‘Pandemia digjitale’ që mund të mbyllë botën, pse interneti është në qendër të krizës

Gazeta Si – Ndërlidhja e sistemeve globale mund të gjenerojë një efekt domino me pasoja të përhapura dhe afatgjata, madje edhe për javë të tëra.

Kjo është ajo që paralajmëron OKB-ja, duke bërë thirrje për forcimin e standardeve ndërkombëtare dhe përmirësimin e koordinimit në infrastrukturën kritike si hapësira, kabllot nënujore dhe qendrat e të dhënave.

Kjo nuk është më thjesht një eventualitet, por një skenar i konsideruar shumë i mundshëm: një katastrofë digjitale nuk është çështje “nëse”, por “kur”.

Ky është paralajmërimi që përmbahet në një raport nga zyra e Kombeve të Bashkuara për Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë, i hartuar në bashkëpunim me Unionin Ndërkombëtar të Telekomunikacionit.

Çfarë ndodh në një pandemi digjitale

Pagesat e paralizuara, spitalet pa qasje në të dhëna, sistemet e alarmit jashtë funksionit, rrjetet e energjisë në krizë: dokumenti përshkruan një skenar “pandemie digjitale” që është më realist nga sa mendojmë dhe për të cilin bota nuk është ende gati.

Çfarë do të ndodhte nëse, nga një ditë në tjetrën, telefonat celularë dhe interneti ndalonin së punuari, pagesat bllokoheshin, spitalet humbisnin të dhënat e pacientëve dhe alarmet e emergjencës nuk mbërrinin kurrë?

Një skenar që duket si fantastiko-shkencor mund të bëhet realitet. Një dështim në shkallë të gjerë dhe progresiv i sistemeve kritike digjitale – një “pandemi digjitale” e vërtetë – konsiderohet e besueshme, por modelet aktuale të menaxhimit nuk janë ende të përshtatshme për ta adresuar atë.

Infrastruktura digjitale

Shoqëria moderne mbështetet në infrastrukturën digjitale thelbësore: energjinë, financat, transportin, kujdesin shëndetësor, komunikimet dhe shërbimet publike.

Gjithçka varet nga sisteme thellësisht të ndërlidhura, më të brishta nga sa duken, dhe rreziqet e të cilave mbeten kryesisht të nënvlerësuara.

Një ngjarje diellore me intensitetin e asaj që preku Tokën në vitin 2012 mund të kishte shkatërruar rrjetet e energjisë dhe komunikimet në të gjithë kontinentet.

Mbeturinat hapësinore gjithashtu përbëjnë një kërcënim në rritje, duke rrezikuar potencialisht orbitën e ulët të Tokës, me efekte të njëkohshme në navigimin satelitor, rrjetet financiare dhe parashikimin e motit.

Kësaj i shtohen ngjarjet ekstreme të motit gjithnjë e më të dhunshme, të cilat tashmë kanë demonstruar aftësinë e tyre për të shkatërruar infrastrukturën digjhitale dhe për të transformuar krizat lokale në emergjenca humanitare.

Tendenca për t’u përhapur

Sipas raportit, ndërprerjet digjitale rrallë janë ngjarje të izoluara: ato kanë tendencë të përhapen. Një dështim lokal mund të përhapet shpejt nëpër sektorë dhe kufij kombëtarë.

Deri në 89% të ndërprerjeve të shkaktuara nga fatkeqësitë natyrore, vijnë si rezultat i efekteve kaskaduese, në vend të dëmit fillestar.

Dhe numri i njerëzve të prekur mund të jetë deri në dhjetë herë më i madh se ata që preken drejtpërdrejt fillimisht.

Ndërvarësia midis sistemeve

Në rrënjë të rrezikut është një rrjet i dendur ndërvarësish, si midis sistemeve, ashtu edhe gjeografikisht. Raporti identifikon katër shtylla infrastrukturore: rrjetet e energjisë, kabllot nënujore, satelitët dhe qendrat e të dhënave.

Lidhjet e tyre formojnë shtyllën kurrizore të ekosistemit digjital global. Sot, afërsisht 5.5 miliardë njerëz, gati 70% e popullsisë së botës, përdorin internetin, i cili është bërë thelbësor për jetën e përditshme.

Kujdesi shëndetësor, tregjet financiare, shërbimet publike dhe madje edhe proceset zgjedhore varen nga një rrjet digjital gjithnjë e më i gjerë dhe kompleks.

Ky integrim global, thekson OKB, përfaqëson një avantazh të madh, por gjithashtu ekspozon rreziqe të rëndësishme sistemike.

Për më tepër, rreziqet digjitale kanë tendencë të mbeten të padukshme derisa të arrijnë një prag kritik: sistemet papritmas pushojnë së funksionuari, ndërsa bota fizike duket e pandryshuar, duke vonuar kështu përgjigjet ndaj krizave.

Zgjidhjet e emergjencës zbehen

Ndërkohë, aftësia për të vepruar pa sisteme digjitale është zvogëluar në mënyrë progresive. Në shumë sektorë, ekspertiza analoge dhe zgjidhjet e emergjencës nuk testohen më ose janë zhdukur.

Kur sistemet dështojnë në një shkallë të gjerë, alternativat manuale nuk janë në gjendje t’i zëvendësojnë ato.

Dobësitë janë edhe më të theksuara në vendet me infrastrukturë më pak të tepërt, siç janë shtetet e vogla ishullore dhe vendet më pak të zhvilluara.

Së fundmi, një boshllëk i konsiderueshëm në kuptimin e rrezikut vazhdon: ndërsa kërcënimet kibernetike tërheqin vëmendje të konsiderueshme, ndërprerjet e paqëllimshme në infrastrukturën fizike ndjekin dinamika të ndryshme dhe shpesh anashkalohen.

Njohuritë ekzistojnë, por nuk merren në konsideratë mjaftueshëm; dhe edhe kur ndodh, mungojnë mjete, standarde dhe aftësi koordinimi të përshtatshme për ta transformuar atë në gatishmëri konkrete.

Përgatituni tani!

“Prandaj është thelbësore të fillojmë përgatitjet tani”, tha Kamal Kishore, kreu i Zyrës së OKB-së për Reduktimin e Fatkeqësive.

Raporti identifikon gjashtë prioritete për veprim: forcimin e bazës së njohurive mbi rreziqet dhe ndërvarësitë e sistemit; përditësimin e modeleve të menaxhimit për të përfshirë ndërprerjet e paqëllimshme; zhvillimin e standardeve ndërkombëtare për qëndrueshmërinë dhe aftësitë analoge të rezervimit; përmirësimin e koordinimit parandalues ​​mbi rreziqet më kritike; forcimin e kapacitetit të shoqërive për të përthithur dhe për t’u rikuperuar nga goditjet digjitale; dhe promovimin e besimit, ndërgjegjësimit të përbashkët dhe bashkëpunimit global për t’i kthyer paralajmërimet në veprime konkrete.

Përshtati: Gazeta “Si”