Treg

Turbullohet tregu ndërkombëtar i naftës, pasoja në Shqipëri

Tregu i naftës është në udhëkryq. Shumë investitorë janë nxitur  që të rivlerësojnë nëse rritja ekonomike globale do të vazhdojë të rritë kërkesën për karburante.

Rritja në Teksas shkoi 2.9%, që përkthehet  në 67.75 dollarë për fuçi. Kjo situatë vjen pas çmimit që kërceu në 7% nga mesi i muajit. Brent, barometri global për naftën e papërpunuar, shënoi javën e kaluar 76,83 dollarë.

Rritja e shpejtë  e kërkesës por nga an tjetdhe rënia e çmimeve të naftës është një shenjë se investitorët po peshojnë sinjale kontradiktore në treg. Nga njëra anë, ekonomitë e fuqishme të tregut të zhvilluar kanë patur kërkesa për naftën e papërpunuar, ndërkohë që sanksionet e SHBA-ve kundër Iranit kanë çuar në zvogëlimin e eksporteve të naftës nga vendi, duke penguar furnizimet globale. Në të njëjtën kohë, tregjet në zhvillim kohët e fundit janë shndërruar në një treg të ngadaltë, duke u bërë thirrje investitorëve që të monitorojnë nga afër nëse rëniet janë më të thella, ata do të kalojnë tek bizneset e tjera.

Tregjet në zhvillim janë burimi kryesor i rritjes së kërkesës për naftë, tha Ole Hansen, kreu i strategjisë së mallrave në Saxo Bank. Ai pret që çmimet e naftës së papërpunuar të jenë të lidhura, por gjithashtu turbullirat e momentit mund të shtyjnë çmimet e benzinës amerikane të rriten më shumë, të cilat mund të çojnë në uljen e konsumit të naftës. Rritja e kërkesës për naftë të papërpunuar do të goditej nga një "stuhi e përsosur e rritjes së çmimeve të naftës dhe monedhave më të dobëta", tha ai.

Duke shtuar presionet, tregu i naftës duket se po hyn në një sezon kur kërkesa zakonisht dobësohet. Vjeshta konsiderohet të jetë një e ashtuquajtur "periudhë e qetë" për naftën, me çmime që shpesh bien si përfundimi i sezonit të lëvizjes së verës dhe rafineritë mbyllen për mirëmbajtje.

Çmimet e naftës amerikane kanë rënë midis 64 dhe 74 dollarë që nga prilli, ndërsa 71 dhe 79 dollarë ka qenë cilësia më e mirë e naftës .

Të dhënat tregojnë se kërkesa për naftë dhe lëndë djegëse qëndron e fortë në vend. Çmimet e benzinës amerikane, që mesatarisht shkojnë 2.86 një gallon ose 4 litra, janë rreth 20 cent më të larta se ato të vitit të kaluar në të njëjtën periudhë.

Sipas Administrimit të Informacionit të Energjisë . benzina amerikane me të cilën furnizohet tregu - një shifër e përdorur nga ekonomistët si një parashikim për kërkesën - ka pasur mesatarisht 9.4 milion fuçi në ditë deri më tani këtë vit, 1.3% më e lartë se shifra në këtë periudhë të vitit të kaluar.

"Kërkesa është mjaft e fortë pavarësisht nga ndryshimi i sezonit dhe shqetësimet mbi tregjet në zhvillim", tha John Kilduff, partner menaxhues në "Again Capital", një firmë alternative për menaxhimin e investimeve me bazë në Nju Jork, e specializuar në mallra. Ai parashikon se WTI do të rritet në 85 $ deri në fund të vitit, që do të ishte çmimi më i lartë që nga fundi i vitit 2014.

Por nëse çmimet e naftës rriten pak më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit precedent, analistët shqetësohen se mund të kenë një efekt të dëmshëm në ekonomi. Çmimet janë afërsisht 40% më të larta se kjo kohë vitin e kaluar, dhe kuletat e konsumatorëve të SHBA-ve nuk e përballojnë dot më.

Rënia e dërgesave të naftës së papërpunuar nga Irani, e kombinuar me rënien e mundshme të mëtejshme të prodhimit nga Venezuela, mund të shkaktojë edhe mungesa globale të furnizimit, duke rritur edhe më çmimet. Presidenti Trump në maj ripa një marrëveshje ndërkombëtare  të  SHBA-ve  për të frenuar programin bërthamor të Iranit, duke deklaruar rivendosjen e sanksioneve ekonomike në sektorin e naftës në vend.

"Unë besoj se nafta e humbur iraniane do ta godasë tregun dhe konsumatorët," tha zoti Kilduff.

Nivelet më të larta të çmimit të naftës mund të nxisin gjithashtu presione inflacioniste. Kjo do të sigurojë më shumë arsye për Rezervën Federale që të vazhdojë të rrisë normat e interesit, një lëvizje që mund të ndikojë rritjen ekonomike dhe tregjet financiare.

"Ajo që po ndodh në tregjet e energjisë ka një ndikim kritik në politikën monetare," tha presidenti i Dallas Fed Robert Kaplan në një konferencë energjetike të premten. "Ne kemi patur një rritje të çmimeve tashmë. Por në qoftë se ka një kulm, kjo padyshim ka një ndikim të madh në konsumatorin e SHBA-ve."

E gjithë kjo po ndodh pasi votuesit amerikanë shkojnë në votime në nëntor për zgjedhje në Kongres.

Për të qenë të sigurt, shumica e analistëve nuk presin që nafta të kalojë 85 dollarë. Shumë analistë janë të bindur se tensionet e tregtisë midis SHBA-ve dhe Kinës do të frenojnë çmimet, pasi mosmarrëveshja mund të peshojë mbi ekonomitë në mbarë botën dhe kërkesën për naftë.

Analistët gjithashtu thonë se një ngritje në prodhimin e naftës nga anëtarët e OPEC-ut, si Arabia Saudite, si dhe jo-anëtarët si Rusia, mund të kompensojnë prodhimin e rënë nga Irani. Pjesëmarrësit e tregjeve do të monitorojnë një takim midis OPEC dhe prodhuesve jo OPEC më vonë këtë muaj në Algjeri.

Gjenerali McGillian, nënkryetar i hulumtimit në traditën e energjisë, tha se faktori më i rëndësishëm për ku çmimet e naftës janë drejtuar është se sa fuçi iraniane janë hequr nga tregu.

Ndërsa aleatët e SHBA-ve në Europë dhe vende të tjera kanë lëvizur për t'i dhënë fund blerjeve të tyre të naftës nga vendi, kombe të tjera të tilla si Kina nuk kanë qenë aq të qarta për planet e tyre.

"Pyetja është se sa naftë do të blejnë kinezët nga Irani", tha zoti McGillian. "Herën e fundit [gjatë sanksioneve të naftës së mëparshme të Iranit] ata blenë një sasi të konsiderueshme."

Shtrenjtohen karburantet edhe në Shqipëri

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se karburantet janë shtrenjtuar 3,3% përqind në tremujorin e dytë të vitit ku ndodhemi. Vlera më lartë është shënuar në muajin qershor ku nafta dhe benzina u tregtuan me 5,6%  më shtrenjtë.

BSH e argumenton rritjen e çmimit të karburantit në tregun vendas me rritjen e çmimeve në tregun botëror.

Sipas të dhënave zyrtare të Institutit të Statistikave, në 10 vitet e fundit çmimi mesatar i naftës çdo vit ka njohur oshilacione. Çmimi më i lartë mesatar i naftës për litër është shënuar në vitin 2012 kur një litër naftë ka kushtuar 183,4 lekë.

Edhe pse ndryshimi i çmimit të naftës në tregun vendas përkon me kërkesën e lartë për naftë në tregun ndërkombëtar dhe ngjarjet që ndikojnë bursën ndërkombëtare, ekspertët shqiptarë të hidrokarbureve gjykojnë se ndikimi i tregut ndërkombëtar është veç një prej disa faktorëve që ndikojnë në ndryshimin e çmimit të naftës që tregtohet në tregun vendas.

Shqipëria ka një barrë të lartë fiskale për tregtimin e naftës dhe benzinës, që përdoret për automjete.

Por cilat janë zërat e taksave që përbëjnë çmimin e naftës që tregtohet në vend?

Mbi 60 përqind e çmimit të karburanteve që blejnë qytetarët shqiptarë përbëhet nga taksat. Përveç taksave buxhetore në çmim janë përfshirë dhe tarifa që i marrin koncesionarët privatë, si ai për shërbimin e skanimit apo markimit të karburanteve.

Në çdo litër naftë që shitet në treg, qeveria i mbledh çdo qytetari 37 lekë akcizë, 27 lekë taksë qarkullimi, 3 lekë taksë karboni dhe 7 deri në 10 lekë taksë rilicencimi.

Këtyre katër taksave që shkon në buxhet u shtohen dy tarifa shërbimesh që paguhen për koncesionarët privatë. 1 lekë për litër për markimin e karburanteve dhe 1,4 lek për litër për koncesionin e markimit. Pas këtyre 6 taksave paguhet edhe tatimi mbi vlerën e shtuar, i cili është 20 për qind e çmimit fundor ose rreth 30 lekë për litër.

Pra në total ne paguajmë 116,4 lekë vetëm taksa për naftën.

Shqipëria renditet në listën e vendeve me çmimin më të lartë në Europë për naftën me pakicë, duke qëndruar në listë fare pranë vendeve europiane me nivel të lartë jetese.

*Burimet: Wall Street Journal, Banka e Shqipërisë, INSTAT


Copyright © Gazeta “Si”




Më Shumë