.png)
Nga Gazeta ‘Si’– Në një intervistë për European Western Balkans Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, u shpreh se Shqipëria, së bashku me Malin e Zi, po avancon qartë drejt fazave të reja të anëtarësimit.
Sipas saj, Shqipëria është bërë vendi i dytë kandidat, pas Malit të Zi, që arrin këtë fazë të procesit të negociatave. Megjithatë, ajo paralajmëroi se sfidat më të mëdha janë ende përpara.
European Western Balkans: Samiti BE–Ballkani Perëndimor po mbahet në Tivat në një kohë diskutimesh intensive për të ardhmen e zgjerimit. Cilat tema mendoni se do të jenë kyçe në bisedimet me liderët dhe cili pritet të jetë mesazhi më i rëndësishëm për qytetarët e rajonit?
Marta Kos: Që nga formimi i qeverisë së re në Hungari, ka një dinamikë të re në procesin e zgjerimit në të gjitha nivelet. Mesazhi më i rëndësishëm për vendet e Ballkanit Perëndimor nga Bashkimi Europian është se po ecim përpara dhe se gjërat po lëvizin.
Këtë e shohim qartë në Mal të Zi dhe Shqipëri, të cilat po kalojnë në fazat e ardhshme të procesit të anëtarësimit. Ka shumë energji pozitive rreth asaj që po bëhet aktualisht dhe pres që kjo të reflektohet edhe gjatë samitit në Tivat.
EWB: Javët e fundit, disa shtete anëtare të BE-së kanë paraqitur propozime të ndryshme për modele të reja integrimi para anëtarësimit të plotë. Si i shihni këto modele? A mendoni se nevojitet reformë në këtë drejtim dhe a do të ketë diskutime zyrtare për këtë çështje në të ardhmen e afërt?
MK: Këto propozime sjellin një dinamikë të re në diskutim dhe kjo është shumë e mirëpritur. Ne po përdorim një metodologji të ngjashme me atë që përdornim 40 vjet më parë, kur Spanja dhe Portugalia iu bashkuan BE-së. Ka nevojë të shohim se çfarë mund të bëjmë ndryshe për t’iu përgjigjur situatës gjeopolitike, e cila sot është krejtësisht e ndryshme nga ajo e proceseve të mëparshme të zgjerimit.
Nuk mund të them se cili do të jetë rezultati i këtyre diskutimeve, por integrimi gradual është një nga fushat ku mund të avancojmë më tej.
Ajo që dimë nga diskutimet është se shtetet anëtare duan të ruajnë parimin e meritës, gjë që është shumë e rëndësishme.
Ato theksojnë se duhet t’i kushtojmë vëmendje të veçantë bazave themelore- sundimit të ligjit, luftës kundër korrupsionit, të drejtave të njeriut dhe pluralizmit mediatik- dhe unë pajtohem me këtë.
Përmes integrimit gradual mund t’u tregojmë qytetarëve shumë më herët se si vendi i tyre po përfiton nga afrimi me BE-në, jo vetëm duke pritur anëtarësimin e plotë.
EWB: Në letrën që u dërguat së fundmi vendeve të rajonit, paralajmëruat për ritmin e ngadaltë të zbatimit të reformave dhe rrezikun e humbjes së fondeve nga Plani i Rritjes. Çfarë e shkakton këtë ritëm të ngadaltë- a është Plani tepër ambicioz apo qeveritë nuk janë mjaftueshëm të përkushtuara për zbatimin e reformave?
MK: Situata lidhur me Planet e Rritjes është e ndryshme në secilin vend. Me Planin e Rritjes dhe Instrumentin për Reforma dhe Rritje kemi më shumë se dyfishuar ndihmën financiare për Ballkanin Perëndimor dhe kemi krijuar stimuj financiarë për reformat që vendet duhet të ndërmarrin në rrugën e tyre drejt BE-së. Vendet kandidate i përcaktojnë vetë ambiciet e tyre dhe janë në drejtimin e procesit, por rezultatet e deritanishme janë të kufizuara.
Letrat u dërguan për t’i informuar vendet mbi pozicionin e tyre sa i përket afateve shtesë për përmbushjen e objektivave deri në qershor. Plani i Rritjes bazohet në performancë, që do të thotë se fondet disbursohen vetëm pas realizimit të reformave. Ai është krijuar për të ofruar mbështetje dhe inkurajim, dhe po e përmbush mirë këtë qëllim. Këtë e dimë sepse po shohim zbatimin e shumë reformave.
EWB: Çfarë do të ndodhë me fondet që vendet nuk arrijnë t’i tërheqin brenda afateve të përcaktuara? A po shqyrton tashmë Komisioni Europian mundësinë e rialokimit të tyre te vendet që po zbatojnë reforma, si Mali i Zi dhe Shqipëria, të cilat deri tani kanë marrë numrin më të madh të kësteve?
MK: Reformat duhet të mbeten prioritet për përfituesit, në mënyrë që ata të përfitojnë maksimalisht nga ajo që ofron Plani i Rritjes.
Instrumenti për Reforma dhe Rritje është një mekanizëm i bazuar në performancë, ku fondet lëshohen vetëm pasi reformat të jenë zbatuar plotësisht. Fokusi ynë është t’i mbështesim vendet në realizimin e reformave në mënyrë që të mund të përfitojnë fondet.
EWB: Kohët e fundit keni folur edhe për Serbinë në kontekstin e Planit të Rritjes. Cilat janë pengesat kryesore për disbursimet e mëtejshme të fondeve për Serbinë? A lidhen ato vetëm me ligjet për gjyqësorin, të cilat Komisioni Europian i ka vlerësuar si një hap prapa?
MK: Ndryshimet në ligjet për gjyqësorin duhet të jenë në përputhje me standardet e BE-së dhe rekomandimet e Komisionit të Venecias duhet të zbatohen plotësisht.
Komisioni vlerëson vazhdimisht nëse plotësohen kushtet përkatëse për mbështetje në kuadër të instrumenteve financiare të BE-së. Kjo është pjesë e zbatimit normal të këtyre instrumenteve dhe vlen gjatë gjithë procesit, në çdo fazë të kërkesave për pagesë.
Ne vazhdojmë ta mbështesim Serbinë në rrugën e saj drejt BE-së dhe njëkohësisht presim që autoritetet të respektojnë dhe garantojnë funksionimin efektiv të mekanizmave demokratikë, sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut.
EWB: Vlerësimi juaj pozitiv për miratimin e një pakete ligjesh zgjedhore në Kuvendin e Serbisë shkaktoi reagime të shumta. Komuniteti i ekspertëve vlerëson se bëhet fjalë për ndryshime kozmetike dhe të pamjaftueshme për përmirësimin e kushteve zgjedhore. A beson Komisioni Europian se zgjedhjet e ardhshme në Serbi mund të jenë të lira dhe të ndershme dhe cili do të jetë reagimi nëse kjo nuk ndodh?
MK: Miratimin e ligjeve zgjedhore e quajta një “hap të parë të rëndësishëm” në mbështetje të zgjedhjeve të lira dhe të ndershme. Kjo nuk ishte një gjykim mbi efektivitetin e tyre, por një mbështetje për drejtimin që ato tregojnë.
Ne vazhdojmë të punojmë ngushtë me autoritetet serbe për miratimin e dy ligjeve kyçe ende të pambyllura, që lidhen me luftën kundër korrupsionit dhe financimin e aktiviteteve politike, në përputhje me rekomandimet e Zyrës për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR).
Sa i përket zgjedhjeve, funksionimi i duhur i institucioneve demokratike të Serbisë është në thelb të procesit të saj të anëtarësimit në BE. Serbia duhet të garantojë kushte të përshtatshme për vëzhguesit qytetarë të zgjedhjeve, në mënyrë që ata të kryejnë aktivitetin e tyre në një mjedis pa presion dhe intimidim.
EWB: Muajin e kaluar u arrit një marrëveshje për krijimin e një grupi pune që do të hartojë Traktatin e Anëtarësimit të Malit të Zi. Si do të zhvillohet ky proces në të ardhmen e afërt? A ekziston aktualisht një kuadër ligjor për përcaktimin e klauzolave më të rrepta mbrojtëse, për të cilat insistojnë disa shtete anëtare?
MK: Hartimi zhvillohet brenda grupit ad hoc të punës të Këshillit, ku marrin pjesë shtetet anëtare të BE-së. Pikërisht aty do të marrë formë vendi i Malit të Zi brenda Bashkimit Evropian.
Grupi i punës u miratua vetëm në fund të prillit, ndaj procesi është ende në fazat e para.
Mekanizmat mbrojtës nuk janë diçka e re në këtë proces dhe do të përcaktohen gjatë hartimit të traktatit. Përmbajtja e tyre do të bëhet më e qartë ndërsa procesi përparon.
EWB: Duke qenë se kanë nisur përgatitjet për Traktatin e Anëtarësimit të Malit të Zi, a mund të flasim më konkretisht për datën e përfundimit të negociatave?
MK: Procesi i zgjerimit nuk funksionon sipas afateve fikse, sepse ka shumë faktorë që ndikojnë. I pari prej tyre është shpejtësia me të cilën vendet zbatojnë reformat e nevojshme.
Hartimi i traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi është një hap jashtëzakonisht pozitiv në fund të procesit, por nuk përcakton një datë përfundimtare.
Mali i Zi ka ende punë të rëndësishme për të bërë në grupkapitullin e “themeleve”, veçanërisht në sundimin e ligjit dhe sistemin gjyqësor, dhe kjo do të kërkojë përpjekje të konsiderueshme përpara përfundimit të negociatave. Puna e palodhur e Malit të Zi po jep rezultate dhe ky ritëm duhet të vazhdojë deri në fazat finale.
EWB: Shqipëria është një tjetër vend i rajonit që ka bërë përparim të konsiderueshëm. Është arritur gjithashtu një marrëveshje për IBAR-in. Çfarë ishte vendimtare për përshpejtimin e procesit të Shqipërisë dhe a prisni që vendi të nisë mbylljen e kapitujve negociues deri në fund të vitit?
MK: Shtetet anëtare dhe Komisioni vlerësuan se Shqipëria kishte përmbushur kërkesat e ndërmjetme në fushën e sundimit të ligjit. Kur një vend përmbush detyrimet e tij, ne në BE duhet të jemi vendimtarë, të respektojmë pjesën tonë të marrëveshjes dhe të japim përgjigjen e duhur.
Shqipëria u bë vendi i dytë kandidat, pas Malit të Zi, që arriti këtë fazë kyçe të procesit të anëtarësimit. Megjithatë, IBAR-i është larg të qenit fundi i procesit. Në fakt, ai shënon fillimin e fazës më kërkuese të negociatave, që është mbyllja e kapitujve. Në këtë proces nuk punojmë me afate kohore, por me rezultate, ndërsa bashkëpunojmë me Shqipërinë për ta përgatitur për anëtarësim në Bashkimin Europian.
EWB: Komisioni Europian thotë vazhdimisht se zgjerimi duhet të mbetet një proces i bazuar në meritë. Megjithatë, rasti i Maqedonisë së Veriut tregon se mosmarrëveshjet dypalëshe vazhdojnë ta pengojnë procesin. A prisni përparim në zgjidhjen e këtij ngërçi?
MK: Marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe bashkëpunimi rajonal janë pjesë thelbësore e procesit të integrimit evropian të vendeve kandidate.
Në rastin e Maqedonisë së Veriut, ne jemi të gatshëm të përfundojmë fazën e hapjes së negociatave të anëtarësimit sapo vendi të përmbushë angazhimin e tij për ndryshimet kushtetuese, siç u përcaktua nga liderët e BE-së pas samitit të korrikut 2022.
Është gjithashtu shumë e rëndësishme që Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut të rindërtojnë besimin e ndërsjellë dhe të rikthejnë marrëdhëniet e besimit, ndërsa ne mbetemi të gatshëm të lehtësojmë këto diskutime.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje