.png)
Gazeta Si – Nga të gjitha speciet shtazore, e jona është ajo që tregon një preferencë të fortë për përdorimin e njërës anë të gjymtyrëve të sipërme mbi tjetrën.
Përafërsisht 90 përqind e njerëzve përdorin dorën e djathtë kryesisht dhe pak më pak se 10 përqind përdorin të majtën, me një përqindje të vogël njerëzish që kanë aftësi të barabarta me të dyja duart.
Ky është një tipar unik njerëzor, por ne ende nuk e dimë saktësisht se çfarë na çon të kemi një preferencë kaq të fortë për të përdorimin e njërës dorë në raport me tjetrën.
Një studim i botuar së fundmi në revistën shkencore “PLOS Biology”, u përpoq të jepte një përgjigje, ose të paktën të gjente të dhënat më bindëse për të shpjeguar preferencën manuale.
Për ta bërë këtë, ekipi i hulumtimit analizoi një seri të gjatë studimesh të botuara gjatë viteve mbi mbi 40 specie primatesh, duke përfshirë ato të dedikuara paraardhësve tanë më të afërt evolucionarë.
Për secilën specie, ekipi mori në konsideratë aftësinë e përdorimit të mjeteve, karakteristikat mjedisore, zakonet dhe strukturat shoqërore, dietën dhe madhësinë e trurit.
Të dhënat u kombinuan dhe u analizuan më pas duke përdorur metoda statistikore. Doli në pah se madhësia e trurit dhe kalimi në një qëndrim të drejtë, janë të dyshuarit kryesorë në zhvillimin e dorës së theksuar tek njerëzit.
Siç mund të vërehet edhe sot, speciet arboreale në përgjithësi kanë një preferencë më të fortë për dorën, sesa ato tokësore, duke përdorur njërën dorë për t’u stabilizuar në degë dhe tjetrën për manipulim.
Paraardhësit tanë do ta kishin ruajtur këtë preferencë, duke e përkthyer atë në diçka të ndryshme kur filluan të lëviznin në mënyrë të qëndrueshme në tokë.
Sipas studimeve më të pranuara gjerësisht, rreth gjashtë milionë vjet më parë paraardhësit tanë filluan të zhvillonin aftësinë për të ecur drejt, duke kaluar shumë më tepër kohë në tokë sesa midis degëve të pemëve.
Gjymtyrët e sipërme nuk kishin më nevojë të kryenin detyra të ngjashme me ato të gjymtyrëve të poshtme për ngjitje dhe kjo hapi mundësi të reja për diversifikimin e funksioneve të tyre, të cilat u shoqëruan, gjatë procesit të gjatë evolucionar, nga një madhësi më e madhe e trurit.
Zhvillimi i aftësive të reja manuale ishte paralel me atë të trurit për një kohë të gjatë, por për miliona vjet, paraardhësit tanë të largët nuk treguan ndonjë preferencë të veçantë për përdorimin e njërës dorë në krahasim me tjetrën.
Sipas studimit, gjërat filluan të ndryshonin rreth tre milionë vjet më parë, kur zonat e trurit filluan të diferencoheshin dhe specializoheshin.
Gati dy milionë vjet më parë, hemisfera e majtë mori një rol më të rëndësishëm në zhvillimin e gjuhës, arsyetimit dhe koordinimit motorik në përdorimin e mjeteve me shfaqjen e gjinisë Homo, të cilës i përkasim ne.
Zonat më të zhvilluara ishin të njëjtat që ushtronin kontroll më të madh mbi dorën e djathtë, dhe kjo mund të ketë çuar me kalimin e kohës në mbizotërimin e përdorimit të dorës së djathtë që vërejmë sot.
Çështja, megjithatë, nuk është zgjidhur ende plotësisht. Ndarja e detyrave midis dy hemisferave të trurit, është debatuar prej kohësh dhe duket se është më pak e ndarë nga sa besohej fillimisht.
Sasia e madhe e ndërlidhjeve midis hemisferave dhe midis zonave specifike të trurit, sugjeron një kompleksitet shumë më të madh sesa qendrat e ndryshme të trurit përgjegjëse për mendimin, arsyetimin dhe lëvizjen.
Analiza e re gjithashtu nuk arrin të shpjegojë qartë përdorimin e dorës së majtë, e cila pas miliona vitesh evolucioni vazhdon të prekë afërsisht dhjetë përqind të popullsisë.
Disa studime sugjerojnë se përqindja mund të jetë edhe më e lartë, duke pasur parasysh se deri vonë, përdorimi i dorës së majtë korrigjohej, duke inkurajuar fëmijët që shfaqnin këtë përdorim, të mësoheshin të përdornin dorën e djathtë.
Për më tepër, shumica e njerëzve mëngjërashë, nuk shfaqin një organizim të trurit që është i përmbysur krahasuar me modelet e identifikuara më parë.
Megjithatë, dominimi gjuhësor tek këta individë përfshin hemisferën e majtë, siç ndodh tek njerëzit me dorën e djathtë dhe më pak se një e treta e njerëzve me dorën e majtë shfaqin qartë një organizim të përmbysur.
Hulumtimi mbi përdorimin e dorës së majtë hipotezon se fenomeni është i lidhur jo vetëm me faktorë biologjikë, gjenetikë dhe evolucionarë, por edhe me faktorë kulturorë dhe shoqërorë.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje