Pse vendet më të varfra të Europës goditen më shumë nga ndotja e ajrit

Në Europë, rajonet më të varfra vuajnë më shumë nga efektet shëndetësore të ndotjes së ajrit, sipas një studimi të ri.

Rajonet me nivele më të larta varfërie dhe përdorim më të ulët të energjisë së rinovueshme janë në rrezikun më të lartë të vdekshmërisë që lidhet me ndotjen e ajrit, sipas një studimi të ri.

Hulumtimi, i botuar në revistën Nature, zbuloi se sa më e lartë varfëria, aq më e madhe është ndjeshmëria ndaj ndotjes së ajrit.

“Nuk është vetëm se rajonet më të varfra janë më të ndotura”, thotë Zhaoyue Chen, autori i studimit në Institutin e Barcelonës për Shëndetin Global (ISGlobal).

Ai vuri në dukje se rajonet më të pasura zakonisht kanë sisteme kujdesi shëndetësor më të pajisura, programe më gjithëpërfshirëse të shëndetit publik, ndërgjegjësim më të madh shoqëror për efektet e ndotjes së ajrit dhe një kapacitet më të lartë për të zbatuar politikat mjedisore.

“Përcaktimi sasior i rreziqeve të vdekshmërisë që i atribuohen ndotjes së ajrit në secilin rajon dhe periudhë mund të ndihmojë në identifikimin më të saktë të popullatave më të cenueshme”, shtoi Chen.

Studimi analizoi të dhënat nga më shumë se 88 milionë vdekje në 31 vende europiane midis viteve 2003 dhe 2019.

Hulumtuesit zbuluan se rreziqet shëndetësore të ndotjes së ajrit nuk përcaktohen vetëm nga nivelet e ndotjes; ato varen edhe nga cenueshmëria e njerëzve.

Edhe kur rajonet përjetojnë nivele të ngjashme të ndotjes së ajrit, pasojat shëndetësore mund të ndryshojnë shumë për shkak të kushteve socio-ekonomike dhe demografike.

Çfarë i nxit këto ndryshime?

Studimi zbuloi se rajonet me prodhim të brendshëm bruto (PBB) më të lartë për frymë, shkallë më të ulëta varfërie dhe jetëgjatësi më të lartë- kryesisht në Europën Veriore dhe Perëndimore- paraqitën një rrezik më të ulët të vdekshmërisë që lidhet me ndotjen e ajrit.

Në të kundërt, zonat në Europën Jugore dhe Lindore regjistruan rreziqe dukshëm më të larta, me disa madje dyfishuar ato të rajoneve me kushte më të mira socioekonomike.

“Vendet e Europës Perëndimore në përgjithësi kanë tendencë të investojnë më shumë burime në energji të pastër, infrastrukturë të gjelbër dhe kontrolle më të rrepta të emetimeve”, tha Joan Ballester Claramunt, autor kryesore i studimit.

Ai shtoi se vendet e Europës Lindore shpesh janë mbështetur më shumë në financimin e jashtëm dhe mbeten në një fazë të hershme të integrimit të energjisë së rinovueshme dhe masave të kontrollit të ndotjes.

Një hendek në zgjerim

Këto pabarazi kanë evoluar gjithashtu ndryshe me kalimin e viteve, vunë në dukje autorët.

Rajonet më të pasura përjetuan një rënie të ndjeshme të rreziqeve që lidhen me PM2.5, PM10 dhe dioksidin e azotit (NO2) midis viteve 2003 dhe 2019- të gjithë ndotës të lidhur me rreziqe të larta shëndetësore.

Rajonet me të ardhura ose jetëgjatësi më të ulët panë vetëm përmirësime të vogla, ose në disa raste edhe rritje, të rreziqeve të vdekshmërisë që lidhen me këta ndotës gjatë periudhës së studimit.

Hulumtuesit zbuluan se rajonet që mbështeten më shumë në lëndët djegëse fosile kanë tendencë të jenë të ekspozuara ndaj një përzierjeje më të gjerë të substancave të dëmshme, të tilla si grimcat ultra të imëta dhe metalet e rënda, të cilat mund të shkaktojnë dëme më të mëdha në trup.

Rajonet me adoptim të përparuar të energjisë së rinovueshme dhe përmirësime të qëndrueshme në cilësinë e ajrit mund të përfitojnë nga funksioni i përmirësuar i mushkërive dhe kardiovaskulare dhe rezistencë më e madhe fiziologjike, duke zbutur efektet akute shëndetësore.

Analizat tregojnë se rritja e energjisë së rinovueshme gjatë shekullit të tanishëm shoqërohet me një ulje të ndotjes së ajrit prej 15 për qind për PM të imëta, 54 për qind për PM të trashë dhe 20 për qind për NO2.

Ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit është një faktor i njohur rreziku për sëmundjen e Alzheimerit dhe për disa gjendje të zakonshme kronike shëndetësore, të tilla si hipertensioni, goditja në tru dhe depresioni. Agjencia Europiane e Mjedisit (EEA) vlerësoi në një raport të dhjetorit se nivelet e pasigurta të ndotjes së ajrit rezultuan në 182,000 vdekje në vitin 2023.

---

Copyright © Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

---