Imazhet më mbresëlënëse të vitit 2021, a janë vepra ikonike arti?

Kelly Grovier, kritik amerikan zgjedh 15 nga fotot më befasuese të këtij viti – duke përfshirë imazhet e trazirave në Kapitolin e SHBA dhe një aeroplan në Kabul – dhe i krahason ato me veprat ikonike të artit.

Fjalimi i COP26, Tuvalu, nëntor 2021

Duke iu drejtuar konferencës së OKB-së për klimën në Glasgow, ministri i Jashtëm i Tuvalut, shteti ishullor i Paqësorit, Simon Kofe, qëndroi me një kostum në një foltore në ujin e detit për të demonstruar se si rritja e niveleve të detit dhe kriza e përshpejtuar e klimës kërcënonte kombin e tij. “Ne nuk do të rrimë duarkryq”, këmbënguli Kofe, “ndërsa uji ngrihet rreth nesh”. Imazhi i mrekullueshëm dhe fjalët e tij shqetësuese të kujtonin një histori të tërë imazhesh, figurash dhe komunitetesh të rrezikuara nga uji, nga piktura e tmerrshme e Jan Asselijn “The Breach of the Saint Anthony’s Dike” pranë Amsterdamit deri te vepra e artistit dixhital gjerman, Kota Ezawa e vitit 2011 e krijuar nga kompjuteri frymëzuar nga Imazhet mediatike të lagjeve të Amerikës së Jugut të fundosur nga uji.

Avioni i Forcave Ajrore të SHBA, aeroporti i Kabulit, gusht 2021

Kur talebanët hynë në kryeqytetin afgan, Kabul, më 15 gusht, një avion i Forcave Ajrore të SHBA-së, i nisur për në Katar, u bë shpresa e fundit për evakuim nga qyteti për shumë afganë. Fotot e qindra njerëzve të dëshpëruar që vërshonin ishin ndër më dramatiket e kapura këtë vit. Ndëshkimi i paimagjinueshëm arriti të bënte vizionin klaustrofobik të skulpturës së fundit të artistit kanadez, Timothy Schmalz, “Engjëjt e pavetëdijshëm” – një varkë bronzi 20 metra e gjatë e mbushur me shpirtra të shpërngulur. I zbuluar nga Papa Françesku në shtator 2019 në Ditën Botërore të Emigrantëve dhe Refugjatëve të Vatikanit, vepra e ka marrë emrin e saj nga një udhëzim moral në Letrën drejtuar Hebrenjve: “Mos harroni të argëtoni të huajt, sepse në këtë mënyrë disa kanë argëtuar engjëjt pa vetëdije”.

Astronautët, Izrael, 2021

Një çift astronautësh ecin krah për krah me kostume hapësinore gjatë një misioni stërvitor për Marsin në Kraterin Ramon në shkretëtirën Negev të Izraelit. “Makhteshi” më i madh në botë, kanioni në formë zemre shërbeu si vendstrehim surreal për gjashtë astronautë nga Austria, Gjermania, Izraeli, Holanda, Portugalia dhe Spanja. Ekuipazhit iu lejua të eksploronte terrenin e shkretë vetëm me kostume hapësinore, në kushtet e përafërta me të cilat do të përballeshin në Mars. Fotot e simulimit të alienëve kapën imagjinatën e botës dhe dukej se portretizojnë jo aq shumë një sferë fizike në sistemin tonë diellor sesa një peizazh shpirtëror të vetmuar dhe të ndritshëm – një metafizikë diku tjetër si ato të imagjinuara nga artisti avangardë francez, Yves Tanguy…

Protestuesit, Skoci, Nëntor 2021

Gjatë Konferencës COP26 të OKB-së për Ndryshimet Klimatike në Glasgoë në nëntor, aktivistët nga grupi Ocean Rebellion demonstruan jashtë fabrikës së integruar të rafinerisë dhe qendrës petrokimike INEOS në Grangemouth, Skoci. Të vetëquajtur “Kokat e naftës”, për përdorimin e tyre të kazanëve plastikë me benzinë si maska groteske, aktivistët pështynin në mënyrë dramatike vaj dhe hodhën para të rreme për të kundërshtuar sjelljen e investitorëve dhe politikanëve, të cilët, sipas tyre, po veprojnë shumë ngadalë në zotimin e tyre për t’i dhënë fund. Imazhi i papërpunuar është jashtëzakonisht efektiv dhe të kujton një lajtmotiv të dukshëm në veprat e artit bashkëkohor nga artistë që tërheqin vëmendjen ndaj ndikimit të dëmshëm në mjedis të shkaktuar nga njeriu, një traditë që shtrihet nga artisti i ndjerë japonez, Noriyuki Haraguchi’s Oil Pool.

Zhytësi, Kinë, janar 2021

Në janar, një grua u fotografua duke u zhytur nga një bazament akulli që ngrihej nga një liqen i ftohtë në Shenyang, në provincën Liaoning të Kinës verilindore. E ngrirë mbi sipërfaqen e qelqtë të ujit, ajo mbetet përgjithmonë e pezulluar, as pjesë e kohës dhe as jashtë saj, pa peshë e as e rëndë. Horizontaliteti heroik i trupit të saj rimon me shtrirjen e matur të shtegut ose bregut me dëborë që e ndan foton në pjesë të barabarta tokë dhe ajër. Për sytë e shumë njerëzve, ashpërsia e mjedisit dhe shqetësimi që e pret përjetësisht notarin e bën zhytjen e saj të varur po aq të paimagjinueshme sa zhytja me mjellmë drejt një rruge nga një parvaz urban – një vepër që artisti francez, Yves Klein, pretendoi se e bëri nga një dritare pariziane në vitin 1960.

Vajza, Gaza, maj 2021

Në përshkallëzimin më të përgjakshëm të konfliktit midis Izraelit dhe palestinezëve që nga viti 2014, sulmet ajrore të lëshuara nga të parët hapën shtëpinë e një vajze të vogël në Beit Hanoun, Gaza më 24 maj. Imazhi i vajzës – duke qëndruar zbathur mes armaturave dhe rrënojave, duke parë horizontin e saj të copëtuar – është zemërthyes. Mospërputhja në një skenë të tillë të një lepurushi të mbushur, i cili shikon me kokë poshtë botën, solli në mendje pikturën e artistes britanike, Paula Rego të vitit 2003, Lufta, e cila vetë bazohet në një fotografi të një vajze të re, të realizuar gjatë traumave të luftës në Irak.

Liqeni, Serbi, 2021

Fotografia e një akullnaje groteske me mbeturina që bllokon lumin Lim pranë qytetit të Priboj në Ballkanin Perëndimor, është jashtëzakonisht e zymtë. Faji ishte një konvergjencë e masave relaksuese të menaxhimit të mbetjeve, përshkallëzimi i hedhjeve të paligjshme dhe përmbytjeve në rajon – të cilat ndihmuan bartjen e mbeturinave në një vend të vetëm. Mospërputhja e mbeturinave të dendura në një peizazh ndryshe të pacenuar të kujton vizionin shqetësues të artistit bashkëkohor kuban, Tomás Sánchez, i cili riimagjinoi vendin e kryqëzimit të Krishtit jashtë Jeruzalemit në pikturën e tij të vitit 1994 Al sur del Calvario (Jug i Calvary).

Djalë, Indonezi, 2021

Një djalë tetëvjeçar lyp në rrugët e Depok të Indonezisë. Lëkura e tij është e mbuluar me një përzierje toksike të bojës metalike dhe vajit të gatimit që e shndërron trupin e tij në një lloj skulpture të shkëlqyeshme. Aldi është mes një grupi njerëzish të njohur si Manusia Silver (ose “Burrat e Argjendtë”), të cilët përdorin këtë maskim të rrezikshëm për të tërhequr lëmoshë. Imazhi i Aldit, që shkëlqen mes rrjedhës së çelikut të trafikut në një rrugë të mbingarkuar të qytetit, është veçanërisht prekës. Për shumë djem të moshës së Aldit, robotët janë hajmali mrekullie – një temë që gjallëron fotografinë e artistit skocez Eduardo Paolozzi të përmirësuar me bojë në vitin 1971, e cila imagjinon një djalë duke u bashkuar me magjinë e robotit të tij lodër.

Trazirat e Kapitolit, SHBA, janar 2021

Fotot e mbështetësve të Donald Trump-it duke u përplasur dhunshëm me policinë e Kapitolit në Rotondën e Kapitolit të SHBA-së më 6 janar tronditën botën. Njerëzit pro-Trump po protestonin kundër certifikimit të Joe Biden si President i zgjedhur. Mund të jetë befasi për disa që imazhi i amerikanëve në fyt të njëri-tjetrit është pjesë e strukturës së hapësirës. Jashtë kornizës së kësaj fotoje, pas kameramanit që e shkrepi, një skulpturë reliev me gur ranor nga skulptori italian i shekullit të 18-të Enrico Causici përshkruan kufirin kolonizues, Daniel Boone në luftime me një amerikan vendës.

Djalë, Kenia, 2021

Në nëntor, u zbuluan fituesit e Fotografit të Mjedisit të Vitit 2021. Në kategorinë e Veprimit Klimatik, mbizotëronte një foto e një djali të ri të bashkangjitur surrealisht, nëpërmjet maskës së fytyrës dhe respiratorit, me një bimë në vazo që qëndronte pranë tij si një rezervuar oksigjeni. Një meditim i fuqishëm mbi trajektoren e dëmtimit mjedisor, Fryma e Fundit nga Kevin Ochieng Onyango u fotografua në Nairobi, Kenia. Imazhi jo vetëm që shikon përpara në të ardhmen tonë të pasigurt, por përsëri në historinë e artit, duke thithur dhe përmbysur veprat me ndikim nga e kaluara. Brishtësia dhe çmueshmëria e frymëmarrjes të kujtojnë tema që gjallërojnë vepra të tilla si kryevepra e Joseph Wright e Derby-t të shekullit të 18-të dhe vepra konceptuale e artistit italian, Piero Manzoni nga viti 1960.

Marrë nga BBC, përshtati në shqip Gazeta Si

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.