Treg

Individët në qytet drejt banesave të lira, synojnë bregdetin

Frika e pushimit në hotele dhe pamundësia për të kapërcyer kufirin, po nxit qiramarrjen e apartamenteve në bregdet

Tregu i pasurive të paluajtshme është goditur nga pandemia si shumë sektorë të tjerë të ekonomisë duke pësuar goditjen e dytë pas tërmetit të 26 nëntorit 2019.

Teksa tërmeti nxiti një sjellje konsumatore, që nga frika e kateve të lartë detyroi individët dhe familjet të paktën në javët e para pas tërmetit të kërkonin shtëpi të vogla përdhese apo kate të parë banesash, pandemia e cila shkaktoi lodhje psikologjike brenda  aparatmenteve në pallate, i nxiti njerëzit ti qasen brengdetit.

Dritan Leka, Century 21

“Është shumë shpejt të thuash se çfarë ka pësuar tregu, por mund të themi me siguri se tregu pësoi një ndalesë të fortë gjatë ditëve të mbylljes që u ndërpre me rifillimin e normalitetit të ri.”- thotë Dritan Leka ekspert në  fushën e pasurive të paluajtshme.

Ai shpjegon se si pasojë e mbylljes së gjatë tregu pësoi një ndryshim:

“Poseduesit e apartamenteve filluan të kërkojnë vila ose apartamente në qendra të mëdha residenciale në të cilat lëvizja për shëtitje ishte më e kollajshme gjatë ditëve të mbylljes.

Ndërkohë duke qenë se do të udhëtohet pak jashtë Shqipërisë për pushime, është rritur kërkesa për shtëpi në bregdet.”- shpjegon Leka.

Dritan Ballgjini, ekspert në sektorin e Pasurive të Paluajtshme

Kurse eksperti tjetër në sektorin e pasurive të paluajtshme Dritan Ballgjini shpjegon se, “Në ditët e para pas karantinës totale gjithçka ishte në vend numuro. Askush nuk dinte çfarë do të ndodhte dhe në kuadrin e pasigurisë si shitësit dhe blerësit, qiramarrësit dhe qiradhënësit u gjendën para një situate të pasigurtë. Ra pothuajse në zero kërkesa”.

Ai tregon se shumë apartamente u liruan pasi qiramarrësit humbën punën dhe studentët e huaj që zënë një peshë të madhe në qiramarrje lanë apartamentet për arsye se shkolla u mbyll.

Qiramarrësit që kishin shtëpi të shtrenjta, vazhdon tregon për gazetën “Si” Ballgjini, u uorientuan drejt apartamenteve më të lira dhe ky është kontigjnet “me të cilin ne po punojmë sot. Aktualisht ka një rritje të kërkesës për apartamente të lira.”

Shumica e blereseve po orientohen drejt vilave dhe shtëpive në bregdet, pra ka një rritje të kërkesës drejt tyre, gjë që sipas Ballgjinit, ka çuar dhe në rritjen e çmimit.

Çmimet e pasurive në Plazhet e veriut (Shengjin, Velipojë Tale) variojnë nga  450-1200€/m2 në varësi të objekteve. Gjiri i Lalzit dhe Durrësi 500-1350€/m2. Vlora 700-1500€/m2,  Dhërmiu 1400-2000€/m2, Saranda 600-2000€/m2

Të gjithë këto çmime janë për apartamente që shohin detin ose janë afër me të.

Por çmimet, sqaron Dritan Leka, janë të pandryshuara, nuk ka asnjë lëvizje deri më tani.

Ai parashikon që në bregdet kërkesa përgjatë këtij sezoni do të jetë e lartë edhe për apartamente me qira, pasi do të jetë e vështirë që të gjithë të akomodohen nëpër hotele si pasojë e frikës nga Covid 19,  e mungesës së kapacitetit për shkak të protokollit të sigurisë.

Leka mendon se është akoma shpejt të përcaktohet se si do të jetë e ecuria e tregut në vazhdim sepse “kemi vetem 10 ditë hapje totale (dt 18 maj ishte hapja e lokaleve).”

 Kurse në Tiranë tregu, sipas Ballgjinit është orientuar drejt okazioneve dhe periferisë ku çmimet janë më të lira.

Ballgjini shpjegon se interes të madh ka për periferinë e Tiranës, ku ka tipologji të ndërtimeve Vila, me privaci dhe oborr.

Po ashtu, interes të shtuar konfirmon edhe ai, ka për shtëpi në bregdet, ku Gjiri I Lalzit, Qerret, Dhërmiu edhe Saranda ka shtim të kerkesave  dhe rritje të çmimit.

“Rol të madh do të luajnë dhe trevat shqipfolëse që jetojne jashtë Shqipërisë që po I rikthehen bregdetit shqiptar për të pushuar. Interes të shtuar ka dhe nga investitorët në pasuri të paluajteshme të orientuar drejt okazioneve pasi e shohin këtë treg si mundësi të mirë investimi. Rol në rimëkëmbjen e tregut po luajnë dhe kreditë e buta të miratuara së fundmi nga Bashkia Tiranë.”- shpjegon eksperti Ballgjini.

Ai pohon se nuk ka ulje te çmimeve dhe pse beson se do të ketë lidhur ngushtë edhe me rënien mbi 5% të ekonomisë, sidomos perfieritë ku dhe po ndërtohet shumë.

Ballgjini parashikon se pandemia edhe për një periudhë të gjatë do të orientojë kërkesën në real estate drejt privacisë dhe shtëpive me pak oborr, shtëpive në bregdet dhe shtëpive të dyta në plazh.

Bie kërkesa për kredi hipotekore, individët të pasigurt për të ardhmen

Ngecja e tregut të pasurive të paluajtshme vihet re edhe nga të dhënat e Banëks së Shqipërisë për kreditimin për blerje banese në tremujorin e parë të vitit 2020 dhe parashikimet për tremujorin e dytë të vitit në të cilin jemi,

Të dhënat tregojnë se kriza që ka shkaktuar pandemia Covid-19 ka krijuar ndjesi pasigurie dhe ka luhatur besimin e konsumatorit; duke sjellë tkurrjen e kërkesës për kredi për shtëpi në tremujroin e parë të vitit. 

Raporti i BSh-së tregon që kredia për individë ka ndjekur një trend pozitiv deri në muajin shkurt 2020, ku norma vjetore e këtij portofoli shënoi rritje në 8%. Në muajin mars, ky portofol u tkurr dhe norma vjetore e tij u ngadalësua në 6.8%.

Banka sqaron se masat e marra për parandalimin e pandemisë duket se kanë ndikuar në ngadalësim të ritmeve vjetore të rritjes, si të kredisë për blerje banese (me 6.9%) ashtu edhe të asaj konsumatore (6.7%). Bazuar në rezultatet e aktivitetit kreditues, ngadalësimi i ritmeve të rritjes së kredisë për individë ka reflektuar rënien e ndjeshme të kërkesës për kredi nga individët dhe shtrëngimin e standardeve për to. Rënia e kërkesës dhe ofertës së individëve për kredi ka reflektuar pasiguritë e shtuara për zhvillimet në tregun e pasurive të paluajtshme dhe ato për punësimin, uljen e besimit konsumator, si dhe gatishmërinë e ulët të bankave për të pranuar rrezik.

Shtrëngimi i standardeve të kreditimit për individët pritet të jetë edhe më i theksuar në tremujorin e dytë të vitit, si në kreditë konsumatore ashtu edhe në ato për blerjen e banesave.

Shtrëngimi i standardeve të kreditimit për individët ndodh nga perceptimi për rrezik të shtuar lidhur me situatën makroekonomike në vend e perspektivën për të, si edhe aftësinë paguese të kredimarrësit.

Sipas BSH-së, në tremujorin e dytë të vitit 2020, kërkesa për kredi e individëve pritet të pësojë rënie të mëtejshme, në të dyja kategoritë. Sipas gjykimit të bankave, pothuajse të gjithë faktorët që ndikojnë kërkesën për kredi nga ana e individëve kanë qenë në kahun negativ në tremujorin e parë të vitit. Kështu, nevojat më të ulëta në financimin e blerjes së banesave dhe të konsumit, si edhe rifinancimit të borxhit, përdorimi më i lartë I burimeve të brendshme të financimit, shtimi i kredive nga bankat dhe institucionet e tjera financiare jobanka, zhvillimet aktuale dhe të pritura në tregun e banesave, si edhe rënia e besimit konsumator sollën reduktimin e theksuar të kërkesës për kredi në tremujorin e parë të vitit.

Tregu i pasurive të paluajtshme në botë

Mbyllja globale në përgjigje të pandemisë koronavirus do të ketë efekte të mëdha në tregjet e pasurive të patundshme në të gjithë botën. Sidoqoftë, ekspertët sigurojnë, se situata që ne do të shohim nuk do të jetë e njëjtë me atë që kemi parë gjatë krizës globale të pasurive të patundshme 2008/2009 kur disa vende – Spanja, Irlanda, dhe Kosta Rika, për shembull – panë të binin çmimet e pronave me 70% dhe më shumë. Këto shembje të mirëfillta ishin falë çmimeve flluska dhe huazimeve të tepërta. Tregjet më të suksesshme ishin ato me çmime reale — Panamaja ishte shembulli më i mirë – panë rënie shumë më të vogla në vlera dhe patën shërim më të shpejtë.

Ekziston një listë e gjatë e mënyrave se si telenovela e koronavirusi ka ndikuar në tregun e pasurive të patundshme në SHBA. Numri i njerëzve që paguanin qiranë ra në mars 12 përqind, sipas Këshillit Kombëtar të Strehimit të Multifamiljeve në SHBA. Disa qiramarrës dhe shitës me pakicë kombëtar njoftuan se nuk do të paguanin qiranë pronarëve të tyre.

Më shumë se 3.8 milion punëtorë shtesë u paraqitën për tu regjistruar për pagesën e  papunësisë javën që përfundoi më 25 Prill, duke e çuar numrin e amerikanëve që kanë paraqitur në gjashtë javët e kaluara kërkesën për pagesën e papunësisë në më shumë se 30 milion. Ekonomistët vlerësojnë se shkalla e papunësisë kombëtare është midis 15 dhe 20 përqind.

Muajin e kaluar, JPMorgan Chase ngriti kërkesat e saj për marrjen e një kredie hipotekore, sipas Reuters. Huadhënësi i katërt më i madh i kredive hipotekore, Chase po kërkon ulje 20 përqind dhe të kenë një rezultat krediti të paktën 700. Ai me siguri nuk është financuesi i vetëm që pyet se si mund ta mbrojë veten nga kostot e kërkuara duke bërë një lëshim për të gjithë huamarrësit, edhe pasi vetë pagesa e tij duhet të dorëzohet me kohë tek investitorët fundorë.

E gjithë kjo ndodh sipas Shoqatës së Bankierëve Hipotekorë ndërsa normat e interesit të kredive hipotekore flirtojnë me uljet hisorike,.

Bankat njoftuan se presin humbje të mëdha, pasi konsumatorët ose ndaluan pagimin e faturave ose patën tolerime. Në javët e kaluara, kompanitë iBuyer, të tilla si Zilloë dhe OpenDoor, të cilat bëjnë oferta automatike të parave të gatshme për shtëpi, kanë pezulluar blerjet e shtëpive dhe, në rastin e OpenDoor, pësuan pushime të konsiderueshme nga puna. Fannie Mae pret që shitjet e përgjithshme të shtëpive të bien me rreth 15 përqind në vitin 2020.

Këto janë humbje të konsiderueshme, si personale ashtu edhe komerciale. Ekonomia nuk do të shkojë me magji deri aty ku ishte në janar dhe tremujori i dytë do të pësojë një tkurrje dramatike. Ndërsa marrim email nga konsumatorët që kanë frikë të shohin një shtëpi virtualisht, pyesim veten dhe njëri-tjetrin me kolegët se si do të duket “normalja” e re dhe sa do të zgjasë për të arritur deri aty.

Edhe pasi të mbarojnë kufizimet plotësisht, a do të vazhdojmë të kemi shfaqje virtuale, shtëpi virtuale të hapura dhe mbyllje apo vendbanime të largëta? A do të përfundojnë blerësit e shtëpive duke nënshkruar të gjitha dokumentet e blerjes së shtëpisë dhe kredisë për shtëpi në mënyrë elektronike? Çfarë roli do të kenë avokatët, kompanitë e titujve dhe agjentët e zgjidhjes në normalitetin e ri? A do të përshpejtojë kjo krizë ndryshimet elektronike në industrinë e pasurive të patundshme?

Dhe, kjo është një pyetje e madhe: Si do të ndikojë e gjithë kjo në industrinë e brokerimit të pasurive të patundshme? A do të zhduken 2 milion vende pune?

Me kalimin e viteve, ne kemi shkruar rreth ndryshimeve në industrinë e pasurive të patundshme të sjella nga teknologjia. Agjentët e pasurive të patundshme tani përdorin teknologjinë 360 gradë për të bërë fotografi dhe video të listave të tyre. Por nëse blerësit e shtëpive mbeten të kënaqur me blerjen e një shtëpie pa e parë atë, çfarë roli do të kenë agjentët e pasurive të paluajtshme në blerje?

Ne mund të shohim ndryshime më të rëndësishme që vijnë në industrinë e pasurive të patundshme në muajt e ardhshëm: pasoja shtesë të pandemisë koronavirus.

Çfarë do të ndodhë këtë here në botë?

Çdo treg i pasurive të paluajtshme në të gjithë botën do të preket nga kriza e pandemisë, por jo të gjitha negativisht. Tregu “mbijetues” – për pronat në vendet ku mund të jetohet qetë jashtë rrjetit dhe të vetë-mjaftueshëm – do të bëhet më i kërkuar se kurrë dhe prandaj më i vlefshëm. Toka në Cayo, Belize, është në krye të kësaj liste.

Duke menduar në afatgjatë, tregjet e markës në botë do të ndikohen më pak. Në afatgjatë, një pronë me qira në Paris do të gjejë gjithnjë një qiramarrës, megjithëse edhe ky treg i qirave të nivelit të lartë do të marrë një goditje afatshkurtër.

Para karantinës, çmimet në Paris ishin në rritje, falë kryesisht Brexit që shtyu një numër të madh të punëtorëve të industrisë financiare nga Qyteti i Londrës në Qytetin e Dritave. Pak lista janë tërhequr gjatë bllokimit të gjithanshëm të gjithçkaje në këtë qytet përfshirë industrinë e pasurive të patundshme, por shumë pak prona të reja kanë dalë në treg. Kur Parisi të rihapet, megjithatë, do të ketë një numër të madh listash, duke krijuar një zbutje afatshkurtër dhe një dritare të tregut të blerësit.

Një tjetër treg europian që kishte qenë duke lulëzuar para-pandemisë është Lisbona. Këtu kërkesa nxitej nga blerja e pronave nga kinezët për t’u kualifikuar në programin e Vizave të Arta të Portugalisë. Vlerat tejkaluan nivelet e para vitit 2008, dhe investitorët po e gjenin të shtrenjtë Lisbonën. Ashtu si në Paris, efekti COVID-19 duhet t’ju japë një mundësi për të blerë me një çmim më të mirë pasi gjërat fillojnë të lëvizin përsëri. Sidoqoftë, si në Paris, dritarja e marrëveshjeve për prona më të mira mund të mos jetë për gjatë.

Shembulli më i mirë i një qyteti me qëndrueshmëri ndaj markës në Amerikë është Qyteti i Panamasë. Është selia rajonale për qindra shumëkombëshe dhe një qendër e mirëfilltë biznesi dhe financiare me pishina dhe e qiramarrësve nga e gjithë bota. Për më tepër, ekonomia e Panamasë është mbështetur nga Kanali i Panamasë, i cili përbën rreth 40% të PBB-së së Panamasë. Nëse jeni në treg për një investim me një horizont afatshkurtër, filloni këtu.

Tregjet e banesave me qira për pushime “do të shemben”

Goditja më e fortë do të jetë tregjet e shtëpive të dyta dhe ato të pushimeve. Këto do të shemben në afatin e menjëhershëm. Në krye të kësaj liste janë tregjet si Cancún dhe Playa del Carmen, Meksikë, ku trafiku zero turistik do të shkatërrojë qiratë dhe do të çojë në vlera zhvlerësuese deri në 50%. Sidoqoftë, këto tregje të vendosura mirë dhe relativisht të arritshme do të kthehen gati në normalitet para vendeve më të rralla, më pak të zhvilluara si Akumal dhe Tulum.

Qytetet me densitet të lartë, gjithashtu, do të shohin rënie në tregjet e tyre me qira, pasi kërkesa në të gjithë botën – banimi, turistik dhe tregtar – do të zvogëlohet. Mendoni Rio de Janeiro.

Pushimet dhe tregjet e shtëpive të dyta në përgjithësi do të kthehen ngadalë. Interesi do të rritet pasi të kthehet udhëtimi ajror, por do të duhen 5-10 vjet për rikuperime domethënëse në disa raste. Nga ana tjetër, pasi këto tregje do të goditen më rëndë, ato janë vendet për të bërë pazar në nivel krize. Thjesht përgatituni të investoni për një afat të gjatë, dhe, shumë e rëndësishme, të blini në një vend ku të keni kënaqësi të zotëroni dhe të doni të kaloni kohë. Mos blini vetëm për fluks të parave ose vlerësim (ose ndoshta fare).

Më Shumë