.png)
Gazeta Si – Zbulimi i një dhëmbi 59,000-vjeçar në Shpellën Chagyrskaya, në Malet Altai të Siberisë, ka nxitur një ekip kërkimor të vërë në pikëpyetje nëse disa Neandertalë ishin të aftë të kryenin procedura bazë dentare.
Dhëmbi i pasmë ka një vrimë të thellë dhe të spikatur që arrin deri te zona e mishit të dhëmbit, e cila, sipas studiuesve, nuk mund të shpjegohet me trauma të thjeshta gjatë përtypjes.
Nëse hipoteza konfirmohet, do të ishte prova më e vjetër e punës dentare në historinë e njerëzimit, duke i paraprirë afërsisht 40,000 vjet provave të para të gjetura në dhëmbët e Homo sapiens, species sonë “kushëri” të Neandertalëve.
Do të ishte gjithashtu një nga demonstrimet më të qarta të aftësisë së Neandertalëve për të kryer arsyetime komplekse dhe për të pasur shkathtësi të madhe në përdorimin e mjeteve, madje edhe të vogla.
Megjithatë, jo të gjithë janë të bindur nga përfundimet e studimit dhe presin me ngulm zbulimin e gjetjeve të tjera të ngjashme për t’i konfirmuar ato.
Shpella Chagyrskaya është e njohur për koleksionin e saj të pasur të veglave prej guri, të gjitha që datojnë afërsisht 60,000 vjet më parë dhe të përdorura nga Neandertalët.
Ndër gjetjet, ekipi i kërkimit vuri re praninë e dhëmbit të madh të poshtëm në të majtë, që i përkiste një të rrituri.
Pas një inspektimi më të afërt, ata zbuluan një zgavër në sipërfaqen e dhëmbit që shtrihej thellë në tul, pjesa “e gjallë” e dhëmbit ku ndodhen nervat, enët e gjakut dhe indi lidhës.
Vrima paraqiste një sërë shenjash të vogla rrethore përgjatë skajit të brendshëm, të cilat ekipi i hulumtimit besonte se ishin në përputhje me përdorimin e një mjeti guri për të shpuar dhëmbin.
Për të testuar këtë hipotezë, ata morën disa dhëmbë modernë të Homo sapiens – më të vegjël se ata të Neandertalëve, por më të lehtë për t’u rikuperuar (një studiuese dhuroi një nga dhëmbët e saj, i cili duhej të hiqej gjithsesi) – dhe i shpuan ato me dorë duke përdorur copa diaspri, një shkëmb shumë i fortë dhe kompakt i përdorur në parahistori për të bërë tehe të mprehta dhe mjete të ndryshme.
Shenjat e shpimit ishin në përputhje me ato të vërejtura në dhëmbin e gjetur në shpellë, duke sugjeruar ndërhyrje të qëllimshme.
Studimi hipotezon se pronari i dhëmbit kishte dhimbje të forta për shkak të inflamacionit të mishit të dhëmbëve (pulpiti), i cili mund të lehtësohet duke hapur dhëmbin për të zvogëluar presionin mbi nervin që shkakton dhimbjen.
Shpimi rudimentar me copën e diasprit do të kishte ofruar lehtësim të menjëhershëm, duke i lejuar gjithashtu Neandertalit ta mbante dhëmbin.
Analizat tregojnë shenja të konsumimit në vetë vrimën, duke sugjeruar se ajo është përdorur për përtypje edhe shumë kohë pas operacionit.
Shenja të tjera në dhëmb janë gjithashtu në përputhje me përdorimin e kruajtëseve të dhëmbëve rudimentare, një praktikë e vërejtur më parë në dhëmbët e Neandertalëve të gjetur diku tjetër.
Studimi i ri është pritur me interes, por disa ekspertë kanë paralajmëruar që të mos nxirren përfundime të nxituara.
Vrima mund të jetë formuar spontanisht pas traumës, ndoshta nga përtypja e diçkaje të fortë si një fragment shkëmbi në ushqim dhe fillimi i mëvonshëm i prishjes së dhëmbëve.
Është gjithashtu e paqartë se si Neandertalët mund ta kenë kuptuar se shpimi i një vrime në dhëmb do të zvogëlonte dhimbjen e shkaktuar nga pulpiti.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje