.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Disa orë pasi u takua me presidentin kinez Xi Jinping në Pekin javën e kaluar, Donald Trump lëshoi një paralajmërim të ashpër ndaj Tajvanit kundër shpalljes së pavarësisë.
“Unë nuk dua që dikush të shpallë pavarësinë. Nuk dua këtë. Dua që ata të qetësohen. Dua që Kina të qetësohet,” tha ai për Fox News.
Komentet e Trumpit, disa nga më të fortat që një president amerikan ka bërë deri tani për këtë çështje, shkaktuan menjëherë një valë reagimesh nga Tajvani, ku u tha se nuk shihet nevoja për të shpallur formalisht pavarësinë.
Pavarësia e Tajvanit është “vija më e kuqe” për Pekinin, i cili e konsideron Tajvanin pjesë të territorit të vet dhe e ka akuzuar presidentin e tij Lai Ching-te si separatist.
Por çështja është shumë më komplekse.
Pse Kina e dëshiron Tajvanin?
Dëshira e Kinës për t’u “ribashkuar” me Tajvanin është historike dhe e rrënjosur thellë.
Ajo daton që nga fundi i luftës civile kineze në vitin 1949, kur Partia Komuniste Kineze mori kontrollin e Kinës dhe forcat humbëse të Kuomintangut u tërhoqën në Tajvan, duke zhvendosur qeverinë e tyre në Taipei.
Që atëherë, Pekini e ka pretenduar ishullin vetëqeverisës si pjesë të Kinës. Por pasi Xi Jinping erdhi në pushtet, qeveria kineze ka shtuar presionin dhe kërcënimet ndaj asaj që e konsideron separatizëm. “Ribashkimi” i Tajvanit me Kinën është bërë një objektiv kyç- vetë Xi e ka quajtur atë një realitet “të pandalshëm”.
Vitet e fundit, Kina ka rritur format e ndryshme të presionit përmes stërvitjeve ushtarake që simulojnë bllokada, izolimit diplomatik të Tajvanit dhe luftës hibride (“greyzone warfare”), ku anije luftarake dhe avionë luftarakë afrohen rregullisht pranë ujërave dhe hapësirës ajrore tajvaneze.
Gjatë samitit të javës së kaluar, Xi i tha Trumpit se çështja e Tajvanit ishte më e rëndësishmja në marrëdhëniet SHBA-Kinë dhe se menaxhimi i gabuar i saj mund të çonte në konflikt.
Meqë SHBA është aleati më i afërt i Tajvanit dhe sipas ligjit është e detyruar t’i ofrojë mjete për vetëmbrojtje- vëzhguesit prej kohësh kanë frikë se çdo sulm ndaj Tajvanit do ta përfshinte drejtpërdrejt SHBA-në në një konflikt me Kinën.
Kina e ka bërë të qartë qëndrimin e saj në Ligjin Anti-Secesion të vitit 2005, ku thuhet se synon “ribashkim paqësor” me ishullin.
Por ligji gjithashtu thotë se nëse forcat për “pavarësinë e Tajvanit” shkaktojnë shkëputje nga Kina, ose nëse mundësia për “ribashkim paqësor” shteron, Kina mund të përdorë “mjete jo-paqësore” për të mbrojtur integritetin territorial.
Kjo do të thotë se Kina nuk e përjashton përdorimin e forcës ushtarake për të marrë Tajvanin, nëse e konsideron të nevojshme. Shumica besojnë se një shpallje formale e pavarësisë nga qeveria tajvaneze do ta shkaktonte këtë reagim.
A e do Tajvani pavarësinë?
Tajvani ka lidhje të ngushta ekonomike dhe kulturore me Kinën. Por shumica e njerëzve në Tajvan, i cili ka një sistem demokratik të konsoliduar, e shohin veten politikisht të ndarë nga Kina, e cila është bërë gjithnjë e më autoritare vitet e fundit.
Shumica gjithashtu duan të ruajnë status quo-në-që do të thotë të mos shpallin formalisht pavarësinë dhe as të bashkohen me Kinën.
Qëndrimi zyrtar i qeverisë tajvaneze nën Partinë Demokratike Progresive (DPP), e cila qeveris që nga viti 2016, pasqyron këtë pikëpamje.
Presidenti Lai dhe paraardhësja e tij Tsai Ing-ëen kanë insistuar se, meqë Tajvani e konsideron veten një vend të pavarur, nuk ka nevojë të shpallë zyrtarisht pavarësinë.
Kjo është në thelb një mënyrë për të afirmuar sovranitetin e Tajvanit, duke mos kaluar njëkohësisht “vijën e kuqe” të Kinës.
Edhe nëse do të donin, as presidenti dhe as qeveria nuk mund ta shpallin lehtë pavarësinë-kjo mund të bëhet vetëm nëse parlamenti tajvanez miraton një amendament kushtetues dhe shumica e qytetarëve votojnë pro në referendum.
Megjithatë, Pekini mbetet mosbesues ndaj DPP-së, e cila në fillimet e saj promovonte sovranitetin e Tajvanit, dhe e konsideron veçanërisht problematik Lain, për shkak të deklaratave të tij të mëparshme kundër Pekinit. Kina shpesh e akuzon atë dhe partinë e tij si separatistë “pro-pavarësisë”.
Duke iu referuar forcimit ushtarak të Tajvanit vitet e fundit, Pekini ka akuzuar gjithashtu qeverinë e DPP-së se po i “fut qytetarët në karrocën e luftës së pavarësisë së Tajvanit”.
Lai ka deklaruar se nuk kërkon konflikt dhe se vetëm po forcon mbrojtjen e ishullit përballë presionit në rritje nga Kina.
A e mbështet SHBA pavarësinë e Tajvanit?
Edhe pse komentet e fundit të Trumpit për Tajvanin kanë bërë bujë, asnjë qeveri amerikane nuk ka deklaruar ndonjëherë qartë se Tajvani duhet të jetë i pavarur.
Pas samitit me Xi, Trump tha se lideri kinez “nuk dëshiron një lëvizje për pavarësi” në Tajvan dhe se ai “e dëgjoi”, por “nuk bëri koment”.
Në përgjithësi, SHBA përpiqet të mbajë një ekuilibër delikat kur bëhet fjalë për çështjen shumë të ndjeshme të Tajvanit.
Në vitin 1979, SHBA ndërpreu marrëdhëniet zyrtare me ishullin kur vendosi marrëdhënie diplomatike me Pekinin. Kjo do të thotë se SHBA pranon qëndrimin e Pekinit se ekziston vetëm një qeveri kineze- ajo në Pekin.
Por po atë vit, SHBA miratoi Aktin e Marrëdhënieve me Tajvanin, i cili thotë se SHBA mund t’i “sigurojë Tajvanit armë me karakter mbrojtës”- prandaj vazhdon t’i shesë armë edhe sot.
Ligji gjithashtu deklaron se paqja në rajon është në interesin e SHBA-së dhe se ajo ruan kapacitetin “për t’iu kundërvënë çdo përdorimi force ose forme tjetër presioni” që do të rrezikonte sigurinë ose sistemin social e ekonomik të Tajvanit.
Çfarë është politika “Një Kinë”?
Pikërisht për këtë arsye paralajmërimi i fundit i Trumpit ndaj Tajvanit ka habitur disa analistë, të cilët e shohin si shenjë se SHBA mund të jetë duke lëkundur angazhimin e saj ndaj ishullit dhe sugjerojnë se Xi mund të ketë fituar ndikim mbi presidentin amerikan.
Ryan Hass, analist në think tank-un Brookings Institution, tha se Trump “ka rritur rrezikun e përballjes”, pasi “simpatia e tij e dukshme për mënyrën si Xi e paraqet çështjen e Tajvanit do ta inkurajojë Pekinin të shtojë presionin ndaj Taipeit”.
Megjithatë, Trump gjithashtu theksoi se “asgjë nuk ka ndryshuar” sa i përket politikës amerikane ndaj Tajvanit dhe madje shprehu dëshirën për të folur drejtpërdrejt me Lain- diçka që do ta zemëronte Pekinin, siç ndodhi herën e fundit kur Trump foli me një president tajvanez.
Shumë njerëz po vëzhgojnë me kujdes hapat e ardhshëm të SHBA-së për të parë nëse do të ketë vërtet ndryshim politikash, si për shembull nëse Trump do të miratojë një paketë armësh prej 14 miliardë dollarësh për Tajvanin, pas një shitjeje armësh prej 11 miliardë dollarësh të njoftuar në dhjetor.
Pas samitit, Trump nuk u tregua i vendosur për miratimin përfundimtar të paketës më të fundit, duke i thënë Fox Neës se kjo “varet nga Kina” dhe se “është një kartë shumë e mirë negociuese për ne”. Më vonë ai u tha gazetarëve se do të “merrte një vendim brenda një periudhe relativisht të shkurtër”.
I lidhur nga Akti i Marrëdhënieve me Tajvanin, qëndrimi i SHBA-së ndaj Tajvanit nuk ka ndryshuar thelbësisht në dekadat e fundit, pavarësisht retorikës së presidentëve të ndryshëm.
Ish-presidenti Joe Biden dy herë tha se SHBA do ta mbronte Tajvanin në rast të një sulmi nga Kina, duke u dukur sikur largohej nga politika amerikane e “paqartësisë strategjike”-një politikë sipas së cilës SHBA nuk angazhohet qartë për ta mbrojtur Tajvanin, por as nuk e përjashton këtë mundësi.
Megjithatë, administrata e tij sqaroi më pas se politika amerikane ndaj Tajvanit nuk kishte ndryshuar./ BBC
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje