Një përrallë e qëndrueshmërisë ekonomike

“Qëndrueshmëria” është një ndër fjalët më të famshme të këtij viti. Është përdorur për të përshkruar ekonomitë e mëdha në një epokë me interesa të larta. Por magjia ka ndodhur në ekonomitë më të vogla.

Në të dhënat e 25 vendeve në zhvillim, treçereku kanë kaluar parashikimet, përfshirë Indinë dhe Brazilin. Parashikimet për rritjen globale në vitin 2023 po rriten dhe pjesa më e madhe e kësaj ngritjeje vjen nga ekonomitë në zhvillim. Pak analistë e panë këtë ringjallje që po vinte. Ata prisnin që ekonomitë në zhvillim të ishin veçanërisht të prekshme ndaj normave në rritje bazuar në dobësitë e Kinës, të rënduara nga borxhet e saj të mëdha, dhe të disa vendeve më të vogla si Gana apo Bolivia. Por kjo pamje përjashton vendet e mëdha në zhvillim jashtë Kinës, nga India në Meksikë, të cilat përbëjnë gjysmën e botës në zhvillim për nga prodhimi ekonomik dhe më shumë se gjysmën nga popullsia.

Vërtet, rritja e normave të interesit shkaktoi kriza botërore në zhvillim në vitet 1980 dhe 1990, por shumë nga ekonomitë e mëdha në zhvillim hynë në pandeminë e vitit 2020 me sisteme bankare të riparuara dhe disiplinë të rritur financiare. Ata morën hua më pak për shpenzime stimuluese dhe panë që deficitet të rriteshin mesatarisht me 15% të produktit të brendshëm bruto nga 2020 deri në 2022, sa gjysma e SHBA-së.

Tani, është historia amerikane që mbështetet mbi baza të dyshimta. Tregu i aksioneve në SHBA po rritet sërish pjesërisht falë bumit të inteligjencës artificiale, e cila, si të gjitha manitë, ka të ngjarë të provojë pjesërisht bujë. Ndërkohë, rritja ekonomike mbahet gjallë nga miliarda dollarë në fondet stimuluese që ende qëndrojnë në llogaritë e kursimeve të SHBA-së, dhe nga kushtet financiare që mbeten shumë më të lirshme sesa do të dëshironte Rezerva Federale. Pavarësisht shkallës së rritjes së normave të interesit deri më tani, Fed thotë se ka më shumë për të bërë përpara se inflacioni të jetë nën kontroll.

Për krahasim, pasi kanë lëvizur më herët se Fed për të rritur normat e interesit, bankat qendrore në botën në zhvillim janë më pranë përmbushjes së objektivave të tyre të inflacionit – dhe uljes së normave përsëri. Normalisht, inflacioni është shumë më i nxehtë në ekonomitë në zhvillim, por, duke përjashtuar vlerat e jashtme, norma mesatare tani shkon në 5 deri në 6 % – jo më e lartë se në ekonomitë e zhvilluara. Kjo nuk ka ndodhur në katër dekada. Disa banka qendrore në botën në zhvillim kanë filluar të ulin normat e interesit dhe shumë të tjera ka të ngjarë të ndjekin së shpejti.

Ekonomitë në zhvillim janë në rrugën e duhur për t’u rritur më shpejt se 4% mesatarisht gjatë vitit të ardhshëm, ose katër herë më shpejt se ato të zhvilluara. Megjithëse ekonomitë në zhvillim zakonisht rriten më shpejt se ato të zhvilluara, ky hendek u tkurr dekadën e kaluar dhe tani po zgjerohet përsëri. Dhe paraja ndjek rritjen: investimet e huaja në tregjet e mëdha në zhvillim janë në rritje. Monedhat e tyre janë forcuar kundrejt dollarit që nga fundi i vitit të kaluar.

Ndërsa deficiti fiskal është në rrugën e duhur për të qëndruar jashtëzakonisht i lartë në SHBA gjatë viteve 2020, ai tashmë po shkon poshtë në shumicën e ekonomive të mëdha në zhvillim. Si rezultat, rimëkëmbja e botës në zhvillim mund të jetë më e qëndrueshme.

Megjithatë, komentuesit vazhdojnë të paralajmërojnë për krizat e afërta në botën në zhvillim, sikur asgjë nuk ka ndryshuar. Në vitet 1980 dhe në fillim të viteve 90, nuk kishte më pak se 25 vende në zhvillim në mospagim, dhe kjo shpesh përfshinte ato të mëdha si Brazili dhe Turqia. Sot janë vetëm pesë, të gjitha të vogla si Bjellorusia dhe Zambia.

Megjithëse ekonomitë kryesore në zhvillim janë përgjithësisht në gjendje të mirë financiare, secila ka pikat e veta të forta. Deri më tani këtë vit, pjesa më e madhe e Azisë po rritet për shkak të kërkesës së fortë të brendshme. Në Amerikën Latine, shtytësi kryesor janë eksportet, veçanërisht eksportet e mallrave, me çmime në rritje. Eksportet neto po kontribuojnë me 2 pikë në rritjen e Amerikës Latine dhe deri në 8 pikë në Kili – pjesërisht falë shitjeve të metaleve të përdorura në automjetet elektrike.

Ata gjithashtu po “shkëputen” nga Kina. Ekonomitë në zhvillim dikur rriteshin në hap me Kinën, partnerin e tyre kryesor tregtar, por kjo lidhje është dobësuar vitet e fundit. Ndërsa Pekini kthehej nga brenda, vendet e zhvilluara u përpoqën të reduktonin varësinë e tyre nga tregtia me Kinën, duke krijuar mundësi për ekonomitë e tjera në zhvillim.

Bota në zhvillim nuk përshtatet kurrë mirë në histori. Janë 155 vende në zhvillim dhe nëse shtrëngimi i kushteve financiare përfundimisht shkakton një recesion në SHBA, siç e presin ende shumë, ai do të rrjedhë nga jashtë dhe do të shkaktojë telashe në disa prej tyre. Por, për të marrë hua këtë fjalë kryesore, historia e tyre deri tani është një “qëndrueshmëri” e vërtetë.

Burimi: FinancialTimes, Përshtati: Gazeta “Si”