.png)
Një vepër arti mund të na emocionojë ose jo. Dhe nuk duhet të kemi asnjë “frikë”, as për mjeshtra të padiskutueshëm si Leonardo.
Alan Bennett, një dramaturg i njohur anglez, tha kur u bë administrues i besuar i Galerisë Kombëtare në Londër: “Do të doja të kishte një tabelë në hyrje që shkruante: “Nuk duhet të të pëlqejë gjithçka”. Një shaka, sigurisht, por në njëfarë mënyre përmbledh atë që qarkullon në mendjet e njerëzve. A duhet të vlerësojmë gjithçka që do të shohim?
Dhe nëse ajo pikturë e Leonardo da Vinçit ose e Pikasos nuk na godet ose, më keq, e refuzojmë, a mund t’ia themi mikut që na shoqëron (ose të paktën mund ta mendojmë) pa u ndjerë injorantë dhe të pandjeshëm? Sepse, le ta pranojmë, të gjithëve u ka ndodhur që të jenë përballë një “kryevepre” me dikë që nuk e di fare se pse përfundoi aty.
Për më tepër, “ajri mistik” i shumë muzeve kontribuon që ata që i vizitojnë të ndihen të papërshtatshëm. Dhe çmimi i biletës gjithashtu kontribuon: ne priremi të mendojmë “nëse paguaj, ajo që do të shoh ka një vlerë, ndaj duhet të më pëlqejë”.
Një kënaqësi, jo një detyrim– Nuk është kështu. “Kur shikuesi arrin të jetë vetëm me veprën, ai ka mundësinë të shprehë një mendim personal. Ky “takim” mund të përfundojë në indiferencë totale, në një eksperiencë të këndshme apo edhe në një përplasje”, thotë Serena Giordano, profesore në Akademinë “Belle Artidi” të Xhenovas. “Kur hyjmë në një muze, duhet të lëmë në shtëpi admirimin e detyrueshëm të artit të së kaluarës dhe mosbesimin ndaj artit bashkëkohor. Duke na kujtuar se arti është një kënaqësi dhe nuk duhet të bëhet kurrë detyrë”.
Si të shikoni një pikturë apo një statujë, atëherë? “Duhet ta lëmë veten të udhëhiqemi nga emocionet pa paragjykime”, përgjigjet Luca Beatrice, profesor i Historisë së Artit Bashkëkohor në Akademinë Albertina në Torino. “Gjithashtu sepse arti shpesh duket shumë më i vështirë se sa është në të vërtetë; sidomos kur përballemi me disa vepra arti bashkëkohore, duhet të kuptojmë se më shpesh ato janë ‘më të lehta për t’u lexuar’ sesa manuali i udhëzimeve të një telefoni celular”.
Çfarë do të thotë? Arti jeton mbi të gjitha nga emocionet. Ndonjëherë mund të na tërheqë shumë ose na bën të buzëqeshim. Alan Bennett, për shembull, kujton një zonjë që, kur u përball me Dukeshën e shëmtuar të Quentin Massys, gjeti një ngjashmëri të theksuar me fqinjin e saj. Dhe ajo komenton: “Zonja sigurisht nuk është në dijeni se në të kaluarën e pikturës ka një karikaturë të Leonardos”.
Të vësh re detajet – Dhe përsëri, sipas Stefano Zecchi, ish-profesor i Estetikës në Universitetin e Milanos, gjëja e parë që duhet bërë përpara një pikture është të vëzhgosh detajet e saj pa u shqetësuar për vendosjen e saj në një epokë dhe jo në një epokë tjetër. Pasi vëmë re detajet, më pas përpiqemi të bëjmë një sintezë të së tërës, dhe pastaj përsëri kthehemi tek e veçanta”. Duke vëzhguar një vepër në këtë mënyrë, sipas ekspertit, mund të formohet një gjykim personal.
Kuriozitet historik – Përshtypja personale, emocionet që ndërthuren me kujtimet janë pra thelbësore. Por a mjaftojnë ato? Sipas ekspertëve të artit, jo. Pas kësaj duhet ndezur kurioziteti historik: të zbulohet se kur dhe si janë bërë punimet. “Ndërsa unë do të doja që njerëzit të mos ecin me kufje herën e parë kur hyjnë në muze, në këtë fazë të dytë është e nevojshme. Kur kemi një ndjeshmëri të caktuar, është e nevojshme të thellohemi më tej. Përndryshe rrezikoni të mos e kuptoni realisht se çfarë donte të thoshte artisti”, thotë Zecchi, duke shpjeguar se “njohja estetike” varet nga ndjeshmëria e dikujt, por edhe nga kultura.
Ngjashmëria me stadiumin – Pra, të shkosh në një ekspozitë është pak a shumë si të shkosh në një ndeshje futbolli. Herën e parë mund të mos kuptojmë asgjë për lojën, gjë që për rrjedhojë nuk na pëlqen, por nëse kthehemi pas dhe më pas kuptojmë mekanikën, përfundojmë duke e shijuar atë. “Sa më shumë i kuptoj detajet e pikturës, përdorimin e ngjyrës, teknikën dhe i bashkoj këto elemente, aq më shumë fitoj një kënaqësi nga pikëpamja estetike dhe, mbi bazën e kësaj kënaqësie, një njohuri të vërtetë teorike”, përfundon Zecchi.
Sigurisht, sa më i vjetër të jetë artisti, aq më e vështirë është të shprehësh mendimin dhe të formosh një gjykim autonom. Por ne duhet të përpiqemi të mos kemi asnjë “frikë”, as për mjeshtra të padiskutueshëm si Leonardo.
Alan Bennett rrëfen se nuk është i çmendur pas disa pikturave të mjeshtrit: ai e sheh, për shembull, Shën Gjon Pagëzorin veçanërisht irritues. “Është buzëqeshja ajo që më lëndon. Në pikturat e kohës, buzëqeshja ishte fare e rrallë, mendoj, por kjo është aq insinuative sa praktikisht të duket sikur të thotë: “Pra, do të vish të më shohësh ndonjëherë?”. Prandaj do të ishte e dobishme ajo tabelë përballë të gjithë muzeve. Sepse nuk duhet të na pëlqejnë gjithçka.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
