Si mund ta kontrollojnë hormonet mendjen

Nga Gazeta Si- Hormonet luajnë një rol jetësor në mbajtjen e trupit tonë në funksionim të duhur. Por ato gjithashtu mund të kenë një efekt të fuqishëm dhe nganjëherë negativ në humorin dhe shëndetin tonë mendor.

Ne të gjithëve na pëlqen të mendojmë se ndjenjat dhe emocionet tona janë nën kontrollin tonë, por a janë? Shkencëtarët e dinë prej kohësh se ‘lajmëtarët’ kimikë të quajtur neurotransmetues ushtrojnë një ndikim të madh në trurin tonë. Megjithatë, ndërsa shkencëtarët mësojnë më shumë, ata po zbulojnë se edhe hormonet mund të na ngatërrojnë mendjet në mënyra të papritura.

Tani, disa po përpiqen ta shfrytëzojnë këtë njohuri për të gjetur trajtime të reja për gjendje si depresioni dhe ankthi.

Hormonet janë lajmëtarë kimikë të lëshuar nga disa gjëndra, organe dhe inde. Ato hyjnë në qarkullimin e gjakut dhe udhëtojnë nëpër trup, përpara se të lidhen me receptorët në një vend të caktuar. Lidhja vepron si një lloj “shtrëngimi duarsh” biologjik që i thotë trupit të bëjë diçka. Për shembull, hormoni insulinë u thotë qelizave të mëlçisë dhe muskujve të thithin glukozën e tepërt nga gjaku dhe ta ruajnë atë si glikogjen.

Kontrolli i padukshëm i hormoneve

Shkencëtarët kanë identifikuar më shumë se 50 hormone në trupin e njeriut deri më tani. Së bashku ato menaxhojnë qindra procese trupore, duke përfshirë rritjen dhe zhvillimin e një personi, funksionin seksual, riprodhimin, ciklin gjumë-zgjim dhe, më e rëndësishmja, mirëqenien e tyre mendore.

Prevalenca e çrregullimeve të shëndetit mendor, siç janë depresioni, ankthi dhe çrregullimi i stresit post-traumatik (PTSD) është më e lartë gjatë tranzicioneve të mëdha hormonale. Kjo është veçanërisht e vërtetë për gratë. Shkalla e depresionit është në thelb e barabartë midis djemve dhe vajzave gjatë fëmijërisë, por në adoleshencë, vajzat kanë dy herë më shumë gjasa sesa djemtë të jenë në depresion, një ndryshim që vazhdon gjatë gjithë jetës.

A mund të jenë hormonet fajtore? Mund të mos jetë surprizë të mësosh se, nëse je grua, hormonet seksuale ushtrojnë një ndikim të madh në humor.

Në ditët dhe javët para ciklit të një gruaje, nivelet e estrogjenit dhe progesteronit bien, duke përkuar me ndjenjat e nervozizmit, lodhjes, trishtimit dhe ankthit për disa, por jo për të gjitha. Disa gra madje mund të përjetojnë çrregullim disforik paramenstrual (PMDD), një çrregullim të rëndë të humorit të lidhur me hormonet, i karakterizuar nga luhatje ekstreme të humorit, ankth, depresion dhe nganjëherë mendime vetëvrasëse gjatë dy javëve para menstruacioneve.

“Për shumë gra me PMDD është një problem kronik me të cilin përballen çdo muaj dhe mund të ketë një efekt vërtet të thellë në jetën e njerëzve”, thotë Lisa Hantsoo, profesoreshë e psikiatrisë dhe shkencave të sjelljes.

Anasjelltas, nivelet e larta të estrogjenit menjëherë para ovulimit janë lidhur me ndjenjat e mirëqenies dhe lumturisë. Ndërkohë, allopregnanoloni, një produkt i zbërthimit të progesteronit, është i njohur edhe për efektet e tij qetësuese.

“Nëse i jepni dikujt një injeksion me allopregnanolon, ai do ta relaksojë atë,” thotë Hantsoo.

Nuk është vetëm “koha e muajit” me të cilën gratë duhet të përballen. Luhatjet hormonale në shtatzëni, perimenopauza dhe menopauza gjithashtu mund të shkaktojnë kaos në shëndetin mendor. Deri në 13% të grave që sapo kanë lindur përjetojnë depresion.

Por pse ndodh kjo? Menjëherë pas lindjes, gratë përjetojnë një rënie të ndjeshme të hormoneve progesteron dhe estrogjen. Në perimenopauzë, gratë gjithashtu mund të përjetojnë luhatje dramatike në hormonet ovariane.

“Ndoshta nuk ka të bëjë me nivelin e saktë të hormoneve që dikush ka, por me shumë mundësi këto tranzicione ku një person kalon nga nivele të ulëta në të larta, ose nga nivele të larta në të ulëta”, thotë Lisa Galea, profesoreshë e psikiatrisë në Universitetin e Torontos, Kanada.

“Disa njerëz janë më të ndjeshëm ndaj këtyre lloj luhatjeve. Ndërsa të tjerët do të kalojnë nëpër menopauzë dhe nuk do të kenë asnjë simptomë.”

Nuk ndodh vetëm me gratë. Burrat gjithashtu përjetojnë një ulje të niveleve të testosteronit kur plaken, megjithëse ndryshimi është gradual dhe jo aq i theksuar sa tek gratë. Megjithatë, ka disa prova që sugjerojnë se edhe ky ndryshim i vogël është i mjaftueshëm për të shkaktuar ndryshime të humorit tek disa burra, por jo tek të gjithë.

“Ne shohim ndryshime në humorin e disa burrave, ndërsa nivelet e testosteronit ndryshojnë gjatë gjithë jetëgjatësisë, dhe kjo është padyshim një temë që nuk merr vëmendje të mjaftueshme”, thotë Ismail.

Një mënyrë se si hormonet seksuale mund të ndikojnë në humor është përmes rritjes së niveleve të neurotransmetuesve serotonin dhe dopaminë në tru. Nivelet e ulëta të serotoninës janë reklamuar prej kohësh si një shkak i depresionit, me shumicën e antidepresantëve modernë që rrisin nivelet e këtij kimikati në tru. Ka prova se disa estrogjene mund t’i bëjnë receptorët e serotoninës më të ndjeshëm dhe të rrisin numrin e receptorëve të dopaminës në tru.

Një teori tjetër është se estrogjeni mbron neuronet nga dëmtimi dhe madje mund të stimulojë rritjen e neuroneve të reja në një rajon të trurit të njohur si hipokampus, i njohur për të luajtur një rol në kujtesë dhe emocione. Njerëzit me depresion dhe sëmundjen e Alzheimerit dihet se vuajnë nga humbja e neuroneve në hipokampus. Ndërkohë, antidepresivët dhe ilaçet psikedelike që rrisin humorin si psilocibina shkaktojnë rritjen e neuroneve të reja në këtë rajon.

“Estrogjeni është neuro-mbrojtës, kështu që do të nxisë neurogjenezën”, thotë Ismail. “Kjo është arsyeja pse, kur gratë hyjnë në menopauzë, shohim një lloj tërheqjeje të dendriteve (degë që mbijnë nga qelizat nervore), projeksionet dendritike që i kishim më herët në jetë.” Kjo është arsyeja pse gratë që kalojnë menopauzën shpesh duhet të përballen me mjegullim të trurit dhe probleme me kujtesën.

Shpresa është që kjo njohuri e re e hormoneve dhe efektet e tyre në ndryshimin e humorit, do të rrjedhë në trajtime të reja. Ka shenja se kjo po fillon të ndodhë, me një ilaç të quajtur Brexanolone, i cili imiton hormonin allopregnanolone, që rezulton shumë efektiv në trajtimin e depresionit pas lindjes.

Ekzistojnë gjithashtu disa prova se nëse keni nivele më të ulëta të testosteronit, atëherë marrja e suplementeve të testosteronit së bashku me disa antidepresivë mund t’i bëjë ato më efektive. Studimet tregojnë se terapia me estrogjen, duke përfshirë terapinë zëvendësuese të hormoneve (HRT), gjithashtu mund të ndihmojë në përmirësimin e humorit të disa grave, por jo të gjitha grave që kalojnë nëpër perimenopauzë dhe menopauzë.

Ndërkohë, kontrolli hormonal i lindjeve mund të bëjë mrekulli për disa gra me PMDD, megjithatë mund t’i përkeqësojë simptomat për të tjerat, duke nxjerrë në pah se si kërkimi për trajtime të reja pengohet nga fakti se ende nuk e kuptojmë saktësisht pse disa njerëz janë kaq të ndjeshëm ndaj luhatjeve hormonale, ndërsa të tjerët jo.

“E dimë që hormonet ndikojnë në humor dhe shëndetin mendor, por duhet të kuptojmë se si e bëjnë këtë përpara se të gjejmë trajtimet e duhura”, thotë Ismail, duke shtuar se siç e dimë, antidepresivët aktualë që rregullojnë nivelet e serotoninës nuk janë efektivë në të gjitha rastet, me disa studime që sugjerojnë se janë më pak efektivë veçanërisht tek adoleshentët, kështu që duhet të mësojmë se çfarë ka në atë grupmoshë, në tru dhe në zhvillimin e tij në atë fazë që mund t’i bëjë ata më rezistentë ndaj trajtimit.

Burimi: BBC. Përshtati: Gazeta Si.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.