rikthimin e kontrollit mbi bazat amerikane.
“Po diskutohen mënyra se si t’i themi SHBA-së: ‘Ju keni nevojë për ne dhe, nëse e bëni këtë, do të ketë pasoja’,” tha një diplomat. “Por askush nuk dëshiron ta artikulojë këtë publikisht.”
Arsyeja kryesore e hezitimit është Ukraina. Europianët e shohin mbështetjen e Trump-it si jetike për çdo garanci sigurie ndaj Rusisë në një marrëveshje paqeje. Megjithatë, disa pranojnë se duhet përgatitje edhe për skenarin më të keq.
“Ndoshta është të menduarit me dëshirë,” tha një diplomat. “Por duhet të jemi gati.”
Një tjetër zyrtar europian konfirmoi se qeveritë po diskutojnë mënyra efektive për t’iu kundërvënë kërkesave territoriale amerikane. “Europa ka leva presioni, por nuk po i përdor plotësisht,” tha ai.
Brenda NATO-s, ku çdo ide për ndëshkimin e SHBA-së është thuajse tabu, disa paralajmërojnë se kjo do të ishte një armë me dy tehe. “Përdorimi i bazave si mjet presioni do të dëmtonte të dyja palët,” tha një diplomat i NATO-s. “Europa do të humbiste garanci sigurie, ndërsa SHBA platformën e saj më të rëndësishme operative.”
Çfarë asetesh janë në lojë?
Në vitin 2024, SHBA kishte 31 baza të përhershme dhe 19 objekte të tjera ushtarake në Europë, me rreth 67.500 trupa aktive, kryesisht në Gjermani, Itali dhe Mbretërinë e Bashkuar. Këtu përfshihen baza më e madhe e NATO-s në Ramstein (Gjermani), bazat ajrore në Lakenheath dhe Mildenhall në Britani, si dhe baza Aviano në Itali.
Sipas ish-komandantit të trupave amerikane në Europë, Ben Hodges, këto baza janë “thelbësore për gatishmërinë dhe shtrirjen globale të SHBA-së”. Humbja e tyre do të ishte “katastrofike”, veçanërisht për operacionet në Lindjen e Mesme dhe Afrikë.
Hodges shton se SHBA do të humbiste edhe rreth gjysmën e kapaciteteve të ndarjes së inteligjencës, ndërsa Europa mund të ndalonte blerjen e armëve amerikane.
“Europa mund ta shpëtojë NATO-n duke mos u nënshtruar,” tha ai.
Shembujt e fundit tregojnë varësinë amerikane nga Europa: gjatë bombardimit të Iranit vitin e kaluar, SHBA kërkoi mbështetje ajrore nga aleatët europianë; javën e kaluar, forcat amerikane përdorën baza britanike për të sekuestruar një cisternë ruse në Atlantik.
Mbyllja e bazave do të sillte sfida të mëdha logjistike dhe ligjore, por juridikisht është “çështje e ligjit të brendshëm” të vendeve europiane, thotë eksperti Geoffrey Corn. “Është e drejta e tyre.”
Megjithatë, për BE-në dhe Mbretërinë e Bashkuar, Groenlanda nuk është prioriteti kryesor i sigurisë. Disa vende kanë premtuar dërgimin e trupave si shenjë solidariteti, por të tjerë frikësohen se konflikti shpërqendron nga misioni kryesor: mbrojtja e Ukrainës nga Rusia.
Pa garanci amerikane, diplomatët pranojnë se frenimi i Vladimir Putinit do të ishte i pamundur. Për këtë arsye, qetësimi i Trump-it mbetet prioritet — të paktën për momentin.
“Marrëdhënia transatlantike po ndryshon,” tha një zyrtar i BE-së. “Dhe nuk do të kthehet më si më parë.”
Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
