.png)
Për sa kohë mund të menaxhojmë një krizë ekonomie dhe politike? A mundet përgjigja të jetë “përgjithmonë”? Nëse jo, cila do triumfojë? Këto janë pyetjet që ngrihen në situatën aktuale, me një ekonomi të brishtë dhe kaos politik.
Në fillim të javës së kaluar, Donald Trump paralajmëroi Iranin se nëse Ngushtica e Hormuzit nuk rihapej, “i gjithë vendi mund të fshihej brenda një nate, dhe ajo natë mund të ishte nesër natën”. Dy ditë më vonë, u njoftua se SHBA dhe Irani kishin rënë dakord për një armëpushim dyjavor që do të hapte ngushticën. Më pas, kur ky armëpushim rezultoi se nuk ishte real dhe ngushtica mbeti e mbyllur, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance shkoi në Islamabad për të negociuar një marrëveshje paqeje, por pa sukses.
Pas kësaj, Trump shkroi në Truth Social se “menjëherë në fuqi, Marina e Shteteve të Bashkuara do të nisë procesin e Bllokadës së çdo anijeje që përpiqet të hyjë ose të dalë nga Ngushtica e Hormuzit”. Më pas, SHBA sqaroi se kjo bllokadë do të përfshinte “tërë vijën bregdetare të Iranit”, përfshirë portet dhe terminalet e naftës, dhe do të zbatohej për të gjitha anijet “pavarësisht flamurit”.
Çfarë mund të nxjerrim nga e gjithë kjo?
Një pikë është se konfuzioni është një tipar, jo një defekt, në mënyrën e veprimit të Trump-it. Por paparashikueshmëria ka pasoja. Raporti i fundit i Perspektivës Ekonomike Botërore të FMN-së nis pikërisht me diskutimin mbi pasigurinë. Lufta aktuale në Lindjen e Mesme është një burim i madh i kësaj pasigurie. Luhatjet e politikës tregtare amerikane nën Trump-in janë një tjetër, pa harruar luftën në Ukrainë dhe përçarjet në aleancën perëndimore. Nuk është çudi që treguesit e pasigurisë politike dhe ekonomike janë në nivele të larta.
Në këtë kontekst, FMN-ja ka ndjekur një qasje të re në parashikimet e saj. Në vend të “bazës” tradicionale, ajo paraqet një “parashikim referencë”, që supozon se tronditjet nga lufta me Iranin do të zbehen deri në mesin e vitit 2026. Por ajo shton edhe skenarë “negativ” dhe “të rëndë”. Në të parin, një konflikt më i zgjatur do t’i mbante çmimet e energjisë më të larta për më gjatë. Në të dytin, do të kishte dëme edhe më të mëdha në infrastrukturën energjetike të rajonit.
Në skenarin referencë, rritja globale parashikohet të jetë 3.1% në vitin 2026 dhe 3.2% në 2027, më e ulët se 3.4% në 2024-25 dhe nën mesataren 3.7% të periudhës 2000-2019. Parashikimi për 2026 është vetëm 0.2 pikë përqindje më i ulët se ai i janarit 2026, por FMN vëren se, pa luftën, rritja do të ishte rishikuar për lart. Inflacioni pritet të arrijë 4.4% këtë vit.
Në skenarin negativ, rritja globale do të ngadalësohej në 2.5% në 2026, ndërsa inflacioni do të arrinte 5.4%. Në skenarin më të rëndë, rritja do të binte rreth 2%, ndërsa inflacioni do të ngjitej në 5.8%. Pra, ndikimi ekonomik i luftës varet nga zhvillimet e ardhshme: nga një ndalim i shpejtë i konfliktit dhe rihapja e Ngushticës së Hormuzit, deri te një luftë e zgjatur dhe shkatërruese.
Kostot e luftës shpërndahen në mënyrë të pabarabartë; barra është më e madhe në rajonin e konfliktit, për vendet importuese të lëndëve të para dhe për shtetet me dobësi ekzistuese. Natyrisht, kjo nuk duket se shqetëson ata që e kanë nisur konfliktin.
Në një pamje më të gjerë, FMN vëren se “rreziqet negative dominojnë”. Bota, siç ka vënë në dukje edhe Mark Carney, ndodhet në një epokë “thyerjeje”. Dinamikat e sotme ngjajnë në disa aspekte me periudhën 1914–1945, me ndryshime të mëdha në raportet e fuqisë dhe tronditje ideologjike e teknologjike. Sot shihen rreziqe të shumta: tensione gjeopolitike, ndërprerje të furnizimeve me lëndë të para, çrregullime tregtare, zhgënjim në përfitueshmërinë e inteligjencës artificiale, rritje e borxhit publik dhe dëmtim i institucioneve kyçe, përfshirë bankat qendrore dhe pritjet për inflacionin. Në këtë listë mund të shtohet edhe dobësimi i rolit të SHBA si hegjemoni globale.
Megjithatë, ka edhe elemente pozitive. Para luftës, ekonomia globale po performonte më mirë se sa pritej. Rritja në eksportet teknologjike, e nxitur nga boom-i i AI, ka ndihmuar të kompensojë efektet e tarifave dhe tensioneve tregtare. Po ashtu, zhvendosja e shpejtë e tregtisë globale ka zbutur ndikimin e luftës tregtare SHBA–Kinë, ndërsa proteksionizmi amerikan ende nuk është përhapur globalisht.
Më tej, disa zhvillime politike sugjerojnë se tendencat autoritare nuk janë të pakthyeshme, siç tregon humbja zgjedhore e Viktor Orbán në Hungari. Në përgjithësi, kërkesa për bashkëpunim dhe paqe ende ekziston, dhe nacionalizmi agresiv nuk është bërë normë globale.
FMN përshkruan një botë larg vizionit të vitit 1944, por ende jo të humbur. Në lojë nuk janë vetëm paqja dhe prosperiteti, por vetë koncepti i qytetërimit modern.
Shkruar nga Martin Wolf, kolumnist i Financial Times
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje