.png)
Nga Xhakarta në qytetet e tjera bregdetare, fundosja e tokës po rrit rrezikun e përmbytjeve dhe po kërcënon miliona banorë. Studimet tregojnë se brenda të njëjtit qytet mund të ketë dallime të mëdha në ritmin e fundosjes, duke e bërë planifikimin urban dhe menaxhimin e ujërave nëntokësore thelbësore për të kufizuar pasojat.
Qytete të shumta në mbarë botën po fundosen me ritme shqetësuese, por kjo nuk do të thotë se toka ulet njësoj në çdo zonë. Edhe brenda të njëjtit qytet, disa lagje mund të preken shumë më tepër se të tjerat, me pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë dhe jetesën e banorëve.
Fundosja e tokës, procesi gradual i uljes së sipërfaqes së saj, është kthyer në një problem të rëndësishëm për qytetet në mbarë botën. Zhvillimi i shpejtë urban shpesh shoqërohet me nxjerrjen e tepërt të ujërave nëntokësore, duke shkaktuar ngjeshjen e sedimenteve nën sipërfaqe dhe, si pasojë, uljen e nivelit të tokës.
Rreziku shtohet më tej nga rritja e nivelit të detit dhe reshjet më intensive, të lidhura me ndryshimet klimatike, të cilat përkeqësojnë kërcënimin e përmbytjeve.
Një studim i kohëve të fundit vlerësoi se rreth 71% e popullsisë bregdetare në botë jeton në rajone ku toka po fundoset. Shumë prej këtyre zonave janë të populluara dendur dhe përballen tashmë me pasojat e rritjes së nivelit të detit.
Përparimet në teknologjinë satelitore u kanë mundësuar shkencëtarëve të monitorojnë ndryshimet e nivelit të tokës me saktësi gjithnjë e më të madhe. Në një studim të ri të botuar në revistën Nature Cities, një ekip studiuesish kinezë analizoi të dhëna satelitore të mbledhura gjatë nëntë viteve për 465 qytete të mëdha në mbarë botën.
Rezultatet treguan se qytetet aziatike po fundosen më shpejt dhe se, në përgjithësi, qytetet në vendet në zhvillim përjetojnë ritme më të larta fundosjeje sesa ato në vendet më të pasura.
Megjithatë, mesataret për qytetet e tëra mund të fshehin dallime të konsiderueshme mes lagjeve. Kjo ka rëndësi të veçantë për identifikimin e zonave më të rrezikuara dhe përcaktimin se ku nevojiten më urgjentisht masat mbrojtëse.
Xhakarta, një nga qytetet që po fundoset më shpejt në botë
Problemi është veçanërisht i dukshëm në kryeqytetin e Indonezisë, Xhakarta, e cila prej vitesh konsiderohet një nga shembujt më të njohur të fundosjes urbane.
Zona të gjera të qytetit ndodhen tashmë nën nivelin e detit, ndërsa fundosja e vazhdueshme rrezikon të përfshijë edhe pjesë të tjera të tij.
Megjithatë, procesi nuk zhvillohet me të njëjtin ritëm kudo. Sipas modelit të përdorur nga studiuesit për periudhën 2016–2024, disa zona bregdetare në veri të Xhakartës po fundosen deri në 7 centimetra në vit.
E vendosur në një deltë me lartësi të ulët, në zonën tropikale dhe e përshkuar nga 13 lumenj, Xhakarta është veçanërisht e ekspozuar ndaj përmbytjeve, si nga lumenjtë, ashtu edhe nga baticat.
Ulja e nivelit të tokës e përkeqëson situatën, duke i bërë përmbytjet më të shpeshta dhe më të rënda. Në zonat bregdetare veriore, si Muara Angke, ku ka shumë vendbanime informale, përmbytjet mund të ndodhin çdo dy ditë.
Pasojat janë veçanërisht të rënda për komunitetet më të cenueshme, të cilat kanë më pak mundësi për t’u mbrojtur nga përmbytjet dhe për t’u rikuperuar pas tyre.
Fundosja e tokës është edhe një problem i planifikimit urban
Për të mbrojtur qytetin, autoritetet e Xhakartës kanë ndërtuar një rrjet strukturash mbrojtëse, përfshirë mure bregdetare, porta ujore, sisteme polderësh, diga dhe stacione pompimi.
Masa të ngjashme nevojiten edhe në qytete të tjera bregdetare të ishullit Java, ishulli më i populluar në botë, ku fundosja e tokës përbën një kërcënim serioz. Ndër planet e propozuara është edhe ndërtimi i një muri gjigant mbrojtës përgjatë një pjese të madhe të bregdetit verior të ishullit.
Megjithatë, infrastruktura mbrojtëse nuk mjafton e vetme për ta zgjidhur problemin. Pa ndryshime në planifikimin urban dhe në mënyrën e menaxhimit të burimeve ujore, Xhakarta dhe qytetet e tjera të Javas do të vazhdojnë të përballen me rrezik të lartë përmbytjesh.
Për një kohë të gjatë, fundosja e tokës nuk ishte përfshirë plotësisht në planet e menaxhimit të përmbytjeve të Xhakartës. Rregulloret për nxjerrjen e ujërave nëntokësore u miratuan në vitin 2021 dhe nisën të zbatoheshin në vitin 2023, megjithëse problemi diskutohet prej më shumë se tri dekadash.
Një nga pengesat kryesore mbetet mungesa e një furnizimi të besueshëm me ujë përmes rrjetit të tubacioneve. Për këtë arsye, shumë ndërtesa banimi dhe objekte të mëdha tregtare vazhdojnë të mbështeten te nxjerrja e ujërave nëntokësore.
Edhe pse zbatimi i rregullave është përmirësuar, kontrolli mbetet i vështirë. Ujërat nëntokësore janë një burim që nuk shihet drejtpërdrejt, çka e ndërlikon monitorimin dhe menaxhimin e përdorimit të tyre.
A mund të ndalet apo të kthehet pas fundosja?
Në disa raste, fundosja e tokës e shkaktuar nga nxjerrja e tepërt e ujërave nëntokësore mund të ngadalësohet dhe, në kushte të caktuara, të kthehet pjesërisht pas. Kur akuiferët, shtresat nëntokësore që përmbajnë ujë, rimbushen, sipërfaqja e tokës mund të ngrihet sërish.
Megjithatë, kjo nuk ndodh domosdoshmërisht në çdo rast. Edhe ndalimi i menjëhershëm i pompimit të ujërave nëntokësore nuk do të thotë se fundosja do të ndalet po aq shpejt, pasi disa ndryshime në shtresat nëntokësore mund të jenë të pakthyeshme.
Për këtë arsye, ekspertët theksojnë nevojën për një strategji afatgjatë dhe fleksibël, e mbështetur në politika që ndërthurin rregullimin e nxjerrjes së ujërave nëntokësore, kontrollin e konsumit dhe përmirësimin e furnizimit me ujë përmes rrjeteve publike.
Një nga zgjidhjet e mundshme është injektimi i ujit në tokë për të rimbushur akuiferët. Kjo metodë ka dhënë rezultate në menaxhimin e fundosjes në qytete si Las Vegasi dhe Shangai.
Por zbatimi i së njëjtës qasje në Xhakartë është më i ndërlikuar. Fundosja atje shkaktohet nga disa faktorë, përfshirë humbjen e presionit të ujit në shtresat e thella nëntokësore. Trajtimi i këtyre proceseve kërkon ndërhyrje teknike komplekse dhe investime të konsiderueshme.
Për këtë arsye, përmirësimi i furnizimit publik me ujë dhe zbatimi efektiv i rregullave për nxjerrjen e ujërave nëntokësore mbeten masa thelbësore për të kufizuar problemin.
Zgjidhjet duhet të përshtaten me kushtet lokale
Edhe pse fundosja e tokës është një fenomen global, shkaqet e saj ndryshojnë nga një qytet në tjetrin. Zhvillimi urban, menaxhimi i ujit dhe vendimet për ndërtimin e infrastrukturës ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si zhvillohet ky proces dhe në pasojat që ai sjell.
Prandaj, zgjidhjet nuk mund të jenë të njëjta për çdo qytet. Ato duhet të bazohen në të dhëna të hollësishme lokale dhe në identifikimin e zonave ku rreziku është më i madh.
Ndërsa qytetet në mbarë botën vazhdojnë të përballen me fundosjen e tokës, monitorimi i vazhdueshëm dhe planifikimi i kujdesshëm bëhen gjithnjë e më të rëndësishëm.
Mesataret për një qytet mund të tregojnë përmasat e përgjithshme të problemit, por vetëm identifikimi i zonave ku toka fundoset më shpejt dhe i komuniteteve që jetojnë aty mund të ndihmojë autoritetet të përcaktojnë se ku duhen përqendruar ndërhyrjet.
Në fund, mbrojtja e qyteteve nuk varet vetëm nga ndërtimi i digave apo mureve kundër përmbytjeve, por edhe nga aftësia për të kuptuar dhe menaxhuar shkaqet që e bëjnë tokën të fundoset.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
thotë: 
